Baş nazir Paşinyanın son və yaxın günlərdəki iş qrafiki açıq şəkildə Ermənistanın müxtəlif istiqamətli siyasətini nümayiş etdirir.
Moskvaya etdiyi işgüzar səfərdən sonra baş nazir Paşinyan Nyu Yorka yollanmış, oradan isə Strasburqa uçacaq. Bütün səfərlər zamanı çıxışlar nəzərdə tutulub.
Bu zaman artıq Moskvada Paşinyan Ermənistan üçün vacib istiqaməti və prioritet iş kimi nəzərdə tutulan işi müəyyənləşdirdi. Nyu Yorkda və Strasburqda nəyin vurğulanacağı hələ məlum deyil.
Ermənistan və Rusiyanın rəhbərləri, 8 avqustda Vaşinqtonda sülh müqaviləsinin ilkin imzalanması və “Trumpın yolu” proqramı ətrafında erməni-amerika razılaşmalarından sonra ikinci dəfə görüşdülər.
Baxmayaraq ki, Paşinyan və Putin keçən ay Çində də görüşmüşdülər, amma 25 sentyabr axşam saatlarında Moskvadakı təkbətək görüş fürsətini əldən buraxmadılar. RF Prezidentinin ifadə etdiyi kimi, daima müzakirə ediləcək məsələlər var”.
Paşinyanın Moskva işgüzar səfərindən bir neçə maraqlı epizod artıq diqqət çəkib. “Dünya Atom Həftəsi” adlı konfransdan əvvəl Putin tədbirdə iştirak edən xarici nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri ilə qeyri-rəsmi görüş keçirdi.
Kremlin dərc etdiyi videoda görünür ki, həmin formatda da bir-biri ilə ən aktiv şəkildə Paşinyan və Putin əlaqə saxlayırdılar, bundan əlavə, açıq-aşkar gərgin münasibətləri olan Nikol Paşinyan və Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko bir-biri ilə əl sıxdılar.
Lukaşenko hətta Paşinyana Ermənistanda yeni atom elektrik stansiyası tikilməsi işində kömək təklif etdi.
Bəlkə də bu ritorika və münasibətdəki xarici dəyişikliyi siyasətşünas Edqar Ğazaryan Ermənistanın müxtəlif istiqamətli siyasəti ilə əlaqələndirir.
“Xatırlayırsınız? Belarus Prezidenti dedi: “Ну куда вы денетесь?” (Yaxşı, hara gedəcəksiniz?). Sonra isə hamı gördü ki, “есть куда” (getməyə yer var) – variantlar var.
Əlbəttə, müzakirə ediləcək, həm də regional problemlərlə, “Trampın yolu”nun həyata keçirilməsi ilə bağlı çoxsaylı məsələlər var .
Bilirik ki, Rusiyanın iddiaları var idi, “Trampın yolu” və ümumiyyətlə, Vaşinqton razılaşmaları əslində Rusiyanın iştirakı olmadan həyata keçirilir.
Və bu da Rusiyanın siyasəti ilə əlaqədar idi. Yəni, mahiyyət etibarilə, Rusiyanın irəli sürdüyü məntiq Ermənistan üçün qəbul edilə bilməz idi. Məsələn, eyni 9 noyabr bəyanatının şərhləri.
Baxmayaraq ki, Paşinyan-Putin təkbətək görüşündə iki ölkə arasındakı mal dövriyyəsinin həcminin bu il azalması məsələsi müəyyən narahatlıqla qeyd edildi, amma təhlilçilər bunu da müsbət meyl hesab edirlər – onu Rusiyadan iqtisadi asılılığın bir qədər zəifləməsinə aid edirlər.
Bu zaman müxtəlif mühitlərdə sual yarandı: BMT Baş Assambleyasının 80-ci yığıncaq zirvə görüşü çərçivəsində, BMT tribunundan çıxış edən Azərbaycan prezidenti iştirak edərkən, Ermənistan baş naziri niyə Nyu Yorkda deyil, Moskvada olmağı üstün tutdu?
