: “Ölkələr bir-birinndən yan keçmək layihələrindən çəkinməlidirlər və məhz bu baxımdan TRİPP layihəsi həyata keçirilməlidir”
İranşünas Nver Davtyanın fikrincə, Cənubi Qafqazda tam blokadadan çıxma yolunda ölkələr bir-birindən dolayı olaraq keçən layihələrindən çəkinməli və ortaq maraqlara diqqət yetirməlidirlər və məhz bu baxımdan TRİPP layihəsi həyata keçirilməlidir.
Jurnalist ilə söhbətində Nver Davtyan “Tramp yolu” (TRİPP) layihəsinin həyata keçirilməsinin geoiqtisadi və logistik xüsusiyyətlərinə və layihənin icra perspektivlərinə toxunub.
Onun müşahidəsinə görə, layihə ilk növbədə regional infrastrukturun tam blokadadan çıxarılması imkanlarını nəzərdə tutur, baxmayaraq ki, daha çox Meğri hissəsi və Naxicevan istiqamətində İrana, Fars körfəzinə və ərəb ölkələrinə çıxış imkanından danışılır.
“Əgər TRİPP-i yalnız Şərq-Qərb kommunikasiya yolları kontekstində təsəvvür etsək, o, cəmi 43 kilometrlik tranzit gəlirləri imkanını, bəlkə də, Ermənistan və ABŞ arasında yaxşı münasibətlərin möhkəmləndirilməsini nəzərdə tutur
Lakin əgər məsələni daha geniş regional imkanlar kontekstində nəzərdən keçirməyə çalışsaq, onda qeyd etmək lazımdır ki, burada bir neçə ölkənin həyati maraqlarının birləşdirilməsi zərurəti ortaya çıxır. İran dəmir yolu tam gücü ilə işləməli və Ermənistan vasitəsilə maneəsiz şəkildə Qara dənizə çıxmalıdır” – deyə Davtyan bildirib.
O, əlavə edib ki, burada İran-ABŞ münasibətlərinin perspektivi vacibdir, çünki həmin layihə ilə bağlı İran tərəfi müəyyən risklər görür və bu barədə açıq danışmaqdan çəkinmir və ya məsələyə həmin riskləri idarə etmək baxımından baxır.
Davtyanın sözlərinə görə, İran və Ermənistan vəziyyətində imkanlar fərqlidir.
“Məsələ ondadır ki, yuxarıda qeyd olunan riskləri nə dərəcədə idarəolunma dairəsində saxlaya biləcəyik ki, İran-Amerika gərgin münasibətləri kontekstində bu layihə zərər çəkməsin və ya Ermənistan regional mühüm infrastruktur qovşağı kimi əliboş qalmasın, yəni həlli yalnız bizdən asılı olmayan problemlər var.
TRİPP təkcə Meğrinin 43 kilometrlik hissəsində kommunikasiya yollarının tikintisini nəzərdə tutmur, həm də Ermənistan üçün Fars körfəzinə, İran üçün isə Qara dənizə dəmir yolu çıxışını təmin etməlidir” – deyə həmsöhbətimizizah etdi.
Erməni tərəfi rəsmi Tehran üçün iqtisadi, infrastruktur, siyasi baxımlardan müəyyən cəlbedici amillər təqdim edir və həmişə bu fəaliyyət üsuluna arxalanaraq İranlı tərəfdaşlarına İran marşrutunun fasiləsiz fəaliyyət göstərəcəyinə inandırmağa çalışıb.
Rəsmi Tehranı xüsusilə Culfa-Naxçıvan-Yeraskh hissəsinin istismara verilməsi maraqlandırır ki, bu da İran tərəfinin nöqteyi-nəzərindən yuxarıda qeyd olunan layihədə mühüm tərkib hissəsidir və TRİPP bu cür imkan verməlidir.
“Layihənin icrası həm də Azərbaycanın siyasi iradəsindən asılıdır. Azərbaycan Naxçicevan hissəsində fasiləsiz kommunikasiya təmin etməyə hazırdırmı, çünki məsələ həm də Azərbaycan maraqları dairəsinə keçir.
Burada Türkiyə amilini də nəzərə almaq lazımdır, çünki Avropaya çıxışın təmin edilməsi baxımından Ankara öz mövqelərini möhkəmləndirməyə çalışır, nəticə etibarilə, əgər Naxicevanı təcrid vəziyyətindən çıxarmaq cəhdi varsa, Ermənistana da eyni yanaşma tətbiq edilməli, erməni marağı da nəzərə alınmalıdır.
Zəruridir ki, siyasi məsləhətləşmələr zamanı mövqelərimizi təsirli, inam yaradan arqumentlər təqdim etməklə daha da irəli aparaq. Nəhayət, bütün ölkələr bir-birini dolamaq layihələrindən çəkinməli və ortaq maraqlara diqqət yetirməlidirlər və məhz bu baxımdan TRİPP layihəsi həyata keçirilməlidir” – deyə Davtyan yekunlaşdırıb.
Xatırladaq ki, Ermənistan və ABŞ iyunun 4-də TRİPP layihəsi ilə bağlı çərçivə sazişi imzalayıblar. Sazişin imzalanmasından sonra Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan layihənin icrasının işçi mərhələsində olduğunu, onun həyata keçirilməsi yolunda siyasi və ya maliyyə xarakterli maneələrin olmadığını bildirmişdi.
