Siyasi şərhçi Saqo Areanın fikrincə, Yaxın Şərq müharibəsi coğrafi ərazisinə görə misli görünməmişdir və bu mərhələdə ABŞ-ın kəskin addımlara əl atması meylləri vardır, çünki İran güzəştə getməyə hazır deyil və Amerika tərəfinin tələblərini yerinə yetirmək istəmir.
Jurnalist ilə söhbətində Saqo Arean Yaxın Şərqdə davam edən münaqişəyə, ABŞ və İranın mövqelərinə, habelə ayrı-ayrı ölkələrin münaqişənin mümkün qədər tez həllinə yönəlmiş vasitəçilik səylərinə toxundu.
“ABŞ İrana 15 bənddən ibarət atəşkəs planı təqdim etmişdi ki, bu da qəti şəkildə rədd edildi. İndi problem dəyişmişdir. Əvvəllər ABŞ üçün tam məqsəd İranla bağlı iki vacib məsələnin həlli idi.
Lakin sonra Amerika tərəfi maksimal proqramlardan imtina etdi və indi, deyəsən, Hörmüz boğazının açılması ilə kifayətlənmək istəyir.
ABŞ administrasiyası – Trampın rəhbərliyi ilə – böhran vəziyyətindən çıxmaq üçün həll yolları tapmağa çalışır. ABŞ, İsrail və Körfəz ərəb ölkələri üçün uzunmüddətli müharibə təkcə hərbi deyil, həm də iqtisadi, logistik və digər cəhətdən zərərlidir” – deyə Arean qeyd edib.
O, xatırlatdı ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp yaxın gələcəkdə Çinə getməli və Çin tərəfi ilə saziş bağlamalıdır, ona görə də onun müddət problemi var və qarşıdakı 10-15 gün ərzində İranla sülhün hansısa konsepsiyası ətrafında praktiki addımlar atmalıdır.
“İran isə öz növbəsində müharibənin hazırda dayandırılmasında o qədər də maraqlı deyil, baxmayaraq ki, beynəlxalq mətbuatda 45 günlük atəşkəs planı çox müzakirə olunur.
Tehran atəşkəs dilənmədiyini, əksinə, problemin tam həllini istədiyini, yəni müharibənin müvəqqəti dayandırılmasını deyil, münaqişənin həllini istədiyini bəyan edib.
İran indi təzyiqlərə təkcə uranın zənginləşdirilməsi məsələsində deyil, həm də ballistik raket proqramından imtina etmək baxımından güzəştə getməyə hazır deyil.
Qarşıdakı günlər sırf o baxımdan çox vacibdir ki, Trampın İranı elektrik enerjisindən məhrum etmək təhdidləri reallığa çevriləcək, yoxsa İran tərəfi nəticədə amerikalılarla hansısa saziş bağlamağa razı olacaq” – deyə Arean qeyd edib.
Onun müşahidəsinə görə, əgər İran razılığa gəlməsə, daha ağrılı zərbələr alacaq. Şərhçinin fikrincə, İran rejimi yaralı olsa da, hələ də ayaqda qalır.
“Heç kim bilmir və proqnozlaşdıra bilməz ki, İran tərəfi hansı əks-zərbələr vuracaq. Həmçinin məlum deyil ki, vurulan zərbələr İranın atəş gücünü tamamilə iflic edəcəkmi.
Bir şey aydındır ki, Körfəz ərəb ölkələrinə İran tərəfindən vurulan zərbələr gözlənilməz idi, İran ərəb dünyasına ağrılı zərbə vurdu, ABŞ-da isə Trampın bəyanatlarına baxmayaraq, münaqişənin bu mərhələsinin nəticələrindən o qədər də məmnun deyillər” – deyə həmsöhbətimiz qeyd edib.
İrana qarşı mümkün quru əməliyyatları perspektivinə toxunan Arean vurğuladı ki, quru müharibəsi ABŞ-ın ən zəif nöqtəsidir. Şərhçi İraqa qarşı quru əməliyyatlarını xatırlatdı, o zaman ABŞ ordusu həmin ölkəyə daxil olmuş və Səddam Hüseyn rejimini devirə bilmişdi, lakin bu cür həllər, Areana görə, müvəqqəti xarakter daşıyır.
“Quru müdaxiləsi ABŞ üçün çox ağrılı olacaq və ABŞ-da gözlənilən aralıq seçkilərə də təsir edə bilər. Bu, Tramp üçün çox ciddi xal itkisi, mövqelərin zəifləməsi olacaq.
Amerika cəmiyyəti ona seçkilər vasitəsilə təsirli şəkildə qarşı dura bilər. Tramp hər şeyi etməlidir ki, onun bəyanatları və quru əməliyyatları qərarı üst-üstə düşməsin, yəni bir şey haqqında danışsın, lakin bununla yanaşı, ifrat təhdidlər tətbiq etməsin.
Danışırlar, məsələn, müxtəlif ssenarilər haqqında ki, Amerika tərəfi Hörmüz boğazını güclə almalıdır və ya texnoloji cəhətdən yüksək silahlarla təchiz edilmiş ABŞ xüsusi təyinatlı qüvvələri İranın ərazisinə daxil olmalı və zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarını götürməlidir. Amerika tərəfinin belə risklərə əl atıb-atmayacağını söyləmək çətindir” –deyə Arean bildirib.
Ayrı-ayrı ölkələrin münaqişənin gecikmədən həlli perspektivi ilə atəşkəsin tez bir zamanda qurulmasına yönəlmiş vasitəçilik səyləri haqqında danışarkən, həmsöhbətimiz bu istiqamətdə Pakistan, Türkiyə və Misirin fəaliyyət göstərdiyini vurğuladı.
“Pakistan daim balansı qorumağa çalışır. Bu ölkə ABŞ-ın müttəfiqidir, nüvə silahına malikdir və İranda da ona qarşı müsbət münasibət mövcuddur.
Son aylarda Omanda keçirilən danışıqlar fonunda yuxarıda adı çəkilən ölkələr daha təsirlidir, baxmayaraq ki, Türkiyənin rolu o qədər də vurğulanmır, çünki İranda bu ölkəyə qarşı etimad problemi var” – deyə həmsöhbətimiz aydınlıq gətirdi.
O, bir daha xatırlatdı ki, münaqişədən əvvəl müxtəlif platformalarda danışıqlar aparılırdı, lakin ABŞ bu halı nəzərə almayaraq İrana zərbələr endirdi, buna görə də sonuncu özünü xəyanətə uğramış hiss edir.
“Buna görə də vasitəçilik yolu ilə işləyirlər. İran güzəştə getmir, çünki qarşısında qoyulan şərtlər çox ağırdır. ABŞ-da hesab edirlər ki, İran tərəfi çətin vəziyyətdə şərtləri qəbul edəcək, lakin sonuncu artıq bir aydır ki, müqavimət göstərir və ona vurulan zərbələrə dözür.
İranda düşünürlər ki, onlar yaralıdırlar və artıq güzəştə getməyə yerləri yoxdur, daha nəyi güzəştə verə bilərlər?” – deyərək siyasi şərhçi yekunlaşdırdı.
