ABŞ Cənubi Qafqazda da yeni regional formatın yaradılmasında maraqlıdır, ancaq o şərtlə ki, o, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrliyi ilə paralel mövcud olsun.
Erməni Amerikanın Erməni araşdırmaları mərkəzinin rəhbəri, beynəlxalq ekspert Suren Sarkisyan G20 sammiti çərçivəsində ABŞ Prezidenti Co Baydenlə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Erdoğanın görüşü və müzakirə olunan məsələlərə toxunub.
Ağ evin bəyanatında deyilir ki, iki lider digər beynəlxalq məsələlərlə yanaşı, “Cənubi Qafqazda diplomatik səyləri” müzakirə ediblər.
“Ağ evin bəyanatından başqa Erdoğan mötərizəni açıb və bildirib ki, regionumuzda sülhün bərqərar olması üçün istifadə oluna biləcək formatlar da müzakirə olunub.
Son zamanlar “3+3” formatı Cənubi Qafqaz ölkələri və İran, Türkiyə, Rusiya və ya ABŞ və AB daxil olmaqla eyni olan “3+3+2” formatı geniş müzakirə olunur.
İndi hansı formatın konkret müzakirə olunduğunu demək çətindir, amma düşünürəm ki, ABŞ da bunda maraqlıdır.
Lakin ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrliyi ilə paralel olaraq, regional proseslərə cəlb oluna bilsin” – deyə o, bildirib.
ABŞ-ın Türkiyə “əliylə” regionda vasitəçi təsirə malik olmağa çalışması ilə bağlı fərziyyəyə toxunan Sarkisyan qeyd edib ki, Vaşinqton bunu daha çox Gürcüstan vasitəsilə həyata keçirməyə çalışacaqdır.
“Türkiyə ABŞ üçün o qədər də etibarlı tərəfdaş deyil, biz son illərdə gördük ki, onların nə qədər ortaq maraqları varsa, o qədər də ziddiyyət olayları var.
ABŞ Türkiyə vasitəsilə burada nəyəsə nail ola bilməyəndə, bunu strateji müttəfiqi Gürcüstanla işləyərək etməyə çalışır.Pentaqon rəhbərinin Gürcüstana son səfəri və qəbul olunmuş birgə bəyanatlar da məhz bundan danışır.
Əgər ABŞ hətta “3+3” formatından kənarda qalsa belə, çalışacaq ki, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə prosesə təsir göstərmiş olsun.
ABŞ Türkiyənin Cənubi Qafqazda artan təsirini və onun ekspansionist meyllərini tanıyırmı? Beynəlxalq ekspertin fikrincə, bəli, Vaşinqton Türkiyəni mühüm regional güc kimi tanıyır.
“ABŞ həm də bu gün münasibətlər yaxşı səviyyədə olmasa da, Türkiyənin bir gün NATO-ya qayıdacağını anlayaraq Türkiyəni strateji müttəfiq hesab edir və təbii ki, həm yumşaq gücdən, həm də sanksiyalardan istifadə edərək, bu istiqamətdə çalışır.
Türkiyə müxalifəti ilə işləmək, əlbəttə ki, Erdoğanın mövqelərinin zəiflədiyini nəzərdə tutur, bunun nəticəsində Türkiyə xarici siyasət sferasında müəyyən dönüşlər edə bilər” – deyə Sarkisyan bildirib.
Erdoğan həmçinin ATƏT-in Minsk Qrupunun rəhbəri, Fransanın digər lideri Emanuel Makronla Cənubi Qafqazdakı vəziyyəti və regional formatın yaradılmasını müzakirə edib.
Sarkisyanın sözlərinə görə, Fransa həmsədrlik formatında təkcə özünü deyil, həm də Avropa İttifaqını təmsil edir.
“3+3” formatının yaradılması ilə bağlı aktiv anonslar sadəcə söz-söhbətdir, yoxsa hazırda bu istiqamətdə ciddi proses gedir? Sarkisyanın sözlərinə görə, real proses mövcuddur.
“Mühüm bir məqam var – hamı bu formatdan danışır, amma hamı Rusiya-Gürcüstan münasibətləri ilə bağlı Gürcüstanın bu məsələdə bitərəfliyindən danışır.
Lakin heç kim Ermənistanın mövqeyindən, qeyd-şərtlərindən danışmır, bu da o deməkdir ki, Ermənistan bununla böyük hesabla razılaşıb.
Bu formatdır və bizim hakimiyyət orqanları onun iştirakını Ermənistanın maraqlarına uyğun hesab edir və heç bir qeyd-şərti yoxdur.Bir daha deyirəm, formatın nə ola biləcəyi bəlli deyil, çünki müxtəlif təkliflər olub.
Ən əsası o deyil ki, hər bir ölkə nə istəyir, əsası odur ki
, bizim regionda əslində nələr baş verir. Aydındır ki, Türkiyə müharibədən sonra bölgədə müəyyən qədər nüfuz qazanıb, İranın da ciddi təsirinin olduğu açıq-aydın görünür, çünki ən azı onun qoşunları İran-Azərbaycan sərhədində yerləşir.
Bunlar regionda qüvvələr balansının dəyişməsindən xəbər verən faktlardır və o, bir sıra nəticələri və yeni reallıqları ilə artıq əvvəlki kimi ola bilməz.Və bundan da yeninəticələr, yeni hadisələr doğulur.
“Rusiya regionalali hökmranlığı olmaqla gərək bu vəziyyətləri hesaba alsın. 5 il əvvəl olan Türkiyə hiss ediləcək qədər bu günki Türkiyədən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.
Rusiya ona regionumuzda əsas çağırış və rəqib kimi baxır” – deyərək Sarkisyan bildirib.
