Hər hansısa Azərbaycan torpağı Ermənistanın nəzarəti altında deyil, buna görə də Azərbaycan Ermənistana hücum etmək istəsin” – deyə İranın Ermənistandakı səfiri Mehdi Sobhani jurnalistə eksklüziv müsahibəsində bildirib.
Sülh sazişi, 9 noyabr üçtərəfli bəyannamə, rabitə kanallarının açılması, Qarabağ ermənilərinin geri qaytarılması, İranın qırmızı xətləri və digər mövzularda jurnalistin səfirlə tam müsahibəsi aşağıda diqqətinizə təqdim olunur.
Jurnalist sual – Cənab səfir, İranda Prezident seçkiləri günü dediniz ki, İranda və Ermənistanda kimin hakimiyyətdə olmasından asılı olmayaraq, İranın fundamental siyasəti dəyişməyəcək.
Tehran Ermənistanın ərazi bütövlüyünə hörmət edir və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin dəyişdirilməsinə qarşıdır.
Zəhmət olmasa mötərizəni açın, konkret addımlar baxımından bu nə deməkdir?
Sobhani cavab: – Bunun mötərizəsi yoxdur və hər şey çox aydındır. Möhtərəm Prezidentimiz cənab Paşinyanla telefon danışığında çox aydın şəkildə bildirdi ki, biz açıq şəkildə beynəlxalq sərhədlərin dəyişdirilməsinin əleyhinəyik və bütün ölkələrin ərazi bütövlüyünə hörmət edirik.
Biz qətiyyətli şəkildə geosiyasi dəyişikliklərin əleyhinəyik. hamı beynəlxalq qanunlara hörmət etməlidir. Başqa hansı mötərzələri açmalıyam?
Sual – Sizə daha aydın deyim, Azərbaycan Ermənistana hərbi təcavüz etməyə cəhd edərsə, İran müdaxilə edəcək ya yox?
Cavab – Baxın, siz bir fərziyyə irəli sürüb sual verirsiniz, bundan öncə bir neçə dəfə bu sualı mənə vermişdilər və mən demişdim ki, belə bir şey olmayacaq. Biz ilk növbədə regionda müharibənin qarşısını almaq üçün hər şeyi edəcəyik.
Biz hamının bir-birinin ərazi bütövlüyünə hörmət etməsini istəyirik və qarşısının alınması müalicə olunmaqdan daha yaxşıdır. Bizim ən böyük səyimiz bölgədə müharibənin qarşısını almaqdır.Bunu beynəlxalq cəmiyyət də istəyir.
Ermənistanın ərazi bütövlüyü beynəlxalq cəmiyyət tərəfindən tanınır və sərhədləri aydındır və onun müharibə etmək məqsədi dəyoxdur. Biz görürük ki, Ermənistan sülhü və sabitliyi qorumaq istəyir.
Sülh və sərhədləri müəyyən etmək istəyi tərəflərin müharibə istəmədiyini isbat edir. Nəhayət, müharibə üçün heç bir əsas da yoxdur.
Azərbaycandan bir torpaq belə Ermənistanın nəzarətində deyil ki, onlar Ermənistana hücum etmək istəsinlər, düşünürəm ki, Azərbaycan hökuməti bunu nəzərə alacaqdır, axı müharibə üçün heç bir bəhanə yoxdur.
Sizin təqdim etdiyiniz fərziyyəyə gəlincə, bu baş verərsə, təbii ki, beynəlxalq ictimaiyyət mənfi reaksiya verəcək.
Sual: – Mən düzmü başa düşdüm ki, Azərbaycan hərbi təcavüzhəyata keçirməyəcək? Bu əminlik Sizə haradandır? Siz deyirsiniz ki, bu, fərziyyədir, lakin Ermənistan Xarici işlər nazirliyi bu yaxınlarda Bakıda keçirilən COP 29-dan sonra hərbi təcavüzə əl atacağını istisna etməyib.Və qeyd etmək istərdim ki, məhz bu anda Azərbaycan Ermənistandan Syünik, Sotk və Cermukdakı əraziləri işğal edib.
Cavab : – Baxın, burada iki məsələyə diqqət yetirilməlidir, lokal toqquşmalar və ya atəşkəsin pozulması, ikincisi, qeyd etdiyiniz kimi, müharibə, bunlar bir-birindən fərqlidir.
Ermənistan ərazisinin bir hissəsinin Azərbaycanın nəzarətində olması təbii ki, danışıqlar və sərhədlərin dəqiqləşdirilməsi çərçivəsində həll edilməlidir.
Haçan ki, beynəlxalq sərhədlərə əsasən Azərbaycan ərazisinin bir hissəsinin Ermənistan ərazisində olduğu və bu hissənin demarkasiyası həyata keçirildiyi məlum olduqdan sonra həmin ərazilər geri qaytarılır.
