Ermənistan özünü getdikcə daha çox regional texnoloji mərkəz kimi konqresləşdirir. Ölkədə İT sahəsi sürətlə inkişaf edir, beynəlxalq innovasiya forumları keçirilir, dövlət sənaye ilə əməkdaşlıq üçün açıqdır və süni intellekt (Sİ) yeni texnoloji dövrün əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir.
Sual yaranır: kiçik ölkə həqiqətən yüksək texnologiyalar mərkəzinə çevrilə bilərmi və bunun üçün hansı addımlar lazımdır?
2025-ci il “Global High-Tech Award” mükafatının qalibi və “Analog Devices Inc” şirkətinin baş direktoru Vinsent Roş öz fikirlərini bölüşdü.
Onun sözlərinə görə, bir çox ölkələr texnoloji mərkəz olmaq istəyirlər, lakin Ermənistanın nadir üstünlüyü var: STEM (elm, texnologiya, mühəndislik, riyaziyyat), riyaziyyat, mühəndislik, aparat və proqram təminatı sahələrində dərin tarixi köklər.
“Siz artıq güclü bilik bazasına və mürəkkəb yekun məhsullar yaratmaqda sübut olunmuş qabiliyyətə maliksiniz” — deyə Roş qeyd etdi.
O, vurğuladı ki, indi Ermənistan qarşısında unikal fürsət var — süni intellekt sayəsində, hansı ki, “tarixdə ən güclü texnoloji sürətləndiricidir”. Elmi mədəniyyətlə yeni texnoloji dalğanın birləşməsi ölkəyə irəliləmə imkanı verir.
Roş əlavə etdi ki, Ermənistanın potensialını bir çox digər ölkələrlə müqayisədə daha optimist qiymətləndirir, çünki ölkənin tarixi inkişaf trayektoriyası uyğunlaşma və müxtəlif texnoloji istiqamətləri birləşdirmə qabiliyyətini göstərir.
Süni intellekt kiçik ölkənin gələcəyini dəyişə bilər
Roş məşhur ifadəni xatırlatdı: “Sİ insanı əvəz etməyəcək, onu əvəz edəcək insan Sİ-dən istifadə edə biləndir”. O, əmin idi ki, Sİ-dən qorxmaq lazım deyil, əksinə, onu aktiv şəkildə tətbiq etmək lazımdır.
Onun fikrincə, biz indi yalnız ilkin mərhələni görürük: böyük dil modelləri güc nümayiş etdirir, lakin real irəliləyiş o zaman baş verəcək ki, Sİ real məhsullar və sistemlər yaratmaq üçün istifadə olunacaq, insan həyatının keyfiyyətini yaxşılaşdıran, planetin sağlamlığını qoruyan və texnoloji inkişafı sürətləndirən.
Bu kontekstdə o, “fiziki ağıl”a keçidin zəruriliyini qeyd etdi — yalnız məlumatları təhlil etməyən, həm də fiziki dünya ilə qarşılıqlı əlaqədə olan sistemlər.
“Nə vaxt ki, həqiqətən həyatı dəyişən məhsullar əldə etməyə başlayacağıq, Sİ öz potensialını tam açacaq. Mən inanıram ki, Ermənistan burada əhəmiyyətli rol oynaya bilər” — deyə Roş vurğuladı.
Sənaye və hökumət süni intellektdən necə faydalana bilər?
Roş hökumət, biznes və ekspert icması arasında strateji əməkdaşlığın vacibliyini qeyd etdi. Onun sözlərinə görə, belə əməkdaşlıq sistemi sənayenin vahid viziya formalaşdırması və Sİ-nin tətbiqi üçün lazımi şərait yaratması üçün vacibdir.
O, süni intellektin adaptiv və avtonom sistemlər yaratmağa imkan verdiyini, insan imkanlarını artırdığını bildirdi. Əhalinin az olmasına baxmayaraq, Ermənistan Sİ-dən düzgün istifadə etsə, “öz təsirini artıra bilər”.
Roş xüsusilə səhiyyəni perspektivli sahə hesab edir. “Bu gün qlobal sistem klinik yardım əsasında qurulub, sığorta şirkətləri ödəyir və xəstəxanalar təmin edir” — deyə o qeyd etdi.
Lakin onun fikrincə, Ermənistan bu modeli yenidən düşünə bilər: hesablama və sensor texnologiyalarını Sİ ilə birləşdirib profilaktik səhiyyə sistemi yarada bilər.
Belə sistem orqanizmdəki sapmaları erkən müəyyən edib xroniki xəstəliklərin inkişafının qarşısını ala bilər. Roşun fikrincə, bu Sİ-nin ən vacib və dəyərli tətbiq istiqamətlərindən biridir.
