“Fakt”: Türkiyənin geosiyasi ambisiyalarının sərhədləri nədən ibarətdir?
“Fakt” qəzeti yazır:
Hazırkı geosiyasi hadisələr güc mərkəzləri arasında gərgin rəqabət və maraqların toqquşması şəraitində baş verir. Ən gərgin vəziyyət isə Qərblə Rusiya arasında münasibətlərdə yaranıb ki, bu da öz növbəsində Ukraynada davam edən müharibə şəklində özünü göstərir.
Lakin beynəlxalq oyunçular var ki, bu gərginlikdən öz gündəmlərini irəli aparmaq üçün istifadə etməyə çalışırlar. Məsələn, Türkiyə Qərbin hərbi-siyasi alyansının üzvü olmaqla Rusiya ilə fəal əməkdaşlıq edir.
Üstəlik, Moskva ilə əməkdaşlıq Qərbdən güzəştlər çıxarmaq üçün Ankara üçün xüsusi şantaj vasitəsinə çevrilib.
ABŞ F-35 proqramından çıxdıqdan sonra Türkiyə Rusiyadan S-400 raketdən müdafiə sistemi almağa qərar verdi və bu, Qərbin sanksiyalarına səbəb oldu.
Məsələn, daha güclü iqtisadiyyata malik Almaniya, əsasən, ABŞ-ın rəhbərliyi ilə Qərbin irəli sürdüyü siyasətə uyğun hərəkət edirsə, Türkiyə özünü Qərblə eyniləşdirmir, eyni zamanda, iqtisadi imkanlardan istifadə edir.
Qərbin verdiyi imkanlar və Türkiyəni bir tərəfdən AB-nə üzvlük perspektivinə doğru itələyir. Digər tərəfdən Türkiyə Ukrayna ilə fəal əməkdaşlıq edir, bu ölkənin ərazi bütövlüyünü tanıyır və Rusiyaya qarşı silah tədarük edir.
Amma Türkiyənin xarici siyasət təşəbbüslərinin əsas istiqaməti Şərqlə bağlıdır. Buna uyğun olaraqnəticə etibarıyla neoosmanizm, panislamizm və pantürkizm kimi iddialı hədəfləri olan türk proqramları canlandırılır.
Əgər Atatürk Türkiyənin gücünü cümhuriyyət yarandıqdan sonra Türkiyənin daxili inkişafında görürdüsə, Erdoğan Türkiyə dövlətinin gücünü xarici dünyada təsirini genişləndirməkdə görür.
Buna uyğun olaraq, dolayısıyla Türkiyə dövlətinin beynəlxalq aləmdə əsas oyunçu olduğu dövrdə Osmanlı İmperiyasının əvvəlki şöhrətini bərpa etməyə cəhd edilir.
Məhz buna görə də Türkiyənin hərbi mövcudluğunun Liviya, Somali və Azərbaycan kimi coğrafi əraziləri əhatə etməsi Türkiyənin yüksək rütbəli rəsmiləri üçün xüsusi qürur mənbəyinə çevrilib.
Eyni zamanda, rəsmi türk təbliğat maşını Osmanlı keçmişini ideallaşdırır və Osmanlı İmperiyasının nə qədər güclü və canlı olduğunu belə rənglərlə təsvir edir.
Digər tərəfdən, Türkiyə özünü müsəlmanların hüquqlarının əsas müdafiəçisi və İslam dünyasını birləşdirən güc mərkəzi kimi təsəvvür edəndə panislamizm ideologiyası ortaya qoyulur.
Bu, Erdoğanın Türkiyənin güclü dini baxışları olan və davamlı olaraq islamofobiya fenomenindən, Avropada müsəlmanların hüquqlarının pozulmasından danışan bir hissəsinə arxalanması ilə bağlıdır.
Hətta bir sıra müsəlman ölkələri Ərdoğanın prezident seçkilərindəki qələbəsini bayram edirlər. Amma digər tərəfdən Türkiyənin İslam dünyasında lider olmaq istəyi digər müsəlman dövlətlərinin, xüsusən də oxşar istəkləri olan İran və Səudiyyə Ərəbistanının müqaviməti ilə üzləşir.
Amma türk elitasının ən böyük ambisiyaları pantürkist planlarla bağlıdır ki, bu planlara əsasən türkdilli dövlətləri Türkiyənin himayəsi altında birləşdirmək, sonra isə qondarma “Böyük Turan” dövlətini və ya inteqrasiya birliyini qurmaq planlaşdırılır.
Bir neçə il əvvəl “Milliyyətçi hərəkat” Partiyasının lideri Dövlət Baxçalı “Türk dünyasının xəritəsi”ni nəşr etdirərək Erdoğana təqdim etmişdi. Və diqqətəlayiqdir ki, xəritədə təkcə postsovet məkanının bir sıra ölkələri deyil, həm də Rusiyanın özünün əraziləri var.
Təsadüfi deyil ki, Türkiyə pantürk planlarını həyata keçirmək üçün addım-addım irəliləyir.
İndiki mərhələdə Artsax mövzusu hərbi baxımdan bağlanıb, növbəti addım “Zəngəzur dəhlizi”dir. Türkiyə isə Azərbaycanla birbaşa təmas qurduqdan sonra artıq islam radikalizminin gücləndiyi Mərkəzi Asiya və Şimali Qafqaza nüfuz edə bilər.
Və ikinci bir fikir ola bilməz ki, nə vaxtsa, təbii ki, pantürkist proqramların həyata keçirilməsi Rusiyanın həyati maraqları ilə birbaşa toqquşacaq.
Əgər bu gün Rusiya və Türkiyə əməkdaşlığın müəyyən tərəflərini tapa bilsələr, o zaman Cənubi Qafqazda və Orta Asiyada Türkiyənin nüfuzunun genişlənməsi ilə yanaşı, Rusiya-Türkiyə ziddiyyətləri də üzə çıxacaq.
Amma bütün sual ondan ibarətdir ki, Rusiya Türkiyənin adıçəkilən ərazilərdə genişlənməsinə nə dərəcədə imkan verəcək, çünki Ankara postsovet məkanında mövqelərini nə qədər gücləndirsə, onu oradan çıxarmaq bir o qədər çətinləşəcəkdir.
