Dekabrın 15-20-də Parlamentinin sədrinin başçılıq etdiyi parlament nümayəndə heyəti Hindistanın paytaxtı Yeni Dehlidə olacaq. Səfər zamanı Ermənistan-Hindistan əlaqələrinin dərinləşdirilməsinə yönəlmiş görüşlər, həmçinin üçtərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin əhəmiyyətinin müzakirəsi planlaşdırılır.
Bundan əvvəl dekabrın 12-də Nyu-Dehlidə “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin (INSTC) perspektivlərinə dair 2-ci Ermənistan-Hindistan-İran üçtərəfli məsləhətləşmələri keçirilib. Ekspertlərin sözlərinə görə, bu formatda əməkdaşlıq ona görə vacibdir ki, bu konfranslar həm də təhlükəsizlik komponentinə malikdir.
Dekabrın 12-də Yeni Dehlidə keçirilən 2-ci Ermənistan-Hindistan-İran üçtərəfli məsləhətləşmələrində tərəflər “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı məsələləri müzakirə ediblər. Hindistanın “USANAS Foundation” analitik mərkəzinin tədqiqatçısı Ararat Kostanyan qeyd edib ki, Ermənistan, Hindistan və İran arasında bu məsləhətləşmələr artıq uzunmüddətli xarakter daşıyır.
Hindistan dəfələrlə bəyan edib ki, “Şimal-Cənub” Çinin təqdim etdiyi “Bir kəmər, bir yol” meqalayihəsinə, yəni “Yeni İpək Yolu”na alternativ ola bilər. Hindistan hesab edir ki, Çin də layihənin bir hissəsi ola bilər.
“Hindistanın təklif etdiyi “Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi” meqalayihəsi həqiqətən də Ermənistana, ilk növbədə, Asiya ilə münasibətlərini və ümumiyyətlə, bu gün sürətlə inkişaf edən ölkələri özündə birləşdirən Qlobal Cənub konsepsiyasını inkişaf etdirmək üçün böyük imkanlar yaradır. Onların rolu yaxın onilliklərdə artacaq. Təbii ki, Ermənistanın regional amil kimi mövqeyinin əhəmiyyəti və ya möhkəmlənməsi də var”.
2-ci Ermənistan-Hindistan-İran üçtərəfli məsləhətləşmələrində Hindistan nümayəndə heyətinə Hindistanın Xarici İşlər Nazirliyinin Pakistan, Əfqanıstan və İran departamentinin rəhbəri, Ermənistan tərəfindən Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri Asiya və Sakit Okean Departamentinin rəhbəri/, İran tərəfindən isə XİN Cənubi Asiya Departamentinin rəhbəri başçılıq edib.
Tərəflər dəhlizin səmərəliliyinin təmin edilməsində Çabahar Limanının rolunu vurğulayıblar. Ermənistan XİN-in məlumatına görə, Ermənistan nümayəndə heyəti regional kommunikasiyaların aktivləşdirilməsi üzrə Ermənistan Respublikasının vizyonunu təmsil edən “Sülh kəsişməsi” layihəsinə xüsusi diqqət yetirib. Qeyd olunub ki, İran-İsrail münaqişəsinin kəskinləşməsi səbəbindən sentyabrda İranda keçirilməsi nəzərdə tutulan üçtərəfli görüş hələ baş tutmasa da, tərəflər ilkin müzakirələri davam etdirirlər.
Bu əməkdaşlığın oxunu Çabahar Limanı təşkil edir. Ermənistan Respublikasının iqtisadiyyat nazirinin müavininin rəhbərliyi ilə İrana son səfəri zamanı Ermənistan və İran nəqliyyat şirkətləri anlaşma memorandumu imzalayıblar. Növbəti mərhələdə erməni şirkətlərinin limanda fəaliyyətə başlamasına imkan verəcək sazişin imzalanacağı gözlənilir.
Hindistan-İran-Ermənistan-Gürcüstan üçtərəfli marşrutu Avropa və Aİİ-yə yükdaşımaların diversifikasiyasına imkan verəcək. Hindistanın Mumbay şəhərindən yüklər Çabahar limanı vasitəsilə qurudan Ermənistana, oradan Gürcüstana və Gürcüstan limanlarından Bolqarıstan, Yunanıstan və ya Rusiyaya daşına bilər.
Bu yüksəksürətli marşrutun yaradılması ilə bağlı ilkin müzakirələr davam edir, lakin onun işə salınmasının son tarixləri hələ də qeyri-müəyyəndir.
Yeni Dehli görüşü nəticəsində üçtərəfli məsləhətləşmələrin növbəti mərhələsinin İranda keçirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Ermənistan XİN-in məlumatına görə, tərəflər ticarət, turizm və mədəni mübadilənin təşviqi məsələləri də daxil olmaqla əməkdaşlığın gücləndirilməsinə sadiq olduqlarını təsdiqləyiblər.
Marşrutun işə salınması Ermənistana regional tranzit ölkə kimi mövqeyini möhkəmləndirməyə, ticarət, iqtisadi və strateji imkanları artırmağa kömək edəcək.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, Ermənistan, Hindistan və İran arasında üçtərəfli məsləhətləşmələr daimi siyasi əməkdaşlığa çevrilə bilər. Bu da regionda qüvvələr balansına əhəmiyyətli təsir göstərəcək. Hindistanın “USANAS Foundation” analitik mərkəzinin tədqiqatçısı Ararat Kostanyanın sözlərinə görə, burada Ermənistanın maraqlarına uyğun təhlükəsizlik komponenti də var.
“Bu, Hindistanı da maraqlandırır, çünki terror problemi, artan təhlükə, Pakistanın Türkiyə və Azərbaycana açıq dəstəyi var. Bu, Hindistanın bu regionda xarici siyasətinin və təsirinin mühüm tərkib hissəsidir. Hindistanın Qərbə çatmaq üzrə iqtisadi və siyasi planlarında Ermənistanın həlledici rolu var. Hindistan Ermənistanı bu regionda özünün etibarlı dostu və tərəfdaşı hesab edir”.
Kostanyan qeyd edir ki, Ermənistan-Hindistan münasibətlərinin dərinləşməsi başqa perspektivdən də vacibdir. Hindistan yaranmaqda olan “yeni dünya nizamı”nda mühüm rol oynamağaçalışır. Bu baxımdan, Ermənistan-Hindistan hərbi əməkdaşlığının perspektivi də diqqətəlayiqdir. Bu da Türkiyənin potensial ekspansiyasına qarşı mühüm təkandır və söhbət burada hərbi əməliyyatlardan yox, nüfuzun artırılmasından gedir.
Kostanya qeyd edir ki, Hindistan-Ermənistan-İran üçtərəfli proqramı iqtisadi və ticari olsa da, Türkiyənin bu sektordakı ambisiyalarını cilovlamağa meyllidir.
