ABŞ Beynəlxalq Dini Azadlıq Komissiyası (USCIRF) 2025-ci il üçün dini azadlıqlar haqqında illik hesabatını təqdim edib.
Hesabatda 2024-cü ildə baş verən hadisələrə toxunulur. Azərbaycanla bağlı bölmədə, xüsusi nəzarət siyahısına daxil edilməsi tövsiyə olunan ölkələrdən biri kimi, 2024-cü ildə dini azadlıq şəraitinin yaxşılaşmadığı vurğulanıb.
Hökumət, İrana aid olduğu iddia edilən bəzi şiə müsəlmanları həbs edərək həbsxanalara göndərməyə davam edib.
Həbs olunanlardan çoxuna şübhəli narkotik maddələrlə bağlı ittihamlar irəli sürülüb ki, bu ittihamlar hökumətin illərlə müxalifləri, o cümlədən dini xadimləri təqib etmək üçün istifadə etdiyi vasitələrdən hesab olunur.
Fevralda hakimiyyət orqanları onlarla şiə müsəlmanını, o cümlədən dini xadimləri və”Müsəlman Birliyi Hərəkatı” (MUM) üzvlərini həbs edib.
Hesabatda hərəkatın bir neçə üzvünün həbsi qeyd olunub. Azərbaycan hakimiyyətlərinin həbsxanalarda işgəncələrə dair inandırıcı iddiaları araşdırmaq üçün heç bir addım atmadığı vurğulanıb.
Hesabatda həmçinin Dağlıq Qarabağda erməni dini və mədəni irsin məhv edilməsinə toxunulub. Caucasus Heritage Watch (CHW) təşkilatı tərəfindən təqdim olunan yeni peyk məlumatları, Qarabağ regionunda və ətrafındakı təhlükədə olan dini abidələrlə bağlı məlumatlar əks olunub.
İyun ayında CHW erməni dini abidələrinin, o cümlədən XIX əsr kilsəsinin, iki qəbiristanlığın və digər artefaktların məhv edilməsini qeyd edib.
Freedom House təşkilatı 2020 və 2023-cü illərdə Azərbaycanın Qarabağı “etnik erməni əhalisindən və mədəni irsindən təmizləmək üçün sistemli strategiya” apardığını vurğulayıb və bu hərəkətləri müharibə cinayətləri və insanlığa qarşı cinayət hesab edib.
Məlumat verilir ki, bəzi erməni əsir müharibə əsirləri Azərbaycan həbsxanalarında dini əsaslı zorakılığa məruz qalıb – sözlü təhqir, dini əşyaların müsadirəsi və məhv edilməsi.
Komissiya ABŞ hökumətindən Azərbaycanı xüsusi nəzarət siyahısında saxlamağı tövsiyə edir (IRFA qanununa əsasən) və hökumət qurumlarına, o cümlədən Daxili işlər nazirliyinin Təşkilatlı Cinayətkarlıqla Mübarizə Baş İdarəsinə və dini azadlıq pozuntularına cavabdeh olan məmurlara qarşı hədəflənmiş sanksiyalar tətbiq etməyi tövsiyə edir.
USCIRF BMT nümayəndəsinin Qarabağa və ətrafına dini və mədəni irsin monitorinqi üçün səfər təşkil etməsini dəstəkləyir.
Komissiya ABŞ Konqresindən “Azadlıq Dəstəyi Aktı”nın 907-ci bölməsinə aid imtiyaz hüququnun dəyişdirilməsi üçün– Azərbaycanda dini azadlıq sahəsində konkret yaxşılaşmalar tələb edərək qanunvericilik təklif etməsini tövsiyə edir
Həmçinin, Tom Lantos İnsan Haqları Komissiyasının Azərbaycanla bağlı dinləmələrinə əsaslanaraq, dini azadlıq mövzusunda dinləmələrin keçirilməsi tövsiyə olunur.
