Amerikanın müasir F-35 döyüş təyyarəsinin qiyməti nə qədərdir və İrana qarşı müharibədə qarşı tərəflər hansı yeni silahlardan istifadə edirlər?
Mütəxəssislər hesab edir ki, bu münaqişə keçən ilki 12 günlük müharibədən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir və xüsusilə İran tərəfindən ən yeni silahların görünməmiş şəkildə tətbiqi ilə seçilir.
Hərbi ekspertlərin fikrincə, İranın arsenalında yeni silahların mövcudluğu və Tehranda rəqibin hücumlarını dayandırmaq qabiliyyəti Vaşinqtonu danışıqlar prosesini bərpa etməyə vadar edə bilər.
Bu günə qədər məlum olan əvvəlki münaqişələrdən və xüsusən də İrana qarşı keçən ilki 12 günlük müharibədən fərqli olaraq, Yaxın Şərqdə cərəyan edən bu müharibədə həm Amerika-İsrail qüvvələri, həm də İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ən yeni silahlardan istifadə edirlər.
Peşəkar qiymətləndirmələrə görə, bunlar 5-ci nəsil silahlardır. Hərbi analitiklər qeyd edir ki, İrana qarşı əvvəlki müharibədə Tehranın uzaq məsafəli hədəfləri dəqiq vurmaq qabiliyyətinə malik olmadığı təəssüratı yaranmışdı.
Bu fikir keçən həftə İranın 4 min kilometr məsafəyə malik ballistik raketlərinin Britaniya-Amerika hərbi bazasının yerləşdiyi Hind okeanındak Dieqo Qarsiya adasına çatması ilə dəyişdi.
Bu görünməmiş hərbi əməliyyat geniş müzakirələrə səbəb oldu. Bu zərbə beynəlxalq ictimaiyyətə İran haqqında mövcud olan kəşfiyyat məlumatlarının bu ölkənin real imkanları haqqında tam təsəvvür yaratmadığını göstərdi” – deyə siyasi şərhçi Ara Poqosyan bildirir.
“Artıq qitələrarası ballistik raketlərdən danışarkən, bu, sadəcə hədəfi vurmaqdan deyil, real siyasətdən və ya başqa cür desək, təzyiq diplomatiyasından xəbər verir.
Təzyiq diplomatiyası ilk növbədə məhz bu cür çəkindirici vasitələrin nümayişi ilə ifadə olunur. Düşünürəm ki, əslində bu raketin tətbiqində məqsəd vurmaq deyil, belə bir imkanın mövcudluğunu nümayiş etdirmək və ən azı 4 min kilometr radiusda hər bir hədəfin İran üçün əlçatan olduğunu göstərmək idi”.
Bu müharibədə tətbiq olunan yeni nəsil növbəti silah isə Amerikanın çox bahalı F-35 hərbi təyyarəsi idi. Toxunulmazlığı ilə tanınan bu qırıcı, lakin, İranın HHM raketlərindən yaxa qurtara bilmədi.
Bu da gözlənilməz reallıqdır və taktiki yenidən hesablamalar aparmağa vadar edir. Bu fakt beynəlxalq mətbuatda geniş əks-səda doğurdu:
“İran Amerikanın F-35 qırıcısını necə vura bildi, halbuki adi radarlar və istiqamətləndirmə sistemləri onu çətinliklə aşkar edə bilir? F-35 qırıcısı dünyanın ən güclü mühərriklərindən biri ilə təchiz edilib və bu, çox güclü istilik siqnalı yaradır.
Buna görə də, müasir hava hücumundan müdafiə sistemləri getdikcə daha çox təkcə radarlardan deyil, həm də infraqırmızı axtarış və izləmə sistemlərindən istifadə edir.
Bu sistemlər göydə intensiv istilik mənbələrini axtarır, lakin heç bir siqnal yaymır. Bu epizod beşinci nəsil qırıcıların toxunulmazlığı haqqında əvvəlki təsəvvürləri şübhə altına alır”.
Siyasi şərhçi Ara Poğosyan bu məsələ ilə bağlı öz müşahidəsini təqdim edir:
“F-35-in vurulması dünya miqyasında, xüsusilə hərbi sənayedə şoka səbəb oldu, çünki ABŞ müxtəlif məlumatlara görə, təxminən 400 milyard dollar xərcləyərək belə bir toxunulmaz qırıcı əldə etməyə çalışmışdı, bu qırıcı həm də ABŞ strateji hava qüvvələrinin əsas hissəsi sayıla bilərdi.
Bu baxımdan, F-35-in vurulması Amerika hərbi-sənaye kompleksini kifayət qədər çətin vəziyyətə salır, çünki göstərir ki, o, toxunulmaz deyil.
Buna İranın onu vurmaq üçün tətbiq etdiyi, kifayət qədər əlçatan olan vasitələri, yəni siqnal göndərmədən onu tuta bilən sensor detektorlar olduğunu da əlavə etsək.
Deməli, İran əlçatan vasitələrlə Amerikanın hər birinin dəyəri müxtəlif hesablamalara görə təxminən 100 milyon dollar olan çox bahalı vasitələrini vura bildi”.
Ara Poğosyan xatırladır ki, İsrailin “Dəmir Günbəz” sistemi də kifayət qədər bahadır və əgər İsrail HHM-i İranın müqayisə olunmayacaq dərəcədə ucuz olan bütün pilotsuz uçan aparatlarını vursa, bu müharibə İsrailə çox baha başa gələr.
İsrail İranın yüngül pilotsuz uçan aparatlarını vurmaq üçün milyardlarla dollar xərcləməmək üçün zərbələrə seçici şəkildə cavab verir, əsas infrastrukturları və bazaları qoruyur” – deyə analitik izah edir.
Bu müharibə həm də qarşı tərəflərin işləyib hazırladıqları strategiyaya görə fərqlənir. Xüsusilə, raket atəşi üçün təhlükəli hədəflərə atom stansiyaları çevrilib. İsrail Natanz uran zənginləşdirmə kompleksinə zərbə endirib.
Tehran radioaktiv maddələrin sızmasının olmadığını təmin edir. İran isə İsrailin atom stansiyasına zərbə endirib. Bu da son dərəcə təhlükəli nəticələrə yol aça bilər.
Bu baxımdan, siyasi şərhçi bildirir ki, bu müharibə İran və İsrail üçün ekzistensialdır, bunu ABŞ-ın timsalında söyləmək olmaz:
“Əgər ABŞ üçün İran məsələsi strateji mövqeləri möhkəmləndirmək məqsədi daşıyırsa, İsrail üçün bu, həll etməli olduğu ekzistensial problemdir və təsadüfi deyil ki, İsrailin müxtəlif rəsmiləri bəyan edirlər ki, bu müharibədən sonra İsrail Yaxın Şərqdə supergüc olaraq qalacaq və ya qlobal supergücə çevriləcək.
Həmçinin İran üçün də bu müharibə ekzistensialdır və İranda da anlayırlar ki, münaqişənin nəticələrindən asılı olaraq, həm qələbə, həm də məğlubiyyət və ya hər hansı digər həll variantında İran da artıq regionda əvvəlki kimi olmayacaq”.
İran və İsrail üçün ekzistensial olan bu müharibədə “qırmızı xətlər” yoxdur və siyasi şərhçiyə görə, bəlkə də səbəb budur ki, görünməmiş gücə və dəqiqliyə malik müasir silahlar tətbiq olunur.
