Baş nazir üç günlük səfərlə Moskvaya gedib. Ermənistan-Azərbaycan danışıqlar təmasları planlaşdırılmır, lakin iqtisadi gündəmlə yanaşı, siyasi məsələlərin də müzakirə olunacağı güman edilir.
Baş nazirin iş heyətindən verilən məlumata görə, Paşinyan Avrasiya Hökumətlərarası Şurasının, MDB Hökumət Başçıları Şurasının müntəzəm iclaslarında, eləcə də Soçidə Avrasiya Konqresində iştirak edəcəkdir.
Soçidə iqtisadi gündəmlə yanaşı, Ermənistan və Rusiyanın Baş nazirləri Nikol Paşinyan və Mixail Mişustinin görüşü nəzərdə tutulub. Gündəlik məlum deyil, lakin MDB və Aİİ ölkələrinin gənclər konfransından öncə ilk əl sıxma artıq baş tutub.
Lakin daha çox iqtisadi yönümlü tədbirlər də müəyyən siyasi məzmun kəsb edir. Məsələn, Avrasiya Hökumətlərarası Şurasının diqqətəlayiq detallarından biri ondan ibarətdir ki, Aİİ müşahidəçisi və dəvət olunan ölkələrin hökumət başçıları da orada iştirak edəcək.
Dəvət olunanlar arasında Azərbaycan da var. Ermənistan və Azərbaycan nümayəndələrinin ünsiyyətdə olub-olmayacağı hələlik məlum deyil.
“İnterfaks” hökumətlərarası şuranın növbəti diqqətçəkən məqamına istinad edib. Agentliyin məlumatına görə, mədəni-humanitar sahədə sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar arasında Spartakiadaların keçirilməsi təcrübəsinə başlanılması nəzərdə tutulub.
Onun növbəti 3 il ərzində MDB-nin gənclər paytaxtı elan edilməsi ilə bağlı qərarlar qəbul ediləcək. 2024-cü ildə Özbəkistanın Daşkənd, 2025-ci ildə Azərbaycanın Qəbələ, 2026-cı ildə isə Ermənistanın Kapan şəhəri təklif olunur. Agentlik bu məlumatı RF hökumətindən təsdiqləyib.
Soçidə üç günlük işin ilk günü MDB və Aİİ ölkələrinin gənclər konfransıdır, növbəti iki gün üçün gündəliyə 7 sessiya təsdiq edilib.
Gündəliyə ticarət-iqtisadi məsələlərin geniş spektri, əsasən nəqliyyat kommunikasiyaları, ittifaq işinin genişləndirilməsi və təkmilləşdirilməsi, enerji məsələləri daxildir.
Son iş gününün sonuncu sessiyası Avrasiyanın nəqliyyat logistika problemlərinə həsr olunacaq. Baxmayaraq ki, birinci gün Baş nazirlər görüşüb, məsələn, Yuxarı Lars keçid məntəqəsinin tikintisini müzakirə ediblər.
Rusiya tərəfi əmin edir ki, yolun iyunun 15-də istifadəyə verilməsi planlaşdırılır. Rusiya Gömrük xidmətinin rəhbəri vəzifəsini icra edən Ruslan Davıdovun sözlərinə görə, onlar gündə iki istiqamətdə min avtomobilin buraxılması həddinə yaxınlaşırlar.
Qurum rəsmisinin sözlərinə görə, Verin Lars keçid məntəqəsində sıxlığın yaranmaması üçün həmin rəqəmi 1500-ə çatdırmaq lazımdır. Yol açılandan sonra 15-i yük maşınları üçün olmaqla 39 zolaq olacaq.
Göstərilən müddətdə işlər başa çatdırılsa, Davydov bir həftə ərzində geriləməni aradan qaldıracağını vəd edir. Bu, Ermənistanın Baş nazirinin təəccübünü oyadır – yarı zarafat – yarı ciddi, Yuxarı Larsı yığımsız təsəvvür etmək çətindir.
