Sülhə kömək etmədi, bəs bəlkə sülhə mane ola bilər? ATƏT-in Minsk Qrupu dağılma ərəfəsindədir. Ermənistan Respublikası ATƏT-ə Minsk Qrupunun ləğv edilməsi ilə bağlı müraciət etmə imkanını nəzərdən keçirir.
Bunu hökumətdən Baş nazirin mətbuat katibi Nazeli Bağdasaryan təsdiqləyib.
Bu bəyanat müxtəlif reaksiyalar doğurub. Həqiqət budur ki, Qrupun fəaliyyəti hələ də Dağlıq Qarabağa sülh gətirmədi, lakin cəmiyyətin bir hissəsi hələ də inanır ki, gələcəkdə bu format hələ də işləyə bilər.
Hakimiyyət öz əsaslandırmalarını təqdim edir ki, niyə uzun müddət ATƏT-in Minsk Qrupunun qorunmasına tərəfdar olsalar da, bu mərhələdə bu qərarı qəbul ediblər.
ATƏT-in Minsk Qrupunun ləğv edilməsi Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın son günlərdə açıqladığı 12 maddəlik təkliflərdən biridir.
Son bir ayda Ermənistanın baş naziri iki dəfə ATƏT-in Minsk Qrupunun ləğv olunmasına toxunub.
İlk dəfə bu barədə o, 2024-cü il dekabrın 19-da verdiyi müsahibədə danışdı və bu məsələdə Ermənistanın mövqeyinin konstruktiv olduğunu, “əgər münaqişə yoxdursa, münaqişənin həlli ilə məşğul olan formatın mövcud olmasının nə mənası var?” ideyası əsasında qurulduğunu qeyd etdi.
İkinci dəfə Baş nazir bu məsələyə 2025-ci ilin yanvarın 8-də yayımladığı 12 təklifdə toxundu, bölgədə uzunmüddətli və dayanıqlı sülhün təmin edilməsi kontekstində.
Üstəlik, ATƏT-in Minsk Qrupunun ləğvi baş nazirin sadaladığı 12 maddədən sonuncusu idi. Bu maddəyə çatmadan, Ermənistan tərəfinin fikrincə, əmin olmaq lazımdır ki, Azərbaycanın sülhə eyni məntiqdə yanaşdığını, yəni “Qərb Azərbaycanı” ifadəsi ilə davam etmədən və ya Ermənistanın suveren ərazilərinə qarşı başqa aqressiv niyyətlər daşımadığını sübut etsin.
Rəsmi Yerevanın bu mövqeyi müxalifət tərəfindən ciddi tənqid olunur, çünki bu tərəfdə əmindirlər ki, Ermənistan bu addımla güzəştlər edir.
“Ermənistan”qrupundan deputat Anna Qriqoryan gələcəkdə mümkün dəyişikliklər zamanı imkanlardan məhrum olmamağın vacibliyini vurğulayır:
“İstisna edilmir ki, sabah beynəlxalq konjunktura dəyişəcək, istisna edilmir ki, sabah Ukraynada müharibə bitəcək, başqa reallıqlar formalaşacaq, və bu format mövcud olacaq.
Bu anda heç nə edə bilməsələr də, eyni zamanda Ermənistanın maraqlarına tək başına Türkiyə və Azərbaycanın qarşısında qalmaq uyğun deyil”.
Hələ 2022-ci ildə, Dağlıq Qarabağın tam boşaldılmasından əvvəl, rəsmi Yerevan ATƏT-in Minsk Qrupu formatının saxlanmasını əsaslandırmağa çalışırdı.
Lakin artıq o vaxtdan həm də həmsədrlərin birgə fəaliyyətinin mümkünlüyündən danışırdılar. Fərqli zamanlarda bu məsələ ilə bağlı həm Baş nazir Paşinyan, həm də Xarici işlər naziri Mirzoyan, niyə Ermənistan tərəfinin Azərbaycanın ikitərəfli danışıqlara keçdiyini əsaslandırmağa çalışıblar.
