“Qaz müqaviləsi” Azərbaycanla bağlı narazılığı neytrallaşdırmır: Ermənistanın hüquqi paketi getdikcə ağırlaşır

Ötən həftə Avropa Birliyinin Cənubi Qafqaz və Gürcüstan böhranı üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaar regionda olub. Rəsmi məlumatlara görə, o, Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin Brüssel görüşünə hazırlaşır.

Dəvət öncə Qranada görüşündən sonra qəbul edilib. Xatırladaq ki, Azərbaycan prezidenti həmin beştərəfli görüşə getməyib. Qranadadan sonra isə Avropa Şurasının sədri Çarlz Mişel Brüssel görüşünün təşəbbüskarı olub, onun gündəliyi Qranada bəyanatlarına əsaslanır.

Avropa Birliyinin Cənubi Qafqaz və Gürcüstan böhranı üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaar regiona növbəti səfərinə Bakıdan başlayıb, daha sonra Yerevana səfər edib.

Avropa rəsmisi Brüsseldə Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin növbəti görüşünü təşkil etməyə çalışır. Yerevan və Bakı matçlarından sonra Klaar artıq X mikrobloqunda yazıb:

“Azərbaycan və Ermənistanın müsbət və razılaşdırılmış gündəliyə riayət etməsi vacibdir. Bu nişanın bu ayın sonunda Brüsseldə keçiriləcək yüksək səviyyəli görüşdə təsdiqlənməsi gözlənilir”.

Rəsmi bu açıqlamaları Bakıda vəYerevanda  bir sıra görüşlərdən sonra verib. O, oktyabrın 11-də Bakıda Azərbaycanın Xİ naziri Ceyhun Bayramovla görüşüb.

Azərbaycan tərəfinin verdiyi məlumata görə, görüşdə Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişi layihəsinin perspektivləri, Bakı ilə Yerevan  arasında münasibətlərin tənzimlənməsi məsələləri, regionda baş verən son hadisələr, eləcə də digər məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb”.

Bu Qarabağ ermənilərinin “reinteqrasiyası” adlandırılır. Ertəsi gün, oktyabrın 12-də Toivo Klaar Ermənistanda Baş nazir Nikol Paşinyan, Xİ naziri Ararat Mirzoyan və Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanla görüşüb. Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin tənzimlənməsi prosesi ilə bağlı məsələlər müzakirə edilib.

Brüsseldəki görüş Əliyev və Paşinyan Qranada və Bişkek görüşlərini qarşılıqlı olaraq buraxdıqdan sonra baş tutacaq. Bununla belə, politoloq Hakob Badalyan əmindir ki, tərəflər heç bir vasitəçilik platformasından tam imtina edə bilməyəcəklər.

“Böyük hesablamənim qiymətləndirməmə görə, istər Yerevan istərsə də Bakı, istər Qərb, istərsə də Rusiya, heç bir platformanı nəzərdən qaçıra bilməz. Bu mənada, məncə, Əliyevin Qranadaya getməməsi və ya Ermənistanın Baş nazirinin Bişkekə getməməsi kifayət qədər taktiki xarakter daşıyır.

Bir növ strateji irəliləyişin sübutu və ya əlamətlərindən daha çox təzahürlərdir”.

Brüssel görüşü zamanı onun hansı yeni sənədli əksini tapacağını proqnozlaşdıracaq. Gözlənilən beş sənədin dörddə birində imzalandığı Brüsselin Qranadanın davamına çevriləcəyi gözlənilir.

Qərb enerjiçiləri və nazirləri imzalayan Ermənistanın baş deyirlər ki, onun üç əsas məqamı münasibətlərin həlli üçün əsaslar olacaq.

Dörd gərginlik Bəyannamədə əksini tapan prinsiplər ilə əlaqələndirirlər: Ermənistan və Azərbaycanın ərazilərinin təmizlənməsi, 1991-ci il Almatı bəyannaməsi və mövcudluğunun son dövrünün xəritələri sərhədlərinin delimitasiyası, sistemin suverenliyinin, yurisdiksiyasının, yetkinliyinin və planının tam qorunması altında regionun kommunikasiyalarını blokdan çıxararaq tərəflərə verdi.

