Ermənistan texnoloji və mühəndislik yeni platformasında. Yerevanda ilk dəfə keçirilən “Rise Powered by Silicon Mountains 2026” sərgi və forumu texnologiya sahəsinin aparıcı şirkətlərinin, elmi-tədqiqat mərkəzlərinin və mühəndislik qruplarının nümayəndələrini bir dam altında toplayıb.
İştirakçılar təkcə artıq tətbiq olunan deyil, həm də hazırlanmaqda olan innovativ sistemləri təqdim ediblər ki, bunlar Ermənistanın texnoloji və müdafiə potensialını gücləndirməyə yönəlib.
Müxtəlif kalibrli müasir silah və sursatlar, pilotsuz uçuş aparatları (PUA), “Kamikadze” dronları, süni intellektə əsaslanan sistemlər və bir çox digər hərbi və texnoloji yeniliklər. Bunların hamısı bir dam altında nümayiş etdirilib.
Təqdim olunan silah növlərinə görə bu pavilyon diqqətçəkənlərdən idi. 60, 82, 120 mm-lik minaatanlar öz minaları ilə, həmçinin daha böyük kalibrli – 122, 152 və 155 mm-lik artilleriya mərmiləri.
Hərbi-sənaye şirkətlərindən birinin maliyyə direktoru Suren Qalstyan deyir ki, onların şirkəti artıq 9 ildir ki, innovativ həllərlə Ermənistanın müdafiə sənayesinin imkanlarının genişləndirilməsinə töhfə verməyə çalışır.
“Şirkətimizin mühüm üstünlüklərindən biri odur ki, biz qapalı istehsal dövrü ilə fəaliyyət göstəririk. Bu o deməkdir ki, xammalın idxalından və ya alınmasından son məhsulun əldə edilməsinə qədər bütün proses öz istehsal platformalarımızda həyata keçirilir.
Biz son məhsulun bütün əsas tərkib hissələrini istehsal edirik ki, bu da təkcə Ermənistanda deyil, beynəlxalq təcrübə çərçivəsində də nadir haldır”.
“Artıq kifayət qədər böyük çeşidi və ciddi miqdarlarda istehsal edə bilirik”.
Nümayiş etdirilən bütün silah və sursatlar Müdafiə Nazirliyinin mütəxəssisləri tərəfindən sınaqdan keçirilib. Bəzi silah növləri mayın 28-də keçirilən hərbi paradda da nümayiş etdirilib.
“Bu, 120 mm-lik mina üçün nəzərdə tutulmuş minaatandır. Şirkət minaatanları da istehsal edir. Həm mina, həm də minaatan – üstəlik, burada siz nişangah da görürsünüz, o da şirkətimiz tərəfindən istehsal olunur – bu da həm regionda, həm də ümumilikdə dünyada nadir haldır ki, eyni şirkət həm minanı, həm minaatanı, həm nişangahı, həm də bir çox digər lazımi hissələri istehsal etsin”.
Bu minaatan 7000 metrədək məsafəyə atəş aça bilər, 155 mm-lik mərmilər isə 30 kilometrədək məsafədə hədəfləri vura bilər.
“Biz dünyada geniş tətbiq olunan tipli minaatanlar istehsal edirik ki, bunlar da dəfələrlə öz effektivliyini və keyfiyyətini sübut edib. Onlar həm Ermənistan, həm də beynəlxalq bazar üçün rəqabətlidir”.
Hərbi-sənaye sərgisində məhsullarını Ermənistanda raket istehsal edən nadir təşkilatlardan biri də nümayiş etdirib. Şirkət “BM-21” yaylım atəşli raket sistemi üçün nəzərdə tutulmuş parçalı-fuqaslı raketin modelini nümayiş etdirib – bu raket zavod sınaqlarından keçib və müsbət qiymətləndirilib.
Hərbi-sənaye şirkətinin direktoru Qriqor Manukyan:
“Bu raket düşmənin canlı qüvvəsini və yüngül zirehli texnikasını məhv etmək və ya sıxışdırmaq üçün nəzərdə tutulub. Onun təsir məsafəsi 20 kilometrdir. Eyni zamanda, daha uzaqmənzilli raketlər layihələndirmək və istehsal etmək planlarımız var – istehsalı tamamilə Ermənistanda lokallaşdırmaqla”.
Sərgidə süni intellektlə işləyən pilotsuz uçuş aparatları xüsusi maraq doğururdu – bunlar müxtəlif tapşırıqların avtonom şəkildə yerinə yetirilməsi üçün nəzərdə tutulub.
Onların istehsalı müasir hərbi sənayenin sürətlə inkişaf edən istiqamətlərindən biridir.
Bu cihazları istehsal edən şirkətin direktoru Arman Xaçatryan əmindir ki, onlarla 2 km məsafədən təxminən 100 faiz dəqiqliklə hədəfləri vurmaq olar.
“Məsələn, burada nümayiş etdirilən silah növü süni intellektlə təchiz olunub. O, sadəcə hədəfin şəklini yadda saxlamaq prinsipi ilə işləmir.
Sistemə hədəf verildikdə, onun riyazi modeli yaradılır və sonra həmin modelə uyğun izləyir. Bu vacibdir, çünki böyük məsafədən hədəf sadəcə kiçik bir nöqtə kimi görünə bilər, lakin yaxınlaşdıqca onun görünüşü dəyişir. Süni intellekt hər yeni kadrla alınan məlumatları təhlil edir, hədəfin mövqeyini yenidən qiymətləndirir və lazım gəldikdə uçuş trayektoriyasını yenidən yazır ki, hədəfə doğru hərəkətini davam etdirsin”.
Bu sistemlə dron “at və unut” prinsipi ilə işləyir. Yəni operator əvvəlcədən hədəfi seçir, cihazı buraxır və bundan sonra o, tapşırığı müstəqil şəkildə yerinə yetirir.
Uçuş zamanı xarici idarəetmə və ya rabitə tələb olunmur, ona görə də onu uzaqdan dayandırmaq və ya nəzarət etmək mümkün deyil.
Ermənistan hərbi sənaye sahəsində aydın addımlarla irəliləyir – bunu sərgidə iştirak edən yüksək texnologiyalı sənaye naziri Mxitar Hayrapetyan təsdiqləyir.
Nazirə görə, hərbi sənaye bu gün iqtisadiyyatda təxminən 70 milyard dram dövriyyə yaradıb və o, artıq Ermənistan Respublikasının sərhədlərindən kənara çıxır.
“Artıq 3 hərbi-sənaye şirkəti 2 fərqli istiqamətdə 2 fərqli qitədə hərbi məhsul satıb”.
Nazir vurğulayır ki, bu, uzun bir yolun başlanğıcıdır. İlk üçillik proqram çərçivəsində dövlət sifarişlər vasitəsilə sahəyə 172 milyard dram investisiya edib.
Bundan əlavə, hökumət uzunmüddətli müqavilələr siyasətini davam etdirmək qərarına gəlib – artıq təxminən 190 milyard dramlıq yeni sifarişlər möhkəmləndirilib ki, bunlar da qarşıdakı illərdə iqtisadiyyatın və hərbi sənayenin inkişafı üçün əlavə investisiyalar təmin edəcək.
