Ermənistan parlamentinin nümayəndə heyəti ATƏT Parlament Assambleyasının 23-cü payız sessiyasında iştirak etmək üçün İstanbula gedib.
Səfər zamanı Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvləri ilə təmaslar olub, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşdırılması prosesi, regionda sülhün bərqərar olması perspektivləri müzakirə edilib. Ermənistan nümayəndə heyətinin rəhbəri, Parlamentin Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri Sarqis Xandanyan “Perspektivlər: qeyri-müəyyənlik dövründə dialoqun, vasitəçiliyin və etimadın gücləndirilməsi” adlı müzakirə zamanı qeyd edib ki, Ermənistan və Türkiyə arasında münasibətlərin normallaşması prosesi tezliklə müsbət nəticələrə gətirib çıxaracaq.
ATƏT Parlament Assambleyasının İstanbulda keçirilən 23-cü payız sessiyasında erməni nümayəndələr avqustun 8-də Vaşinqton razılaşmalarına və paraflanmış sənədə istinad edərək Ermənistanla Azərbaycan arasında sülhün artıq bərqərar olduğunu bəyan ediblər.
“Vaşinqtonun bəyanatı suverenliyə, ərazi bütövlüyünə və sərhədlərin toxunulmazlığına hörmətə əsaslanan əməkdaşlığın və münasibətlərin inkişafının yeni erası üçün möhkəm zəmin yaradıb”, – Xarici Əlaqələr üzrə Daimi Komitəsinin sədri Sarqis Xandanyan sessiyada ABŞ-ın və prezident Trampın liderliyinin mühüm rolunu vurğulayaraq bildirib.
“Qarşılıqlı inam yaratmaq üçün qarşıda duran yol bizdən səbir və qayğı tələb edir. Etibarın qurulmasında mühüm addım Ermənistan və Azərbaycanın birgə tətbiqi əsasında ATƏT-in Minsk prosesinin və əlaqədar strukturların bağlanması oldu. Regional kommunikasiyaların açılması ilə bağlı müzakirələrimiz indi Ermənistanın “Sülhün kəsişməsi” təşəbbüsü çərçivəsində TRIPP marşrutunun həyata keçirilməsi istiqamətində atılan addımlar da daxil olmaqla, praktiki xarakter daşıyıb. Bu marşrut təkcə Cənubi Qafqaz regionuna deyil, həm də Mərkəzi Asiyanı Avropaya birləşdirəcək qlobal əhəmiyyətə malik olacaq”.
Erməni nümayəndələr Türkiyənin qəbulundan məmnundurlar, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması prosesinin tezliklə müəyyən nəticələr verəcəyinə inanırlar.
“Və nəhayət, Ermənistan və Türkiyə arasında münasibətlərin normallaşması prosesinin də tezliklə müsbət nəticələr verəcəyinə dair nikbinliyimi ifadə etməyə bilmərəm. Hazırda aparılan konstruktiv və fəal siyasi dialoq bizə ümid verir ki, bu, tezliklə münasibətlərimizin institusionallaşmasına, sərhədlərin açılmasına və daha geniş əməkdaşlığa çevriləcək”.
Bu açıqlamalara paralel olaraq Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan Böyük Millət Məclisində Yerevan-Ankara dialoquna toxunub. Fidan qeyd edib ki, Türkiyə Yerevan və Bakı yekun sülh müqaviləsi imzaladıqdan sonra Ermənistanla münasibətləri normallaşdırmağa hazırdır.
Türkiyə xarici işlər nazirinin sözlərinə görə, avqustun 8-də Vaşinqtonda paraflanan sənədə daxil edilməyən nizamlanma yolunda Ermənistan Konstitusiyasına dəyişikliklər və Ermənistanın cənubundan keçməsi planlaşdırılan kommunikasiya marşrutu məsələləri Ermənistan-Azərbaycan və Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması yolunda mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ankaranın niyə prosesi sürətləndirmədiyi sualına cavab verən Fidan qeyd edib ki, onlar Cənubi Qafqazda dondurulmuş münaqişə perspektivindən qaçmaq istəyirlər.