Sessiyaların gündəliyində “Şimal-Cənub” və “Qərb-Şərq” dəhlizləri arasında qarşılıqlı fəaliyyət məsələsi də var. Gələcəkdə bu dəhlizlərin necə birləşdiriləcəyinə gəlincə, 2022-ci ilin fevralında baş nazir Paşinyan Ermənistan hökumətinin iclasında təsvir edib.
“Əslində biz Şimal-Cənub layihəsini yenidən formalaşdırdıq və onu Şimal-Cənub,Şərq-Qərb layihəsinə çevirdik”. Qısaca desək, “Erməni qovşağı”nın qollarından biri Ermənistan Respublikasından İran İslam Respublikasına, digər qolu faktiki olaraq Azərbaycan-Ermənistana və daha da Türkiyəyə, Naxicevan-Türkiyə ilə birləşdiriləcək”.
Və bir neçə gün əvvəl Moskva Yeraşx-Culfa-Meğri-Horadiz dəmir yolunun yenidən işə salınması ilə bağlı Baş nazir müavinlərinin qarşılıqlı anlaşmasını bəyan edib.
Bu addımlarla ciddi nəqliyyat qovşağı probleminin həll olunduğu göz qabağındadır. Dünyanın güc mərkəzlərinin dinc bölgəyə hansı məqsədlər üçün ehtiyacı olduğu isə ayrı məsələdir.
“Təhlükəsizlik Siyasəti Araşdırma Mərkəzi”nin rəhbəri Areq Koçinyanın fikrincə, Ermənistan-Azərbaycan danışıqlarını, xüsusən də Dağlıq Qarabağ problemini anlamaq üçün ilk növbədə həmin məsələləri anlamaq lazımdır.
“Mənim Artsax məsələsində ABŞ-dan heç bir gözləntim yoxdur, AB-dən belə bir gözləntim yoxdur, Rusiya hazırda oradadır, amma Rusiyadan da xüsusi gözləntilərim yoxdur.
Mən düşünmürəm ki, Artsaxın statusu və ya Artsax ermənilərinin statusu supergüclər üçün birinci dərəcəli strateji əhəmiyyət kəsb edən məsələdir.
Qüvvələr balansı strateji əhəmiyyət kəsb edən məsələdir və biz Ermənistan-Azərbaycan yox, əsas məsələdən danışırıq, güc balansından.
Rəsmi Yerevan dəfələrlə Bakıya etiraz edərək, Ermənistan Silahlı qüvvələrinin bölmələrinin Dağlıq Qarabağda olması ilə bağlı iddiaların reallığa uyğun olmadığını və Dağlıq Qarabağda yalnız Müdafiə Ordusunun olduğunu vurğulayıb.
Ermənistan hakimiyyəti də dəfələrlə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü hansı məqsədlə tanımağa və bu əsasda “Sülh müqaviləsi”ni imzalamağa hazır olduqlarını izah edib, lakin politoloq Tiqran Qriqoryan hesab edir ki, bu məqsədlər də əks effekt verir.
“Başa düşmək lazımdır ki, əgər Ermənistan bu sənədi imzalayıb Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyırsa, o zaman Dağlıq Qarabağla bağlı hansı əsaslarla hansısa bəyanatlar verməli, hər hansı hüquq pozuntusundan danışmalıdır və ya Azərbaycanın öz razılaşmalarını yerinə yetirmədiyi barədə danışmalıdır.
Onu da başa düşmək lazımdır ki, bu sazişin imzalanması əslində 9 noyabr bəyanatının tamamilə məhv edilməsinə xidmət edir.
Hadisələrin inkişafına misal kimi politoloq Paşinyanla Əliyev arasında Moskvada Laçın dəhlizi ilə bağlı məlum mübahisəni göstərir.
O, xatırladır ki, Ermənistanın Baş naziri yolun bağlanması barədə danışanda Əliyev cavab verib ki, onun ərazisində Ermənistanın tanıdığı keçid məntəqəsi yerləşdirib.
“Sülh müqaviləsi”nin məntiqində analitiklərin xəbərdarlıq etdiyi yeganə təhlükə bu deyil.
