İranşünas Harut Artin Arakelyan hesab edir ki, qarşıdan gələn Prezident seçkiləri üçün İranın Keşikçilər Şurasının təsdiq etdiyi altı namizəd arasında parlamentin hazırkı sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf və nüvə məsələləri üzrə keçmiş müzakirəçi və Xamneyinin Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasındakı nümayəndəsi Seyid Cəlil də var. Onlar aydın liderlərdir.
Jurrnalistlə söhbətində Arakelyan qeyd edib ki, rəqabət böyük ehtimalla ekspert dairələrində bacarıqları yüksək qiymətləndirilən iki fiqur arasında baş tutacaq.
“Qalan namizədlər İran cəmiyyətində elə bir nüfuza malik deyillər və əsasən prezident seçkilərində potensial namizədlərin sayını təmin edirlər” – deyə İranşünas qeyd edib.
Arakelyaninin fikrincə, Cəlilin namizədliyinin təsdiqi nüvə problemi ilə bağlı danışıqların yenilənməsi və ya bu prosesin kəskin aktivləşməsi ilə bağlı olmamalıdır.
Cəlil sistemin yüksək səviyyəli siyasətçisi və İranın siyasi elitası arasında yaxşı qəbul edilən məlumatlı bir şəxsdir. İranşünasın fikrincə, keçmiş hərbi komandir Qalibafın namizədliyini müəyyən dərəcədə İranın təhlükəsizlik gündəliyi və regional hadisələr müəyyən edir, lakin əvvəlki seçkiləri nəzərə alsaq, belə aydın olur ki, regional problemlərin mövcudluğunda belə, mühafizəkar Rəysi lider oldu. İranşünasın sözlərinə görə, hazırkı spiker dəfələrlə milli seçkilərdə iştirak edib və bu baxımdan unikal rekordçudur.
“Qonşu ölkədə seçki prosesləri bir çox amillərdən asılıdır və onların prezident institutu ilə əlaqəsi olması vacib deyil, çünki qərar verən daha çox sistemdir” – deyə həmsöhbətimiz izah edib.
İranşünasın sözlərincə, Keşikçilər Şurasının ölkənin keçmiş Prezidenti Mahmud Əhmədinejadın, parlamentin keçmiş spikeri, keçmiş nüvə müzakirəçisi Əli Laricaninin namizədliyini rədd etməsi təəccüblü deyil.
“Əvvəlki seçkilərdə yuxarıda qeyd olunan iki şəxsin namizədliyi də rədd edilmişdi. Laricani məsələsində qızının ABŞ-da yaşadığını və bu ölkənin heç də İranın dost ölkələrindən biri olmadığını nəzərə alırlar.
“Əhmədinejad isə hakimiyyətinin son dövründə sistemlə bağlı ciddi problemlər yaşayıb və bundan sonra onun namizədliyinin rədd ediləcəyi gözlənilirdi” – deyə Arakelyani bildirib.
Onun sözlərinə görə, İranda mövcud siyasi sistem təkcə prezident institutundan asılı deyil, qəyyumlar şurası var ki, onun üzvlərinin səsi hətta bir çox məsələlərdə parlamentin qəbul etdiyi qanunlara da təsir edir.
Təsdiqlənmiş namizədlər arasından hakimiyyətə gələcəklər əvvəlki hökumətin siyasətində kəskin dəyişiklik etməyəcəklər.
“İran son illərdə qəbul etdiyi xətti qoruyaraq xarici və daxili siyasətdə sistemli yanaşmalar nümayiş etdirir. Söhbət həm də Prezidentlərin dəyişməsi ilə dəyişməyən Ermənistan-İran münasibətlərinin gündəmindən gedir.
Artıq Ermənistanla bağlı qərarlar verilib və növbəti Prezident də eyni siyasəti təşkil etməlidir. “Ermənistan tərəfi öz tərəfindən daima İranla münasibətləri inkişaf etdirməyə və dərinləşdirməyə, istənilən Prezidentlə yaxşı münasibət saxlamağa çalışmalıdır” – deyə iranşünas yekunlaşdırıb.
İranın Keşikçilər Şurası ölkə prezidentliyinə 6 namizədi, o cümlədən parlamentin sədri Məhəmməd Baqir Qalibafı təsdiqləyib.
Şura həmçinin islahatçı qanunverici, nüvə məsələləri üzrə keçmiş müzakirəçi və Xamneyinin Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasındakı nümayəndəsi Səid Cəlil, Tehran meri Əlirza Zəkani, mühafizəkar xadim və qatı namizədlər Əmir Hüseyn Qazizadə Haşiminin namizədliyini təsdiqləyib.
İranda növbədənkənar Prezident seçkiləri ölkə Prezidenti İbrahim Rəisinin vertolyotunun Xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahyan və digər rəsmilərlə Azərbaycanla sərhəddə su anbarının açılışı mərasimindən qayıdarkən Şərqi Atrapati əyalətində eniş zamanı qəzaya uğramasından sonra təyin edilib. Məhv edilmiş helikopterdə olanların heç biri sağ qalmayıb.
İran konstitusiyasına görə, Prezidentin vəfat etməsi halında ölkənin birinci vitse-prezidenti Məhəmməd Moxberi seçkilər keçirilənə qədər müvəqqəti olaraq Prezidentin səlahiyyətlərini icra edir.
İyunun sonuna planlaşdırılan seçkilərdə təyyarə qəzasında həlak olan Ebrahim Raysın yerinə kimin prezident olacağına qərar veriləcək.
