Azərbaycan-İran münasibətlərindəki digər problem iranpərəst və irandilli xalqlara, şiə İslamı qəbul edən müsəlmanlara davamlı təzyiqlər və assimilyasiya cəhdidir.
İllərdir davam edən bu proses həmişə həbslərlə müşayiət olunub, sülh və müharibə şəraitində, bir qayda olaraq, tatlar, talışlar və digər iranlı və ya qeyri-türk mənşəli kiçik xalqlar ya cəbhə xəttinə ya da müharibə zamanı ən təhlükəli cəbhə zonasına göndərilir.
Bir qayda olaraq, bu əhali vasitəsilə İran Azərbaycanda öz təsirini artırmağa çalışır.
Qeyd edək ki, bu təbəqə əslində Azərbaycan hakimiyyətinə qarşı əsas müxalifətdir. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycanda siyasi müxalifət onilliklər boyu sıxışdırılıb və hazırda az təsir imkanlarına malikdir, Azərbaycanda ən fəal olan şiə müxalifətidir ki, onlar da bəzən siyasi tələblər irəli sürürlər.
Bu səbəbdən Bakının şiə din xadimlərinə qarşı repressiyaları İran-Azərbaycan münasibətlərində də problemlər yaradıb. Maraqlıdır ki, İran mətbuatı bu barədə mütəmadi olaraq yazır.
Azadlıqdan məhrumetmə ilə bağlı çoxsaylı misallardan birini: 2020-ci ildə Azərbaycan İslam partiyasının sədri vəzifəsini icra edən Hacı İlham Əliyevin fevralın 29-da dövlətə xəyanətdə ittiham olunan həbsini xüsusiylə qeyd etmək olar.
“Azərbaycan İslam partiyası” şiələrin Bakıətrafı qəsəbələrindən biri olan və Azərbaycanda mühafizəkar şiə İslamının yeganə mərkəzi olan Nardaran qəsəbəsində yaradılıb.
Nardaranda 2002, 2006 və 2015-ci illərdə etiraz aksiyaları keçirilib. 2015-ci ildə baş verən son hadisələrdən sonra onlarla həbslər olub, polis əməkdaşları və Nardaran sakinləri öldürülüb.
Azərbaycanda ən nüfuzlu şiə fəalı və nəzəriyyəçisi hesab edilən Tahir Bağırzadə isə həbs olunanlar arasındadır.
Bununla bağlı Qafqaz müsəlmanları idarəsinin sədri Şeyxülislam Hacı Allahşükür Paşazadə növbəti dəfə fürsəti əldən verməyərək Ermənistanı ittiham edib.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın ən böyük düşməni Ermənistandır və bu tədbirin Azərbaycanda təşkilində Ermənistanın barmağı ola bilər və sonda əlavə edib ki, Nardaranda bu hadisələri güc yolu ilə həll etmək düzgündür.
Bu toqquşmadan sonra Azərbaycan parlamenti dini fəaliyyətlə bağlı bir sıra düzəlişlər etdi. Xaricdə mənəvi təhsil almış şəxslərin Azərbaycanda islami ayin və mərasimlər keçirməsinin, eləcə də məscidlərdə moizə oxumasının qadağan edilməsi nəzərdə tutulurdu.
Bundan əlavə, ibadət yerləri, dini mərkəzlər və idarələr istisna olmaqla, dini əhəmiyyət kəsb edən pankartların, əşyaların, bayraqların və şüarların asılması qadağan edilsin, Şahsey-Vahsey bayramının (şiə müsəlmanlarının fanatik yas mərasimi İmam Hüseynin xatirəsinə [1 ]) və terror fəaliyyətlərində iştirak etmiş və Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun zorla dəyişdirilməsinə yönəlmiş hərəkətlər həyata keçirmiş Azərbaycan Respublikası vətəndaşları vətəndaşlıqdan məhrum ediləcəklər.
Bundan başqa, onlar dini maarifləndirmə adı altında xarici dövlətdə dini ekstremist fəaliyyət göstərdiklərinə və xarici ölkələrdə dini münaqişələrdə iştirak etdiklərinə görə də vətəndaşlıqdan məhrum ediləcəklər.
İranın ruhani liderinin Ərdəbil əyaləti üzrə nümayəndəsi Ayətullah Seyid Həsən Amelie cümə namazı zamanı Nardaran qəsəbəsində dindarlarla polis arasında baş verən qarşıdurmaya münasibət bildirərək qeyd edib:
“Azərbaycanda baş verən insident narahatedici hadisədir” və İranın ruhani liderinin Şərqi Ətrapatan əyalətindəki nümayəndəsi Ayətullah Müctəhid Şəbəstəri də Nardaranda baş vermiş hadisəni pisləyib və Azərbaycan hakimiyyətini müsəlmanlara qarşı zorakalıq deyil, əvəzində insanlıq göstərməyə çağırıb.
Ötən il dekabrın 29-da Azərbaycan mətbuatında “İranın son antiazərbaycan siyasətinə etiraz olaraq Azərbaycanın bir sıra rayonlarının ruhani rəhbərləri bəyanat qəbul ediblər” yazıları dərc olunub.
O cümlədən, uzunmüddətli tezislər arasında Azərbaycanın “suveren ərazilərinin işğalı” illərində İranın bir dəfə də olsun Ermənistanı pisləyən bəyanat vermədiyi, bu illər ərzində 67 məsciddən 65-nin ermənilər tərəfindən dağıdıldığı bildirilib.
Bakı rejimi tərəfindən irandilli və şiə müsəlmanlara qarşı davam edən repressiyalar təbii ki, İran-Azərbaycan münasibətlərində öz izlərini qoyur.
Lakin İran tərəfi Azərbaycana daxili təsir rıçaqı olaraq bu iranpərəst ünsürlərdən istifadə etməkdə və onların vasitəsilə ölkə cəmiyyəti daxilində təsir imkanlarını yaymaqda davam edəcək.
[1] – Həmin gün Məhəmməd peyğəmbərin qızı Fatimənin oğlu və Məhəmmədin davamçısı, dördüncü ortodoks xəlifə və birinci şiə İmam Əli üçüncü şiə imamı hesab edilən İmam Hüseyn öldürüldü. Ölüm günü İslamın 10-cu Məhərrəm ayı idi və o da oktyabrın müxtəlif günləriylə uyğunlaşırdı.Rituallar 10 gün davam edir. Aşura mərasimində mühafizəkar şiələr Hüseynin işgəncəsini dərilərində hiss etmək üçün qan tökülənə qədər özlərinə işgəncə verirlər.
Lakin hazırda şiələrin əhəmiyyətli bir hissəsi sinə vurmaqla məhdudlaşır. Bu gün Azərbaycanda hakimiyyət zorakılıq xarakterli aksiyaları və kütləvi tədbirləri ümumiyyətlə qadağan edir.
Yalnız məscidlərin ərazisində orta səviyyəli mərasimlərə icazə verilir.
Lakin xüsusilə Nardaranda Aşura yas mərasimi çox vaxt dini və ictimai tələblərlə nümayişlərə çevrilirdi.
