Polşanın ingilisdilli “New Eastern Europe” jurnalı Azərbaycanda insan haqlarının vəziyyətinin kəskin şəkildə pisləşməsinə və ölkənin tamhüquqlu diktaturaya çevrilməsinə həsr olunmuş geniş məqalə dərc edib.
“Azərbaycan yeni dövrə doğru gedirdi, lakin tamhüquqlu diktatura ilə nəticələndi” sərlövhəli məqalədə həm ölkə daxilində, həm də onun hüdudlarından kənarda fəaliyyət göstərən hüquq müdafiəçiləri yer alıb. Onların bir çoxu təhlükəsizlik səbəbi ilə anonim qaldı.
Məqalədə qeyd olunur ki, Azərbaycan 2023-cü ildən bəri müstəqillik əldə etdikdən sonra vətəndaş cəmiyyətinə qarşı ən böyük və sistemli repressiya dalğasını yaşayıb. İctimai xadimlər, jurnalistlər, hüquqşünaslar, həmkarlar ittifaqı üzvləri kütləvi şəkildə həbs edilib; “Abzas Media”nın bir neçə əməkdaşı saxlanılıb. Hətta alimlər və dinc fəallar saxta cinayət ittihamlarına məruz qalıblar.
Hüquq müdafiəçilərinin məlumatına görə, 9 iyun 2025-ci il tarixinə ölkədə təxminən 375 siyasi məhbus var. Ailə üzvlərinə təzyiqdən də geniş istifadə olunur: bank hesablarının dondurulması, səyahət qadağaları, dövlət qurumları tərəfindən “qeyri-rəsmi sorğu-suallar”.
Müsahiblər vurğulayırlar ki, hakimiyyət artıq formal olaraq demokratik normaları qorumağa belə cəhd etmir. “İnsan haqları” və “demokratiya” sözləri rəsmi diskursdan itib; əvəzində “qlobal geosiyasi dəyişikliklərdən” və Qərblə “praqmatik münasibətlərdən” danışırlar.
Məqalədə beynəlxalq dəstəyin zəifləməsi də vurğulanır. 2010-cu illərdə qlobal kampaniyalar vətəndaş cəmiyyətinin qorunmasına kömək etsə də, bu gün bu dəstək demək olar ki, yoxdur: demokratik hesab olunan dövlətlər Əliyevlə əməkdaşlığa hazırdırlar. Məqalədə Avropa Şurasının baş katibinə, Aİ-nin rəsmi strukturlarına və digər təşkilatlara istinad edilir ki, onların hamısı faktiki olaraq heç bir təzyiq göstərmir. Vəziyyət elədir ki, vətəndaş cəmiyyəti faktiki olaraq kənar müdafiəsiz qalıb. Eyni zamanda, bir çox Aİ ölkələrinin Azərbaycanla ayrı-ayrı enerji müqavilələrinin olduğu və bu ölkəyə, hətta rəsmilərinə qarşı sanksiyaların tətbiqinə imkan verməyəcəyi vurğulanır.
Hüquq müdafiəçiləri müasir Azərbaycanı demokratik ölkələr üçün təhlükənin bariz nümunəsi hesab edirlər. Hazırda orada bir adam hökm sürür, hamı onun sözlərini təkrarlayır. Onlar demokratik dövlətlərin xaricdə avtoritarizmin güclənməsinin öz ölkələrindəki demokratiya üçün də təhlükə yaratdığını qəbul etmələrinin vacibliyini vurğulayırlar.
Əliyevin mövqelərini gücləndirməsinin səbəblərindən biri də müharibədən sonrakı hadisələrdir: o, “əraziləri geri qaytaran milli qəhrəman” kimi təqdim olunur, hakimiyyətə daxili və xarici təzyiqlər olmadan hərəkət etməyə imkan verir.
Məqalədə mühacirətdə olan fəalların ifadələrinə də istinad edilir. Onlar xaricdə fəaliyyətlərini davam etdirməyin çətinliklərini, təhlükəsizliyə təhdidləri, hətta Avropa və ABŞ-da Azərbaycan hakimiyyətinin təqiblərini təsvir edirlər.
“Həbsxanada dostlarım var. Onlar sadəcə olaraq, öz hüquqlarını müdafiə etdikləri üçün oradadırlar. Biz ona görə fəalyıq ki, bu, bizə tam mənlik hissi verdiyinə görə yox, ədalətli, demokratik cəmiyyətdə yaşamaq istəyirik. Bu, təkcə mənim və ya dostlarım haqqında deyil, hər kəs haqqındadır. Bakıda və ondan kənarda yaşayan insanlar daha yaxşısına layiqdirlər. Onlar söz azadlığına layiqdirlər, televiziya ilə öz əsas hüquqlarını tələb etmək imkanına malik olduqlarını deyirəm”. Buna görə də biz buna başladıq və bizi irəli aparan da budur”, – jurnalın mənbələrindən biri bildirib.
