Qardman-Şirvan-Naxicevan Ümumaməni Birliyinin rəhbəri Vilen Qabrielyan beynəlxalq ictimaiyyəti həm Dağlıq Qarabağdan, həm də Azərbaycan SSR-dən olan erməni qaçqınların hüquqlarının tanınması imperativini qəbul etməyə çağırır.
Armpress ilə söhbətində o qeyd edib ki, əgər Sumqayıt 1988-ci ildə, Sumqayıt 1990-cı ildə Bakı, 1992 Marağa və bütün digər yerli qırğınlara və deportasiyalara görə Azərbaycan dövlətinin beynəlxalq məsuliyyəti öz üzərinə götürülsəydi, o zaman Dağlıq Qarabağ ermənilərinə qarşı etnik təmizləmə baş verməzdi.
Sual – Cənab Gabrielyan, BMT Baş Assambleyasının qərarına əsasən, 20 iyun Beynəlxalq Qaçqınlar Günü kimi qeyd olunur. Günün ipucu nədir?
Cavab – Qaçqınlar fenomeni bəşəriyyəti tarixi inkişafının bütün mərhələlərində müşayiət edib. Bu, müharibə vəziyyətlərinin, etnik və irqi ayrı-seçkiliyin təzahürlərinin və ya ümumiyyətlə, müəyyən bir qrup insanların normal həyatını təşkil edə bilməməsinin nəticəsidir.
“Qaçqınlar və sığınacaq haqqında” ER Qanunu qaçqın fenomenini belə tərif edir: “müəyyən irqi, dini, milli, sosial qrupa və ya siyasi əqidəyə mənsub olduğu üçün təqib olunacağından əsaslı qorxuya görə xarici vətəndaş vətəndaşı olduğu ölkədir və edə bilmir və ya eyni qorxuya görə: vətəndaşı olduğu ölkənin müdafiəsindən istifadə etmək istəmir.”
Bu mülahizə artıq sübut edir ki, beynəlxalq hüququn çoxşaxəli inkişafına və sivilizasiyanın humanitar nailiyyətlərinə baxmayaraq, insanın mütləq dəyər kimi müəyyən edilməsi, inkişaf etmiş bəşəriyyətin irqi, dini, milli, sosial ayrı-seçkilik və siyasi baxışlar.
Ona görə də BMT və beynəlxalq ictimaiyyət 2000-ci ildən 20 iyun tarixini Qaçqınlar Günü kimi qeyd etməklə, təbii insan hüquqlarının pozulmasına gətirib çıxaran kriminal hadisələrə diqqəti yönəltməyə çalışır.
Biz qaçqınlar üçün bu gün pozulmuş hüquqlarımızın məzmunu və onların ədalətli bərpası uğrunda mübarizədir. Biz qaçqınlar üçün bu gün pozulmuş hüquqlarımızın və onların ədalətli bərpası uğrunda mübarizənin mahiyyətidir.
Sual – Son bir neçə onillikdə baş verən regional siyasi hadisələr bir neçə erməni qaçqın dalğasının yaranmasına səbəb oldu. Bu prosesləri nə dərəcədə müqayisə etmək olar?
Cavab – 1980-ci illər Nəhayət, region erməniləri öz çoxəsrlik tarixinin ən qəddar epizodlarından birini yaşamağa məhkum idilər: soyqırımı epizodları ilə müşayiət olunan, insan və vətəndaşların ayrılmaz hüquqlarının köklü şəkildə pozulması ilə nəticələnən məcburi köçkünlük, əhalinin tamamilə məhv edilməsi ilə Bütün tarixi Qardman, Şirvan, Naxicevanla nəticələndi.
Bu, tarixi nöqteyi-nəzərdən görünməmiş bir reallıq idi, məsələn, Azərbaycanda görünməsi ucuz siyasi hiylənin nəticəsi olan Naxicevan tarixdə ilk dəfə olaraq özünəməxsus milli-xristianlıq minilliklər üçün mədəniyyəti yaradanlarsız qalmışdı.
Eynilə, bu gün min illik erməniliyi ilə Dağlıq Qarabağın Azərbaycan qırğınlarının mərkəzinə çevrilməsi görünməmiş hadisədir. Bu proseslər müqayisə oluna bilməzmi?
Onlar nəinki müqayisə oluna bilər, hətta eynidir, istisna olmaqla, məsələn, Naxicevandakı ermənilər keçmiş siyasət nəticəsində çoxluq təşkil etmirdilərsə, Dağlıq Qarabağdakı ermənilər tarixən mütləq çoxluq təşkil edirdilər. Burada bizim azlıqdan çoxluğa doğru otuz illik inkişafımız var.
Sual – Əslində ötən əsrin sonlarından bu günə kimi Azərbaycanın erməni nifrətinə söykənən siyasətinin şahidiyik. Bu siyasəti və ya onun uğurunun səbəblərini harada axtarmalıyıq?
Cavab – Bəli, bu siyasəti erməni nifrətinin hərəkətində olmasa, başqa cür təsvir etmək olmaz. Ermənistana nifrət etnik və irqi ayrı-seçkiliyi və dözümsüzlüyü nəzərdə tutur ki, bu da beynəlxalq aləmdə qınanılan bir fenomendir.
Ona görə də erməni qaçqınlarının ən azı iki mənbyi var: Azərbaycan millətçiliyi və beynəlxalq ictimaiyyətin susması və ya reaksiya verməməsi. Bunu anlamaq üçün çox şey lazım deyil, əgər 1988-ci il Sumqayıt, 1990-cı il Bakı, 1992 Marağa və bütün digər yerli qırğınlara və deportasiyalara görə Azərbaycan dövlətinin beynəlxalq məsuliyyəti öz üzərinə götürülsəydi, o zaman Dağlıq Qarabağ ermənilərinə qarşı etnik təmizləmə baş verməzdi.
Lakin ən dəhşətlisi odur ki, Azərbaycan Dağlıq Qarabağ ermənilərinə qarşı humanitar, siyasi, mənəvi və fiziki vandalizm həyata keçirdikdən sonra belə lazımi məsuliyyəti öz üzərinə götürmədi ki, bu da Azərbaycana faktiki olaraq haqqı reallaşdırmaqdan imtina etmək imkanı verir.
Dağlıq Qarabağ ermənilərinin qaytarılması ilə bağlı Azərbaycan SSR onilliklər boyu sürgündə olanların hüquqlarını təmin etməkdən imtina etdiyi üçün qaçqın probleminin həlli yalnız çevik və qərəzsiz beynəlxalq cəza və məsuliyyət mexanizminin yaradılması və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilməsindən keçir. .