Sual: – 4 kəndin ərazisinin Azərbaycana verilməsinimi nəzərdə tutursunuz?
Cavab: – Bəli və o beynəlxalq xətlər müəyyənləşəndə təbii ki, hansı hissənin hansı ölkəyə aid olduğu bəlli olacaq. Bizim həm Azərbaycanla, həm də Ermənistanla yaxşı münasibətlərimiz var və biz bu yaxşı münasibətlərdən istifadə edirik və çalışırıq ki, sizin dediyiniz kimi, yeni müharibə olmasın.
Diplomatiya problemləri həll etməyin ən yaxşı yoludur. Niyə müharibənin başlamasını gözləyək, sonra diplomatiyaya başlamalıyıq?
Problemlərin sülh yolu ilə həlli üçün bütün potensialımızdan istifadə etməyə hazırıq. Biz bunu qeyri-sabitlikdən əziyyət çəkə bilən, sabitlikdən faydalana bilən ölkə kimi deyirik.
Sual: – Qısa aydınlıq, Bakıdan hərbi təcavüz görsək, İrandan addımlar görəcəyikmi?
Cavab: – Bu Ermənistandır, müstəqil ölkədir, onun milli suverenliyi var, ərazi bütövlüyü var və bu ölkədə başqa ölkənin istənilən hərəkəti həmin ölkənin razılığı ilə olmalıdır. İranın Ermənistanla əməkdaşlığı necə inkişaf etdirəcəyi iki ölkənin əməkdaşlığından asılıdır.
“Biz Ermənistanın suverenliyi altında rabitə kanallarının açılmasının tərəfdarıyıq”
Sual: – Bakının Ermənistana qarşı tələblərindən biri də qondarma tələbdir “Zəngəzur dəhlizi”dir.
İddia edir ki, Azərbaycanın Naxicevanla Syünik vasitəsilə, lakin gömrük və sərhəd nəzarəti olmadan əlaqəsi olmalıdır. İranın bu məsələ ilə bağlı mövqeyi necədir?
Cavab: Sobhan: – Azərbaycanın irəli sürdüyü tələblərlə bağlı qərar verən Ermənistandır, amma bizim bu məsələdə mövqeyimiz belədir: biz sərhəd blokadasının açılmasının tərəfdarıyıq, əleyhinə deyilik.
Siz Azərbaycan və Türkiyə ilə qonşusunuz, hər zaman düşmənçilik edə bilməzsiniz və bir gün bu məsələləri onlarla birlikdə həll edəcəksiniz. Və təbii ki, münasibətlər nizamlananda sərhədlər də açılacaq.
Biz Ermənistanın suverenliyi altında rabitə kanallarının açılmasının tərəfdarıyıq. Və bu, regionun bütün ölkələrinə şamil edilməlidir. İndi bizim Naxicevanla sərhədimiz var və biz Culfadan dəmir yolu iləYerevana, avtomobillə isə Şataxtdan Yeraxsa birləşə bilərik.
Marşrut daha qısa olacaq. Yəni, Meğridən Yerevana yol təxminən 6 saat, Şataxtdan Erasx və Yeravana isə yəqin ki, bir saatdan az olacaq.
Yəni yol açılsa, hamı ondan istifadə edəcək. Bu, təkcə Şərq-Qərbə deyil, həm də Şimal-Cənuba aiddir. Amma blokadanın ləğvi onların hamısını ölkələrin milli suverenliyi çərçivəsində əhatə etməlidir.
Heç kim öz ərazisində onun qanunlarının pozulmasına yol vermir, bu, beynəlxalq hüquqa ziddir və burada divident olmamalıdır. Və faydalar hər kəsə şamil edilməlidir.
“9 noyabr üçtərəfli bəyannaməsi işləmir”
Sual: – Suverenliyə hörmət edilməli olduğunu qeyd etməyiniz Ermənistan da bundan danışır ki, bu da bizə “Sülh kəsişməsi” ni təklif edir. Amma Rusiya iddia edir ki, noyabrın 9-da verilən açıqlamaya görə, Naxicevan-Syünik hissəsinə Rusiya sərhədçiləri nəzarət etməlidir. İndi də bu funksiyanın istənilən Avropa və ya beynəlxalq təşkilata həvalə oluna biləcəyi bildirilir. Bu variantlardan hansı İran üçün daha məqbuldur?
Cavab: – Mən artıq öz mövqeyimizi bildirmişəm: biz onun Ermənistanın ərazi suverenliyi altında olmasının tərəfdarıyıq. Dediyiniz müqavilədə artıq müəyyən razılaşmalar yoxdur. Siz bu müqavilənin yalnız bir hissəsini deyirsiniz.
