Aprelin 29-da Yerevanda keçirilən “Old and new refugees of Azerbaijani aggression: past, present, future” mövzusunda konfransda tarixçi alim, Beynəlxalq Ədəbi Sənədlər Akademiyasının akademiki Argam Ayvazyan bildirib ki, qaçqınların problemləri çoxdur və onların həlli üçün bütün aidiyyatı qurumlar öz qüvvələrini birləşdirməlidir.
O xatırladıb ki, vaxtilə respublikada qaçqınlarla iş üzrə xüsusi komitə olub, lakin sonradan bu komitə ləğv olunub: “Orada müxtəlif illərdə Azərbaycanda yaşayan ermənilər barədə məlumatlar vardı. Ləğv edildikdən sonra məlumatın saxlanıb-saxlanılmadığını bilmirəm”, – deyə o əlavə edib ki, erməni qaçqınlarına heç bir təzminat verilməyib.
Ayvazyan əmin deyil, amma xatırlayır ki, SSRİ-nin son qərarlarından biri ilə Ermənistan və Azərbaycana qaçqınlara görə kompensasiya ödəmək tapşırılıb. Ermənistan bunu etdi, Azərbaycan isə etmədi.
“Prosesə yenidən başlamaq lazımdır, çünki Azərbaycan keçmiş və son illərdə bütün dünyada təbliğat maşınını aktivləşdirib. Məsul təşkilatlar məsələnin həlli üçün həmin istiqamətdə işləyən elmi və siyasi qüvvələri birləşdirməlidir”, – deyə Argam Ayvazyan qeyd edib.
Bakıda qətliamlar zamanı ailəsi ilə birlikdə didərgin düşmüş amerikalı erməni yazıçı, qətliamların şahidi, ilahiyyatçı Anna Astvatsaturyan-Terkot ABŞ-dan onlayn rejimdə Azərbaycanda ermənilərin qırğınlarından danışıb.
“Valideynlərim, mən və qardaşım Bakıda anadan olduq. Mənim ailəm son 100 ildə bəşəriyyətə qarşı üç soyqırım görüb. Mən 1990-cı ildə Bakıdan Yerevana qaçdığımız günü yaxşı xatırlayıram, amma mənim uşaqlığım daha əvvəl məhv edilib, 1988-ci ilin fevralında Sumqayıtda günahsız erməni dinc sakinləri öldürülüb və bütün bunlar Kirovabadda da bir neçə ay davam edib”, – o bildirib.
Onun sözlərinə görə, aylarla evdə gizlənirdilər, ümidləri vardı ki, hər şey bitəcək: “Atam bütün çətinliklərə baxmayaraq, hər şeyi qoyub Bakını tərk edərək Sovet İttifaqının başqa bir ölkəsində iş tapmağa hazır idi. Anam isə düşünmürdü ki, Bakıda başımıza pis nəsə gələ bilər. Ancaq bir gün ona nəsə oldu, nə oldu, bilmirik, çünki evə gəldi və getməli olduğumuzu söylədi. 1990-cı ilin sentyabrında Bakıda hər şeyi qoyub getdik”, – deyən Astvatsaturyan-Terkot azərbaycanlıların qətlə yetirdiyi qohumları arasında olan insanları çox yaxşı xatırladığını vurğulayıb.
O vurğuladı ki, illər əvvəl dünya onun haqqında bilmirdi, qırğınlardan sağ çıxanların olduğunu bilmirdi, lakin bu gün ABŞ-da yaşayır, tanınmış politoloqdur və başlarına gələnləri bütün dünyaya təqdim edir.
“Bakıdan erməni qaçqınlarının problemi bütün ermənilərin problemidir, bu, erməni tarixidir. Artsax problemi, mühasirəyə alınmış Artsax da erməni məsələsidir”, – deyə o yekunlaşdırıb.
Konfransda 1988-1992-ci illərdə və 2020-2022-ci ilin yayına kimi Ermənistana gəlmiş qaçqınlar iştirak edirdi.
Konfrans bir sıra qeyri-hökumət təşkilatı və qaçqınların problemləri ilə məşğul olan vətəndaş fəallarının təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə keçirilib.