Əslində, Dördtərəfli Bəyannamədə başqa müddəalar da var. Məsələn, imzalayan tərəflər “Qarabağ ermənilərinin bu yaxınlarda kütləvi köçkünlüyünün nəticələri ilə üzləşdiyi üçün Ermənistana əlavə humanitar yardım göstərməyə razılaşıblar”.

Onlar vurğuladılar ki, bu qaçqınlar heç bir şərt olmadan, beynəlxalq monitorinq altında, öz tarixlərinə, mədəniyyətlərinə və insan hüquqlarına lazımi hörmətlə öz evlərinə və yaşayış yerlərinə qayıtmaq hüququndan azad şəkildə istifadə etməlidirlər”. Analitiklər deyirlər ki, başqa ifadələr də işlədilməlidir.

Analitiklər qeyd edirlər ki, gələcəkdə Qranadada Paşinyan və Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyenlə görüşündən sonra verilən birgə bəyanatda Ermənistana münasibətdə başqa düsturlardan istifadə olunacaq.

AŞPA da Brüssel görüşündən əvvəl qətnamə qəbul edib:

“Dağlıq Qarabağda humanitar vəziyyət” qətnaməsində Azərbaycan qarşısında bir sıra tələblər sanksiya və ya məcburi xarakter daşımasa da, ortaq məsuliyyət mühiti yaradır.

Azərbaycan tərəfi artıq strukturu pisləyib. Milli Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutunun direktoru, politoloq Emil Orduxanyan hesab edir ki, qaz sazişi olmasaydı, Qərb Azərbaycanla daha sərt danışardı, amma:

“Bu gün beynəlxalq hüquq paketi Ermənistanın əlində getdikcə ağırlaşır ki, bu da Ermənistan üçün geosiyasi vəziyyətin dəyişməsi zamanı yaranmış problemlərin həllində çox önəmli faktora çevriləcək.

“Bu gün beynəlxalq hüquq paketi Ermənistanın əlində getdikcə ağırlaşır ki, bu da ER  üçün geosiyasi vəziyyətin dəyişməsi zamanı yaranmış problemlərin həllində çox sanballı amilə çevriləcək.

Sizə bir missal gətirim: 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası Ermənistan Silahlı qüvvələrinin Dağlıq Qarabağı əhatə edən X rayonlardan çıxarılmasını tələb edən 4 qətnamə qəbul etdi.

30 il sonra dünya müdaxilə etmədi, çünki 30 il əvvəl qətnamələr var idi.Yəni Ermənistanın bir araya gətirdiyi bu hüquqi paket bu gün uzunmüddətli perspektivdə çox təsirli olacaq.

Vəziyyəti nəzərə alsaq, çətin ki, bu işdə çox sürətli həll yolları tapılacaq.Amma biz bu məsələdə ardıcıl olmalıyıq, beynəlxalq konyukturanın hansı məntiqə uyğun olacağının inkişafıçün  düzgün qərar verməliyik”.

Politoloqun fikrincə, indiki mərhələdə Ermənistanın Qərblə Rusiya “arasında” yeritdiyi siyasət Paşinyanın son müsahibəsi zamanı da göründü.

“Ermənistan Qərblə münasibətləri əməli addımlarla gücləndirir, amma Rusiya ilə münasibətləri söz səviyyəsində korlamır. Biz gördük ki, MDB-yə səfər olmayıb, KTMT-də nümayəndə təyin olunmayıb, amma belə faktlar çoxdur.

Düşünürəm ki, bu məntiq indiki məqamda Rusiya ilə münasibətləri intensivləşdirməmək üçün bəlkə də haqlıdır, çünki biz də bunun nəticələrini və hansı risklərə səbəb ola biləcəyini dərk etməliyik”.

Maraqlıdır ki, Brüsseldən əvvəl və Bişkekdən sonra Roma Əsasnaməsinin ratifikasiyası ilə əlaqədar atəşfəşanlığın müəyyən dərəcədə artması fonunda hər halda Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Ermənistana gəlməyə və ya Ermənistanın Baş nazirini RF qəbul etməyə hazır olduğunu bəyan edib.

Bu mərhələdə ən çox ehtimal olunan qarşılaşmanın Brüssel olması yəqin ki, aydındır. Son tarix Avropa Şurasının sədri Çarlz Mişel tərəfindən planlaşdırıldığı kimi “oktyabrın sonuna qədər” müəyyən edilibdir.