“Ölkəmizlə münasibətlərin normallaşdırılması məsələsində açıq və istəkli mövqe nümayiş etdirən Ermənistanla müxtəlif səviyyələrdə dialoqu davam etdiririk və atılan konkret addımlar istiqamətində birgə səylərimizi səmimiyyətlə irəliləyirik. Türkiyə Cənubi Qafqazda sülhün bərqərar olmasına və regionda ümumi rifah sahəsi yaratmağa çalışır”.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan daha əvvəl bəyan etmişdi ki, Ermənistanın Türkiyə ilə apardığı müsbət dialoq yaxın gələcəkdə Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılacağına ümid verir. O, bəyan etmişdi ki, Ermənistan tərəfi bu gündən etibarən yük maşınlarının Ermənistan ərazisindən Türkiyədən Azərbaycana və Azərbaycandan Türkiyəyə tranzitini təmin etməyə təkcə siyasi deyil, həm də texniki cəhətdən hazırdır.
“Ermənistanda həm yollar, həm də yol infrastrukturu Marqara-Yeğegnadzor-Sisian-Qoris marşrutu boyunca buna hazırdır”, – Ermənistanın baş naziri bildirib.
Regional kommunikasiyaların blokdan çıxarılması perspektivlərinə Atlantic Council-in analitiki və baş elmi işçisi Riç Outzen də toxunub.
“TRİPP sazişi Cənubi Qafqaz regionu üçün böyük iqtisadi imkanlar açır. Analitikin fikrincə, bu, təkcə diplomatik əhəmiyyət kəsb etmir, həm də böyük ticarət potensialına malikdir. Bu, özəl sektor da daxil olmaqla, geniş tərəfdarları cəlb edir və bu, onun uğurla həyata keçirilməsi perspektivlərini artırır”.
Analitik, Azərbaycan, Türkiyə, Mərkəzi Asiya və Avropanı birləşdirən tranzit dəhlizinə çevriləcək TRIPP layihəsinin əhəmiyyətini vurğulayıb. Outzen qeyd edib ki, Mərkəzi Asiya dövlətləri də layihəyə Orta Dəhlizin həyata keçirilməsi üçün fürsət kimi baxırlar. Ekspertin sözlərinə görə, təxminən on ölkə layihənin uğurunda maraqlıdır, bu da layihəyə strateji əhəmiyyət verir.
Eyni mövzuda çıxış edən Mərkəzi Asiya və Qafqaz İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Con Di Piro bildirib ki, TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi bu gün Avropa ilə Asiya arasında strateji körpü olan Cənubi Qafqaz regionu üçün əsas əhəmiyyət kəsb edir. O qeyd edib ki, ABŞ TRIPP layihəsinin inkişafı üçün 145 milyon dollar ayırıb və tərəflərlə işçi qrupları formalaşdırıb. Bu, bir daha bu layihənin həyata keçirilməsinin təmin edilməsinin nə qədər vacib olduğunu göstərir”, – deyə o əlavə edib.
Bu təhlillər həm də bir praktik addımla müşayiət olunur. Məlum oldu ki, ABŞ Dövlət Departamentinin baş müşaviri Conatan Askonas ölkənin Trump Way layihəsində iştirakını müzakirə etmək üçün Gürcüstandadır. Qeyd olunur ki, səfərin məqsədi Gürcüstanın TRIPP-ə necə dəstək verə biləcəyini müzakirə etməkdir.
İstanbulda keçirilən ATƏT PA-ya qayıdaraq qeyd edək ki, sessiya çərçivəsində Ermənistan və Azərbaycan parlament nümayəndə heyətləri ayrıca, ikitərəfli görüş keçiriblər.
Bildirilir ki, bu, bir ay əvvəl Cenevrədə keçirilən müzakirələr zamanı Ermənistan və Azərbaycan parlamentlərinin sədrləri arasında əldə olunan razılaşma əsasında baş verib. Ermənistan Parlamentinin sədri Alen Simonyan üçün belə görüşlərin əsas məqsədi birdir:
“Mən inanıram ki, iki ölkənin cəmiyyətləri arasında etimadın bərpası məsələsi var və parlamentarilər bunu bəlkə də ən yaxşı şəkildə həll edə bilərlər”.
İki dövlətin parlamentarilərinin İstanbul görüşündə də məhz bu məqsəd qoyulmuşdu. Rəsmi məlumatda bildirilir ki, tərəflər Vaşinqton Sammitinin müsbət rolunu vurğulayaraq əldə olunmuş razılaşmalar, Ermənistan və Azərbaycan arasında sülhün möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş növbəti addımlar, eləcə də hər iki ölkədə prosesə parlament tərəfindən dəstək verilməsinin vacibliyi barədə fikir mübadiləsi aparıblar.
İki ölkə arasında etimad tədbirlərinin həyata keçirilməsində parlamentlərin roluna da toxunulub. Hər iki tərəf beynəlxalq təşkilatlarda parlamentarilər arasında konstruktiv dialoqun vacibliyini vurğulayıblar.