Cavab, bəlkə də, aydındır: “Dünya Atom Həftəsi” konfransında iştirak məqsədini Ermənistan Baş naziri həm Putininlə təkbətək görüşdə, həm də konfransdakı çıxışında formalaşdırdı.
Paşinyan erməni atom elektrik stansiyasının təhlükəsiz fəaliyyətini Ermənistan üçün strateji prioritet kimi təqdim etdi – onun ölkənin enerji təhlükəsizliyinin təminatı məsələsində əsas rolunu vurğulayaraq.
Atom elektrik stansiyası ölkənin elektrik enerjisi balansının ən mühüm komponenti kimi qorunub saxlanılmalıdır. Bu gün Ermənistanda enerjinin təxminən 30%-ni atom elektrik stansiyası istehsal edir, bu ciddi göstəricidir.
Baş nazi Ermənistan üçün atom energetikasının əhəmiyyətini və Rusiya ilə sıx əməkdaşlığı vurğuladı. Metsamor AES-inin fəaliyyət müddətinin 2036-cı ilədək uzadılması hədəf qoyulub.
İndi Ermənistan hökuməti kiçik modullu atom stansiyaları qurmaq üçün yeni uyğun layihələr axtarır və bu məsələdə də Rusiya Federasiyası ilə, xüsusilə “Rosatom” korporasiyası ilə çox aktiv dialoq gedir.
Nəzərə alsaq ki, “Dünya Atom Həftəsi” konfransında Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyasının baş direktoru Rafael Qrossi də iştirak edib, o, son günlərdə BMT Baş katibi vəzifəsinə namizəd olmaq niyyətini də bəyan etmişdi, Paşinyanın başqa bir vurğusu diqqət çəkici idi:
Ermənistan AES-i atom energetikası təhlükəsizliyinin beynəlxalq standartlarına ciddi riayət etməklə istismar edir, bu da nüvə və ya radiasiya təhlükəsizliyi ilə bağlı problemlərin olmamasını sübut edir.
Paşinyan konfrans iştirakçılarını məlumatlandırdı ki, erməni atom elektrik stansiyasının istismarının 2036-cı ilədək uzadılması AES-in istismarı başa çatdıqdan sonra yeni enerji blokunun istismarına hamar keçid etməyə imkan verəcək, bu da əsas hədəfdir.
Ermənistan Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyası və digər tərəfdaş ölkələrlə sıx əməkdaşlıq edərək optimal həll yolu tapmağa niyyətlidir ki, hazırkı AES-i nə ilə əvəz etmək olar.
Bu həm iqtisadi cəhətdən səmərəli olsun, həm də ölkənin enerji sisteminin xüsusiyyət və xarakterinə uyğun olsun. İstifadəyə veriləcək yeni enerji obyektləri regional inkişafın mühüm amilinə çevrilməlidir – deyə Paşinyan qeyd etdi.
Moskva görüşləri atomla bağlı yeni enerji blokunun tikintisi məsələsində əllə tutulan nəticə verdimi və rəsmi məlumatda bildirilməyən razılaşmalar əldə edildimi?
Bu vaxtadək məlum idi ki, Ermənistan hökuməti hansı ölkənin texnologiyası ilə və hansı gücdə yeni nüvə enerji bloku tikmək lazım olduğunu müzakirə etməyə davam edir.
Rus tərəfi ilə danışıqlara paralel olaraq, Ermənistan səlahiyyətliləri keçən ildən bəri amerikan kiçik modullu atom elektrik stansiyalarının imkanları ilə tanış olmaq barədə bəyanatlar verirdilər.
Moskva görüşlərinin gündəliyi başa çatdıqdan sonra Paşinyan təyyarədən çəkdiyi kiçik bir video ilə məlumat verdi ki, BMT Baş Assambleyasının zirvə görüşündə iştirak etmək və çıxış etmək üçün Nyu Yorka yollanır.
ABŞ-dan sonra Nikol Paşinyan Strasburqa yollanacaq, burada 29 sentyabrdan 3 oktyabra qədər Avropa Şurası Parlament Assambleyasının payız sessiyasında iştirak edəcək, çıxış edəcək və suallara cavab verəcək.
