Azərbaycanlılar Tsitsernavankın altarını zədələyib və təhqir ediblər
Azərbaycanlılar Tsitsernavank monastırının altarını zədələyib və təhqir ediblər, bu barədə Artsaxın mədəni irsinin monitorinqini həyata keçirən monumentwatch.org saytı məlumat yayıb.
“2025-ci ilin fevral ayında internetdə yayılan fotolardan aydın oldu ki, Azərbaycan tərəfi Tsitsernavank monastırının altarını zədələyib. Fotolarda altarın içərisindəki müqəddəs masa və xaçın sındırıldığı görünür. Qeyd edək ki, hələ 2023-cü ildə Tsitsernavank məbədi təhqir olunmuş və zədələnmişdi.
Tsitsernavank monastırı 2020-ci ilin dekabrından, yəni Artsax Respublikasının Kaşatağ rayonu Azərbaycanın nəzarətinə keçdikdən sonra Azərbaycanın alban-udi icmasının təbliğat hədəflərindən birinə çevrilib. Buna baxmayaraq, məbəd mütəmadi olaraq təhqir edilir.
monumentwatch.org-un reaksiyası
Tsitsernavank məbədinə davamlı şəkildə vurulan zərər onun qəsdən edildiyini sübut edir. Avropa Parlamenti hələ 2022-ci ildə qəbul etdiyi 2582 saylı “Dağlıq Qarabağda mədəni irsin məhv edilməsi” adlı qətnamədə Azərbaycanı erməni irsinin yerləşdiyi ərazilərdə istənilən müdaxiləni istisna etməyə və irsin orijinallığını qorumaq prinsipinə uyğun bərpa işləri aparmağa məcbur etmişdi.
Məbədin təhqir edilməsi, həmçinin Burr (Avstraliya, ICOMOS) Xartiyasının 1999-cu il qaydalarına əsasən, mədəni irsin əhəmiyyətlilik kriteriyalarını pozur. Tarixi sübutların məhv edilməsi ilə bağlı qeyd etmək lazımdır ki, mədəni əhəmiyyətlilik prinsipinə görə, irsin tarixi dəyərinin qorunması onun tarixi sübutlarının toxunulmaz qalmasını tələb edir (Burr Xartiyası, maddə 2.3).
Bundan əlavə, “Mədəni irslə bağlı edilən istənilən müdaxilə, əgər o, irsin tarixi, estetik, mənəvi və sosial dəyərlərinin məhv edilməsinə səbəb olursa, həmin irsi öz mahiyyətindən məhrum edərək onu məhv etmiş olur”.
Məbədin təhqir edilməsi və zədələnməsi onun bütövlüyünə zərər vurur. UNESCO-nun ekspertlərinin 36-cı görüşündə təsdiqlənmiş mövqeyə əsasən, “bütövlük dedikdə, irsin öz əhəmiyyətini zaman keçdikcə qoruyub saxlaya bilməsi nəzərdə tutulur”.
Bütövlük prinsipinə əsasən, qorunma, ilk növbədə, irsin dəyərlərini daşıyan elementlərin saxlanmasını tələb edir. Eyni zamanda, bu prinsip həmin elementlərin həm fərdi, həm də bütövlükdə kompleks halında bir-biri ilə əlaqəsini nəzərə alır.
İnsan faktorunun vurduğu ziyanla bağlı UNESCO-nun Operativ Təlimatı əlavə izah verir: “Bütövlüyün qorunması üçün irsin bütün xüsusiyyətləri toxunulmaz qalmalıdır”.