Bu, digər məsələləri də özündə ehtiva edən müqavilədir. Onların arasında Qarabağ, Qarabağ və Ermənistan bağlılığı, Laçın-Şuşi əlaqəsi var idi. Onlara istinad etmək istədiyimiz üçün indi mövcud deyillər. İndi əslində mövcud olan heç bir sənəd yoxdur.
Sual: – Yəni demək olar ki, bu sənəd işləmir?
Cavab: – – Bəli, işləmir. Və bu müqavilələrin bəziləri artıq mövcud deyil. Qalanları da təbii ki, mövcud deyil.
“Bizim qırmızı xəttimiz Ermənistanla sərhədimizin ozulmasıdır”.
Sual: – Cənab səfir, qeyd etdiniz ki, bu yolların açılmasının tərəfdarısınız, demək olarmı ki,gələcəkdə İran Bakını Syüniklə Naxicevana çıxmağın tərəfdarıdır? Biz bilirik ki, Bakı ilə bu əlaqə İran tərəfindən təmin olunur. Yəni bu məsələdə maraqlarınızla bağlı problem görmürsünüz? Bəzi erməni siyasətçiləri bunun İranın qırmızı xətti olduğunu iddia edirlər.
Cavab: – Ermənistanla sərhədimiz pozularsa, qırmızı xəttimiz o zaman olacaq. Yəni, elə alınar ki, bizim Ermənistanla əlaqəmiz olmasın. Budur bizim qırmızı xəttimiz.
Qalan blokadanın götürülməsi Ermənistanın suverenliyi altında, ərazi bütövlüyü çərçivəsində, Ermənistan qanunlarına hörmətlə olmalıdır. Siz o məsələyə çox toxunursunuz, onlar nəsə deyirlər, siz həmin məsələyə daima geri dönürsünüz və şişirdirsiniz.
Sizi bir təkliflə məşğul ediblər. Baxın, bir ölkə başqa ölkədən dividend istəyirsə, o ölkəyə divident verməyə hazırdırmı? Ölkələr bir-biri ilə münasibətləri asanlaşdırmaq üçün danışırlar, lakin öz milli suverenliklərinin pozulmasına, başqalarının öz ərazilərinə daxil olmasına və onu özlərininki etməsinə icazə verməyəcəklər. Ermənistan istəsəydi ki, belə bir şey baş versin, belə bir qiymət ödəməzdi.
Tehran sülh sazişinin imzalanması ilə bağlı optimistdir.
Sual- Cənab səfir, Ermənistanla Azərbaycan arasında iki ilə yaxındır davam edən sülh prosesini necə qiymətləndirirsiniz? Sizcə, yaxın vaxtlarda sənədin imzalanması mümkündürmü? Bildiyiniz kimi, Bakı daha bir tələb irəli sürüb və Ermənistan konstitusiyasını dəyişməyincə sazişin imzalanmayacağını iddia edib.
Cavab: – Biz məsələyə optimist yanaşırıq, görürsən, dialoqda olanda çəkiliş aparmağa vaxtın olmur. Bu davam etməlidir. İstənilən halda hər bir tərəf danışıqlarda danışıqlar mövqeyini gücləndirmək naminə müəyyən məsələlər qaldıra bilər.
Sual: – Biz uzun müddətdir ki, suverenliyin vacibliyindən danışırdıq, lakin Azərbaycan Ermənistandan konstitusiyanın dəyişdirilməsini tələb edəndə bu, suverenliyə qarşı bir addım deyilmi?
Cavab: – Ermənistan hökuməti qərar verməlidir ki, onun suverenliyinə ziddir, ya yox?
Sual: – Biz deyirik ki, bu, bizim daxili işimizdir.
Sobhani: Təbii ki, desəniz ki, bu sizin daxili işinizdir,sizin hökumətiniz müvafiq mövqe tutacaq.
“Qarabağ sakinlərinin hüquqları məsələsi açıq yaradır və bu yaranı müalicə etmək lazımdır”
Sual: – Cənab Sobhani, bildiyiniz kimi, keçən il Azərbaycan blokadadan sonra Artsaxa qarşı hərbi təcavüz etdi.Artsaxlılar zor gücüylə köçürüldülər.
İndi min illik qəhrəmanların səpələnmiş olduğuDağlıq Qarabağıın İran regionumuzun əsas aktorları kimi həll yolunu necə görür? Azərbaycan Qarabağ ermənilərinin kollektiv qələbəsinə hörmətlə yanaşmalıdır. Axı insanlar öz vətənlərini, yurdlarını, karnalarını, tarixlərini, mədəniyyətlərini qoyub gediblər.
