ABŞ-ın USCIRF hesabatındakı faktlar: “Artsaxda erməni dini abidələrinin məhv edilməsi, erməni əsirlərə qarşı zorakılıq”
ABŞ Beynəlxalq Dini Azadlıqlar üzrə Komissiyası (USCIRF) 2025-ci ilin hadisələrini əks etdirən 2026-cı il üzrə illik hesabatını təqdim edib. Azərbaycanla bağlı hissədə qeyd olunur ki, 2025-ci ildə ölkə hökuməti dini azadlıqları kobud şəkildə pozub.
Hesabatda vurğulanır ki:
Hakimiyyət orqanları qeydiyyatdan keçməmiş dini fəaliyyəti kriminallaşdıran və qeydiyyatda olan dini təşkilatlar üzərində tam nəzarəti təmin edən sərt dini qanunlar tətbiq edib.
Azərbaycan 200-dən çox şiə müsəlmanını haqsız yerə həbsdə saxlamağa davam edir. Onların əksəriyyəti, hakimiyyətin siyasi müxalifəti yatırmaq üçün tez-tez istifadə etdiyi şübhəli narkotik ittihamları ilə üzləşib.
Mədəni irsin məhv edilməsi və əsirlərin vəziyyəti:
Dağlıq Qarabağın erməni dini və mədəni irsinin məhv edilməsinə xüsusi toxunulub:
2020 və 2023-cü illərdə ərazilərin nəzarətə keçməsindən sonra tarixi erməni dini məkanları təhlükə altında qalmaqdadır.
İyul ayına olan peyk görüntüləri 8 dağıdılmış və daha 10 zədələnmiş dini məkanı (kilsələr, qəbiristanlıqlar və arxeoloji saytlar) aşkar edib.
Erməni məhbusların ailə üzvləri onlara İncil oxumağın qadağan edildiyini bildirsələr də, Azərbaycan hökuməti bunun əksini iddia edir.
ABŞ-Azərbaycan münasibətləri və Sülh Danışıqları
Hesabatda deyilir ki, ikitərəfli əlaqələr əsasən Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin əldə olunmasına yönəlib:
Avqust ayında Prezident Donald Tramp Ağ Evdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevi və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyanı sülh danışıqları üçün qəbul edib.
Hər iki ölkə ABŞ ilə iqtisadi inkişaf, ticarət və müdafiə sahəsində əməkdaşlıq vasitəsilə sülhə kömək etmək məqsədi daşıyan anlaşma bəyannamələri imzalayıb.
Konqresin reaksiyası və sanksiya tələbləri
ABŞ Konqresi il ərzində Azərbaycandakı insan haqları və dini azadlıqlarla bağlı narahatlıqlarını artırıb:
Mart ayında: 60 konqresmen dövlət katibi Marko Rubioya müraciət edərək, erməni dini irsinin məhv edilməsi səbəbindən “Azadlığa Dəstək Aktı”nın 907-ci maddəsinə uyğun olaraq hərbi yardımı qadağan etməyə çağırıb.
Aprel ayında: Kris Smit Azərbaycandakı insan haqları ilə bağlı dinləmələr keçirib.
İyul ayında: 80-dən çox konqresmen 2023-cü ildə yurdundan edilmiş ermənilərin təhlükəsiz qayıdışını təmin etməyə çağırıb.
Sentyabr ayında: Dina Titus və Qas Bilirakis Azərbaycana qarşı sanksiyaların nəzərdən keçirilməsi haqqında qanun layihəsini (H.R. 5369) yenidən təqdim ediblər.
USCIRF Sədrinin sərt bəyanatı
USCIRF sədri Viki Hartzler qeyd edib ki, Azərbaycan “Xüsusi nəzarət siyahısı”ndan çıxarılaraq “Xüsusi narahatlıq doğuran ölkələr” siyahısına daxil edilməlidir.
“Azərbaycan zahirən dini azadlığı dəstəklədiyini desə də, daxildə bunun əksini edir. Vətəndaşlarına işgəncə verir, müstəqil medianı və Qırmızı Xaçı qovur, dini irs sahələrini məhv edir”- deyə o, bildirib.
Hartzler həmçinin Dağlıq Qarabağdan olan iki onlarla erməni xristian məhbusun vəziyyəti barədə dəhşətli detallar açıqlayıb:
Onlar qapalı qapılar arxasından mühakimə olunublar.
Tibbi yardım və lazımi qidadan məhrum ediliblər, döyülüblər və psixoloji zorakılığa məruz qalıblar.
Bədənlərindəki xaç tatuirovkaları yandırılaraq silinib.
Sonda Hartzler vurğulayıb ki, əgər Azərbaycan ABŞ-ın tamhüquqlu tərəfdaşı olmaq və strateji məqsədlərə çatmaq istəyirsə, dini azadlıqları qorumaq üçün real addımlar atmalıdır.
Mənbə factor.am
