Politoloq David Stepanyan son geosiyasi hadisələrə və onların Cənubi Qafqaza mümkün təsirlərinə, həmçinin bu kontekstdə Ermənistanın atmalı olduğu addımlara toxunub.
Jurnalistə verdiyi müsahibədə o, əvvəlcə Donald Tramp administrasiyası dövründə ABŞ-ın xarici siyasətində mümkün dəyişikliklərə diqqət çəkib.
Onun sözlərinə görə, elə bir təəssürat yaranır ki, geosiyasi böyük dəyişikliklər Donald Trampın hakimiyyəti dövründə baş verməyəcək.
Çünki belə qlobal dəyişikliklərə getmək və hansısa ölkə ilə düşmənçilik ABŞ-ın maraqlarına uyğun deyil. Bu, qlobal dünya nizamının çökməsinə gətirib çıxara bilər və Trampın belə siyasət aparmaq üçün lazımi resursları yoxdur.
“İki reallığı nəzərə almaq lazımdır. Birincisi, Donald Trampın bəyanatlarıdır, xüsusilə Kanadaya, Panamaya və Qrenlandiyaya aid bəzi hissələri.
Bu bəyanatlarda ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidenti Amerika siyasətində ciddi dəyişikliklər barədə siqnal verir. Çünki əvvəllər ABŞ-ın heç bir administrasiyası belə təhlükəli bəyanatlar verməyib.
Bu, Amerika administrasiyasının qlobal dəyişikliklər həyata keçirmək istəklərinin göstəricisidir”- deyə Stepanyan deyib.
Onun fikrincə, digər amil real siyasətlə bağlıdır. Ancaq nəzərə alınmalıdır ki, hazırda ABŞ-ın maraqlarına ilk növbədə Çin təhlükə yaradır.
Çin, ABŞ-ın qlobal rəqibi və düşməni hesab olunur. Bu halda Rusiya ilə bağlı digər müzakirələr onun sözlərinə görə ikinci və ya üçüncü dərəcəli əhəmiyyət daşıyır.
Yuxarıda qeyd olunan iki amili birləşdirərək belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, Trampın hakimiyyətinin ikinci dövründə böyük dəyişikliklər olmayacaq.
“Bizim regionumuza gəldikdə isə aydındır ki, İrana qarşı ABŞ-ın təzyiqləri artacaq. Ümid edirəm ki, birbaşa hərbi əməliyyatlar baş verməyəcək.
Çünki İran Ermənistan üçün təhlükəsizlik təminatçılarından biridir və biz təhlükəsizliyimizi İranla münasibətlər daxilində də qururuq.
Bu baxımdan İranın neytrallaşdırılması, region amili kimi, bizim maraqlarımıza uyğun deyil.
Ümid edirik ki, İsrail öz növbəsində İranın üzərindəki təzyiqləri elə bir səviyyəyə çatdırmayacaq ki, qonşu ölkəmizin region gücü olaraq rolu tamamilə sıfıra enə” – deyə Stepanyan qeyd edib.
Onun fikrincə, ABŞ-ın siyasəti Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin nizamlanması kontekstində eyni qalacaq, əgər Ermənistan tərəfi bununla məşğul olmasa.
Stepanyanın fikrincə, burada çox şey bizim mövqeyimizdən, həmçinin 5 aprel tarixində Brüsseldə Ermənistan, ABŞ və Avropa İttifaqı arasında imzalanmış yol xəritəsinin və bu sənədin müddəalarının necə həyata keçiriləcəyindən asılıdır.
Eyni zamanda bir neçə gün öncə ABŞ və Ermənistan arasında imzalanmış nizamnamədə qeyd edilən müddəaların icrasından, eləcə də ümumilikdə Ermənistan tərəfinin hansı təkliflərlə çıxış edəcəyindən çox şey asılı olacaq.
“Əgər fəal olsaq və ABŞ-ın yeni təyin edilmiş dövlət katibinə Ermənistan-Azərbaycan problemlərinin həllində vasitəçilik rolu təklif etsək, düşünmürəm ki, amerikalılar bunu nəzərə almayacaqlar.
Əliyev hər şey edir ki, Bayden administrasiyasının mövqeyinə qarşı çıxsın və sülh müqaviləsinin imzalanmaması üçün çalışır. İndi eyni şeyi ABŞ-ın yeni administrasiyasına izah etmək lazımdır.