Nikol Paşinyan: “Ukraynada baş verən hadisələr həmsədrlərin birgə fəaliyyətinə çətinliklər yaradıb”.
Ararat Mirzoyan: “Təəssüf ki, həmsədrlər arasında mübahisələr bu anda məlum səbəblərdən o qədər əlverişli deyil ki, onlar birlikdə müzakirə təşkil edə bilsinlər və biz bu sahədə hər hansı bir boşluq yaranmasına imkan verə bilmərik”.
Baş nazirin ofisindən təsdiqləyirlər ki, Minsk Qrupunun ləğvi mövzusu, digər məsələlərlə yanaşı, 2024-cü ilin oktyabrında Kazan şəhərində Paşinyan-Əliyev görüşündə müzakirə edilib.
“Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının deputatı, Avropa inteqrasiyası üzrə daimi komissiyanın üzvü Sona Ğazaryan baş nazirin təqdim etdiyi 12 maddənin ardıcıllığını və ATƏT-in Minsk Qrupunun ləğvini sonuncu maddə kimi müəyyən etməsini təsadüfi hesab etmir:
“Bu anda, təəssüf ki, Dağlıq Qarabağda rus sülhməramlılarının tam fəaliyyətsizliyi nəticəsində orada yaşayan heç bir erməni yoxdur.
Əslində, bu sülhməramlıların aləti ilə bağlı bütün əhali məyus olub, mən də indi oraya dönüşü qeyri-realist hesab edirəm. Ermənistan və Azərbaycan iki ölkə arasında sülh perspektivlərini müzakirə edirlər və buna nail olmaq üçün bu məsələ müzakirə oluna bilər.
Bu məsələ müzakirə olunmağa açıqdır və ləğv olunması da Sülh müqaviləsinin imzalanmasından sonra məntiqlidir, çünki bu qrup onlarla vəziyyəti yumuşaltmaq üçün təkliflərlə çıxış etsə də, hələ də bir həll gətirə bilməyib”.
İctimaiyyətin nümayəndəsinə görə, bu, ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətinin səmərəsizliyini sübut edən tək səbəb deyil:
“Ermənistan Respublikası Dağlıq Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıyıb. Bu, yeni bir şey deyil. Danışıqların ilk paketində, ATƏT-in Minsk Qrupunun təklifinə cavab olaraq, Dağlıq Qarabağın sakinlərinin Azərbaycan pasportu alması təklifinə, Ermənistan tərəfi qeyd edir ki, yaxşı olardı, onların da Ermənistan pasportu olsun.
Bu arada, bu reaksiya da var, yəni bu, gizli bir şey deyil. Yəni bu danışıqlarda həmişə belə olub. Ərazi mübadiləsi də bunu nəzərdə tuturdu.
İndi gəlib bütün danışıqlar paketini danışmayaq, sən deyəndə ki, mən sənin ərazindən bir şey, sən də mənim ərazimdən bir şey, bu, sənin tanıdığını ifadə edir, üstəlik, Referendumdan ikinci dəfə imtina etməyi də nəzərdə tuturdu”.
ATƏT-in Minsk Qrupu 1992-ci ildə yaradılıb. Dağlıq Qarabağ münaqişəsini sülh yolu ilə həll etmək məqsədilə ATƏT PA-nın Xarici işlər nazirlərinin qərarı ilə 1992-ci il iyunun 21-də Minskdə Dağlıq Qarabağ məsələsi üzrə sülh konfransı keçiriləcəkdi ki, buna 12 dövlət və “Dağlıq Qarabağdan seçilmiş və digər nümayəndələr” iştirak etməli idi və mütəmadi olaraq təklif olunan həll yollarını müzakirə etməli idilər.
Qərardan sonra, hətta 3 onillikdən sonra da, Minsk sülh konfransı hələ də keçirilmədi. Minsk Qrupunun fəaliyyətinin nəticəsi bir neçə danışıqlar paketi oldu ki, bunlar da Dağlıq Qarabağın tam boşaldılmasına qədər sülh gətirmədi.
