Regional kommunikasiyaların blokadadan çıxarılması ilə bağlı müzakirələr praktiki mərhələyə daxil olur, lakin əsas suallar hələ də aydın cavab tapmayıb. Ermənistan ərazisində dəmir yolu infrastrukturunun bərpası üçün yüz milyonlarla dollar investisiya tələb olunur və əsas məsələ eyni olaraq qalır: bu işləri kim, nə vaxt və hansı şərtlərlə həyata keçirəcək?
Regional kommunikasiyaların açılması çərçivəsində Ermənistan ərazisində dəmir yolu infrastrukturunun bərpası və modernləşdirilməsi üçün 200-300 milyon dollar investisiya lazımdır — bunu Parlamentin Avropa inteqrasiyası məsələləri üzrə daimi komissiyasının sədri Arman Yeğoyan bildirib.
“Bir neçə kilometrlik həmin dəmir yolu mümkün qədər tez bərpa və yenidən qurulmalıdır ki, biz dünyaya, o cümlədən Rusiyaya, Şərqə, “Qərbə, Şimala və Cənuba yükdaşımalar üçün infrastruktur təklif edə bilək”.
Yeğoyanın sözlərinə görə, Yeraskhın 2-3 kilometrlik çatışmayan hissəsi və Axurikdə daha qısa bir sahə yenidən qurulmalıdır. Bundan əlavə, dəmir yolunun təxminən 100 kilometrlik fəaliyyət göstərən hissəsinin modernləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
Yanvarın 19-da Baş nazir Nikol Paşinyan bu məsələdə Rusiya tərəfindən gözlənilən addımlardan danışmışdı. Baş nazirin sözlərinə görə, Ermənistan gözləyir ki, Rusiya konsessiyası altında olan Axurik sahəsində Ermənistan–Türkiyə sərhədindən fəaliyyət göstərən dəmir yolu hissəsinə qədər, Ermənistan–Naxicevan sərhədindən Yerasxh hissəsinə qədər, eləcə də Tavuş bölgəsində İcevan dəmir yolu stansiyası daxil olmaqla sahələr tezliklə bərpa olunacaq.
Fevralın 10-da İctimai Televiziyaya verdiyi müsahibədə baş nazir yenidən regional kommunikasiyaların açılmasından və xüsusilə Meğri üzərindən keçən dəmir yolunun istismarından danışaraq “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolu” amilini də nəzərdən keçirib.
Paşinyanın sözlərinə görə, Türkiyə və Azərbaycan Qars–Dilucu–Naxicevan yeni dəmir yolunun tikintisini elan ediblər ki, bu da rəqabət yaradır.
“Beynəlxalq kontekstdə həmin dəmir yolunun necə istismar olunacağı çox vacibdir… Bizim mülkiyyətimiz olan dəmir yolunun Rusiyanın idarəçiliyi altında olması faktı nəticəsində belə çıxır ki, biz rəqabət üstünlüyümüzü itirdiyimizi hiss edirik”.
Baş nazirin qiymətləndirməsinə görə, beynəlxalq gərgin vəziyyətdə Rusiya idarəetmə amili Ermənistan üzərindən keçən marşrutun sərfəli olmadığını göstərmək üçün istifadə olunur. Nikol Paşinyanın sözlərinə görə, bu, beynəlxalq mətbuat və ekspert icmasının təhlillərində də görünür. Bundan belə nəticə çıxır ki, biz sülhə doğru gedirik, lakin maraqlarımız çıxılmaz vəziyyətə düşür.
O əlavə edib ki, mövzunu rusiyalı tərəfdaşlarla müzakirə edib; siyasi baxımdan müsbət reaksiya var, lakin praktiki məsələ həll olunmalıdır.
“Biz həll yolu tapmalıyıq və bu həll dostluq, yoldaşlıq, qardaşlıq məntiqi çərçivəsində tapılmalıdır. Söhbət Ermənistanın strateji, uzunmüddətli maraqlarından gedir və bütün dost ölkələrimiz maraqlı olmalıdırlar ki, maraqlarımız təmin edilsin, əksinə, çıxılmaz vəziyyətə düşməsin”.
Yanvarın 30-da Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bildirib ki, Moskva erməni tərəfdaşlarla daimi əlaqədədir və Yerevandan daxil olan bütün sorğuları operativ şəkildə işləyir. Rusiya XİN nümayəndəsi həmçinin qeyd edib:
“Rusiya TRIPP layihəsində iştirakın müxtəlif variantlarını, o cümlədən ‘Rusiya Dəmir Yolları’nın təcrübəsini nəzərə alaraq, öyrənməyə hazırdır. Əvvəlcə bu təşəbbüsün həyata keçirilməsinin bütün detalları ilə ətraflı tanış olmaq lazımdır, çünki onun işlənməsi ilkin mərhələdədir.
Bütün maraqlı qurumların iştirakı ilə konkret məsləhətləşmələrin keçirilməsi barədə Moskvadan Yerevana yönəlmiş təklif qüvvədə qalır”.
Erməni tərəfi Rusiya tərəfinin cavabını nə vaxta qədər gözləyəcək? “Radiolur”un bu sualına cavab verən Arman Yeğoyan bildirib ki, dəmir yolu hissələrinin bərpası məntiqli vaxt tələb edir.
“Bizim əsas məqsədimiz həmin iki hissənin yenidən qurulmasıdır. Mübahisə, dava, çəkişmə etmək deyil, bir tərəfdə iki-üç kilometr, digər tərəfdə isə daha qısa sahəni bərpa etməkdir”.
Yaxın günlərdə məsələyə Ərazi idarəetmə və infrastruktur naziri David Xudatyan da toxunaraq bildirib ki, erməni tərəfinin yanaşmasına görə, Ermənistanın dəmir yolu infrastrukturunun mühüm hissələrini Rusiya tərəfi bərpa edəcək.
“Biz Rusiya tərəfi ilə danışıqları davam etdiririk və yanaşmamız ondan ibarətdir ki, qeyd olunan dəmir yolu hissələrinin bərpası işlərini onlarla birlikdə həyata keçirəcəyik. Yəni işləri onların vasitəsilə reallaşdıracağıq. Baş nazirin bəyanatından sonra proseslər yenə də həmin istiqamətdə davam edir”.
Qeyd edək ki, söhbət baş nazir Nikol Paşinyanın dekabrın 25-də verdiyi bəyanatdan gedir. Həmin bəyanata görə, əgər Rusiya tərəfi müəyyən edilmiş müddətdə bu işləri yerinə yetirməzsə, Ermənistan dəmir yolu infrastrukturunun mühüm hissələrini öz vəsaiti hesabına bərpa etməyə hazırdır.
Xudatyanın sözlərinə görə, yeni dəyişiklik yoxdur və erməni tərəfi onların da olmayacağını gözləyir.