Digər tərəfdən, Azərbaycan da ABŞ-la Ermənistanın etdiyi kimi oxşar bir nizamnamə imzalamaq istəyir. Yaxşı, biz elə etməliyik ki, ABŞ öz vasitəçilik rolunu Respublikaçılar Partiyasının hakimiyyəti dövründə də təklif etsin.
Belə olan halda, Əliyev razılaşsa, çox yaxşı, əgər razılaşmasa, daha da yaxşı. Çünki bu, yalnız ABŞ ilə münasibətlərimizi daha da möhkəmləndirəcək” – deyə politoloq deyib.
İran və Rusiya arasında imzalanmış strateji tərəfdaşlıq müqaviləsinə toxunan Stepanyan vurğulayıb ki, bu sənəd məhdud əhəmiyyətə malikdir.
Çünki onun fikrincə, bəzi məsələlərdə İran və Rusiyanın maraqları bizim regionda üst-üstə düşmür.
“Rusiya Meğridən keçən yolu özünün Federal Təhlükəsizlik Xidməti vasitəsilə nəzarət etmək istəyir, bu isə bizim suverenliyimizin bir hissəsinin Rusiyaya verilməsi deməkdir ki, bu bizim üçün qəbuledilməzdir.
İran üçün də Ermənistanın suverenliyinin pozulması və Ermənistanın Rusiya, Azərbaycan və Türkiyadan daha çox asılı vəziyyətə düşməsi qəbuledilməzdir.
Bu məsələdə İran və Rusiyanın maraqları bir-birinə ziddir. İran və Türkiyə, eləcə də Rusiya və Türkiyə bizim regionda rəqib dövlətlərdir.
Əgər Türkiyə və Rusiyanın müvəqqəti, vəziyyətə uyğun maraqları üst-üstə düşürsə, İran və Rusiya arasında belə bir hal yoxdur. Heç kim deyə bilməz ki, bu gələcəkdə dəyişməyəcək” – deyə Stepanyan qeyd edib.
O, diqqəti bu faktora cəlb edib ki, Rusiya-İran strateji müqaviləsi İranın Suriyada baş verən hadisələr nəticəsində zəiflədiyi bir dövrdə imzalanıb.
“Həm Rusiya, həm də İran Suriyadan çıxdılar. Bu o deməkdir ki, İran belə bir vəziyyətə düşüb ki, Cənubi Qafqaz regionunda təhlükəsizlik təminatlarını müəyyən dərəcədə artırmaq üçün Rusiya ilə bu cür əlaqələr qurmağa məcburdur.
Ermənistanın vəziyyətində bu il qısamüddətli və ortamüddətli perspektivdə Rusiya və İran arasında qeyd olunan məsələdə konsensus gözləmirəm” – deyə müsahibimiz əlavə edib.
Rus-İran müqaviləsində “Şimal-Cənub” logistik dəhlizinə xüsusi yer ayrıldığını qeyd edən politoloq vurğulayıb ki, bu Ermənistanın maraqlarına uyğundur.
Lakin burada da mühüm bir problem var. “Şimal-Cənub” dəhlizi həmçinin Azərbaycanın ərazisindən keçə bilər. Hələlik burada aydınlıq yoxdur.
İran Azərbaycanın marşrutu ilə maraqlanmır, çünki bu halda o, Bakıdan əlavə asılılıqla üzləşəcək.
Buna görə də Ermənistan üzərindən keçən yolu üstün tutur. Lakin Rusiya öz növbəsində Azərbaycandan keçən marşrutu prioritet hesab edir ki, bizə əlavə təsir imkanları yaratsın.
Bu halda isə Azərbaycan bizim ölkəni regional layihələrdən təcrid edə bilər, deyərək Ermənistanın “Zəngəzur dəhlizini” təhvil vermək istəmədiyini bəyan edər.
Biz burada böyük iş həcminə malikik. Həmçinin Hindistan amilini də nəzərə almalıyıq. Çünki Şimal-Cənub marşrutunun əsas hissəsi olan İranın Çabahar limanının fəaliyyətindən Hindistan maraqlıdır.
Hindistan bizim vasitəmizlə İranla razılaşmağa çalışır ki, tranzit yolu problemsiz işləməyə başlasın. Danışıqlar davam edir və burada görüləsi işlərimiz çoxdur”- deyə politoloq yekunlaşdırıb.