Cavab:- Bizim mövqeyimiz Qarabağlıların hüquqlarınaaydındır. Biz Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tam tanımışıq, onu Azərbaycan kimi tanımışıq, lakin eyni zamanda hesab edirik ki, İran xalqının hüquqlarına hörmət edilməlidir.
O məsələ yara kimidir və o yara sağalmalıdır. Və sağalmazsa, yaranın yenidən açılması mümkündür. Davamlı sülhdən danışarkən biz davamlı sülhü nəzərdə tuturuq. Ümid edirik ki, onlar da onlar üçün bu cür şərait yaradıldığı kimi evlərinə qayıda biləcəklər.
Sual: – Yəni onların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün?
Cavab: – Təbii ki, həmin ərazilərin tərk etməyin əsas səbəbi özlərini təhlükəsiz hiss etməmələri olub. Mən özüm Kapana getdim onlarla söhbət etdim
Onlar deyirdilər ki, öz yurd-yuvalarını deyirdilər ki, könüllütərk etməmişlər. Heç kim könüllü olaraq evini tərk etmir. Onlar özlərini təhlükəsiz hiss etmədiklərini söylədilər.
Və buna görə də evlərini tərk ediblər. Onlar könüllü gəlməyiblər, amma ümid edirik ki, könüllü olaraq evlərinə qayıdacaqlar.
Sual: – Nə qədər ki, təhlükəsizlik çox vacib amildir, Artsax ermənilərinin hərbi təcavüzü və blokadanı,ümumiyyətlə nələrin içərisindən keçdiklərini nəzərə alaraq, ölkəyə geri dönməsi mümkündür. Sizcə,Artsax ermənilərinin bəzi müstəqillik dərəcəsinin təmin edilməsi mümkündürmü ki, təhlükəsizliyi təmin olunsun.
Cavab: – Dialoq, danışıqlar olmalıdır, məsələnin şərtləri də orada olmalıdır. Gəlin onlar üçün qərar verməyək.
Sual: – Onların yerinə kim qərar verməlidir?
Cavab: – Məncə,onlar özləri danışıqlar aparmalıdırlar.
Sual: – Artsax və Azərbaycan nümayəndəliyi arasındamı?
Cavab: – Necə başlamaq lazımdırsa bu hər iki tərəfin razılığıyla olmalıdır. Məqsəd dediyiniz təhlükəsizliyə nail olmaq olmalıdır və hüquqlarına çatmaqdır.
Sual: – Yerevanda bir sıra parlamentdənkənar qüvvələr də hökuməti bu payızda AB-nə üzvlüklə bağlı referendum keçirməyə çağırır. Bildiyiniz kimi, Ermənistanda AB-nin müşahidəçiləri var ki, onlar Ermənistan-Azərbaycan sərhədində monitorinq aparırlar. Baş nazir Paşinyan AB-nin imkan verdiyi qədər AB-nə yaxınlaşmağa hazır olduğunu bildirib. Ermənistan parlamentinin rəhbəri yaxın vaxtlarda Ermənistanda AB-nə üzvlüklə bağlı referendumun keçiriləcəyini və erməni xalqının “hə” deyəcəyini istisna etməyib. İran Ermənistanın AB-yə üzvlük və istəklərinə necə reaksiya verir? İran buna qarşıdırmı?
Cavab: – Ermənistan müstəqil ölkədir və biz Ermənistanın qərarlarına hörmət edirik. Ermənistan xalqının öz müqəddəratını həll etmək hüququ var. Biz Ermənistanın öz siyasətinin müxtəlif istiqamətlərində irəliləməyə qərar verməsi faktına hörmətlə yanaşırıq.
Amma bizim üçün vacib olan odur ki, xarici siyasətdə bu cür müxtəliflik İran-Ermənistan münasibətlərinə xələl gətirməsin. Bizim üçün əsas məsələ budur.
Biz istəyirik ki, Ermənistan inkişaf etsin, Ermənistanın infrastrukturu inkişaf etsin, biz də hazırıq ki, Avropadan buraya investisiyalar gələndə biz də Ermənistanın çiçəklənməsinə töhfə verəcək layihələri həyata keçirə biləcəyik: yollar, su anbarları, enerji sektorunda.
Tutaq ki, AB gəlib Kacaran-Sisyan yolunun tikintisini maliyyələşdirir. Təbii ki, buna İran şirkətləri də cəlb olunacaq. Hazırda Meğri sərhəd gömrük postu Avropa Bankının maliyyə dəstəyi ilə İran şirkəti tərəfindən təmir olunur.
Biz gələcəyə baxmalıyıq. Ermənistan hökuməti bizə bildirib ki, başqa ölkələrlə münasibətlər İranla münasibətlərə mənfi təsir göstərməyəcək. Və bizə deyilənlərə inanırıq.
