11 mart 2026-cı il tarixində “Turkish Airlines” İstanbul-Yerevan marşrutunu açdı. “Teniz Capital Investment Banking”in qiymətləndirməsinə görə, bu hadisə adi kommersiya uçuşu çərçivəsindən kənara çıxır.
Ermənistan dünyanın ən böyük aviasiya qovşaqlarından biri ilə birbaşa əlaqə əldə edir, onun hava məkanı isə Yaxın Şərq risklərini, yanacaq xərclərini və cədvəl sabitliyini yenidən hesablamağa məcbur olan daşıyıcılar üçün şimal dolanbac yolunun bir hissəsinə çevrilir.
Bu barədə Forbes.kz yazır.
Burada əsas məntiq sadədir: aviasiya həmişə riskin az, proqnozlaşdırılanlığın isə çox olduğu yerə uçur. İran ətrafındakı vəziyyətin gərginləşməsindən sonra Avropa tənzimləyicisi EASA, Yaxın Şərq və Fars körfəzi hava məkanları üçün münaqişə zonaları haqqında bülletenin müddətini uzadıb.
EASA-nın cari redaksiyası 1 may 2026-cı il tarixinədək qüvvədə idi və bəzi istisnalarla Bəhreyn, Tehran, Bağdad, Təl-Əviv, Küveyt, Beyrut, Maskat, Doha, Əmirliklər və Ciddə hava məkanlarından yan keçmək tövsiyəsini saxlayırdı.
Bu, quru texniki ifadədir, lakin aviaşirkətlər üçün bu, pul deməkdir.
Əgər Avropa-Asiya marşrutu 60–120 dəqiqə uzanarsa, daşıyıcı geniş füzelyajlı təyyarə üçün əlavə 4–8 ton kerosin xərci ilə üzləşir.
“Brent” markalı neftin qiyməti 100 dollardan yuxarı olduqda, bu, xərclərin yanacaq hissəsinə 5–9% əlavə edir. Üstəlik, hərbi risklərin sığortalanması, dispetçer dəhlizlərinin sıxlığı və heyətin standart iş vaxtından kənara çıxa bilən işi də bura əlavə olunur. Nəticədə “təhlükəsiz səma” coğrafi anlayış deyil, iqtisadi aktivə çevrilir.
Ermənistan kiçik bazardır, lakin indiki şəraitdə onun əhəmiyyəti ölkənin ölçüsündən qat-qat böyükdür. “Teniz Capital” diqqəti ona çəkir ki, qlobal Avropa-Asiya axını faktiki olaraq iki zona arasında sıxılıb:
Şimalda Türkiyə, Cənubi Qafqaz və Əfqanıstan vasitəsilə, cənubda isə Misir, Səudiyyə Ərəbistanı və Oman vasitəsilə. Rusiya hava məkanı 2022-ci ildən bəri Avropa və Amerika daşıyıcılarının əksəriyyəti üçün bağlıdır, Yaxın Şərqdən keçən mərkəzi marşrutlar isə məhdudiyyətlərlə işləyir.
Bu dar sistemdə Ermənistan və Gürcüstan kritik hissələrə çevrilir. Gürcüstan əhəmiyyətli axını buraxır, Azərbaycan dəhlizin Şərq çıxışı kimi vacibdir.
Ermənistan isə xüsusilə Gürcüstan və Azərbaycan hissələri həddindən artıq yükləndikdə şimal dolanbac yolunun ötürücülük qabiliyyətini artırır.
Ermənistan üçün iqtisadi təsirin üç qatı var:
Birincisi, birbaşa təsir: Bura hava limanı rüsumları, tranzit uçuş ödənişləri, yük daşımaları axını və aviasiya sektoru xidmətləri daxildir.
2025-ci ildə “Zvartnots” hava limanı rekord sayda — 5 milyon 615 min 789 sərnişinə xidmət göstərib. Yük daşımaları axını 2022-ci ildəki 23 min 340 tona qarşı 42 min 679 tona çatıb.
Bu artıq kiçik yerli hava limanı deyil, böyüyən infrastruktur qovşağıdır.
“Turkish Airlines”ın gündəlik əlavə iki reysi təkcə bu marşrut üzrə gündəlik təxminən 1200–1400 sərnişin potensialı yaradır. İllik kəsikdə bu, təxminən 0,4–0,5 milyon sərnişin tutumu deməkdir. “Teniz Capital”ın qiymətləndirməsinə görə, gündəlik əlavə 50 tranzit uçuşun artması təkcə naviqasiya ödənişləri hesabına illik 4–7 milyon dollar əlavə gəlir gətirə bilər.
İkinci qat, dolayısı təsir: Turizm, otellər, nəqliyyat, restoranlar, işgüzar səfərlər və diaspor. 2024-cü ildə Ermənistan 2,2 milyon beynəlxalq qonaq qəbul edib, 2023-cü ildə isə rekord 2,3 milyon idi. Ermənistanın turizm və səyahət bazarı 2025-ci ildə təxminən 288 milyon dollar dəyərində qiymətləndirilir və 2030-cu ilə qədər illik 7,4% artım gözlənilir.
Üçüncü qat, bazar təsiri: “Fitch” 16 yanvar 2026-cı ildə Ermənistanın proqnozunu BB- reytinqi şəraitində “Sabit”dən “Müsbət”ə dəyişib.
Buna səbəb kimi beynəlxalq ehtiyatların 38% artaraq 5,5 milyard dollara çatması, sabit iqtisadi artım və ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması göstərilib.
