8 avqustda Vaşinqtonda imzalanmış memoranduma əsasən, Firebird AI şirkəti Ermənistanda süni intellekt məlumat mərkəzinin inşasını elan etdi. Layihənin həyata keçirilməsinin praktik mərhələsi yaxın gələcəkdə başlayacaq. Bu barədə Yüksək Texnologiyalar Sənayesi naziri Mxitar Hayrapetyan 2025-ci ilin nəticələrini yekunlaşdırarkən bildirib.
“Firebird AI” layihəsi: 500 milyon ABŞ dollarından 4 milyard ABŞ dollarına qədər investisiyalar
O xatırladıb ki, əvvəlcə “Firebird AI” 500 milyon ABŞ dollarına qədər investisiyalar elan etmişdi. Lakin layihənin həyata keçirilməsi zamanı şirkətin miqyasını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmək potensialı olduğu aydın oldu. Onun sözlərinə görə, artıq ABŞ vitse-prezidenti J.D. Vensin Ermənistana səfəri zamanı şirkətin layihənin ikinci mərhələsinin həyata keçirilməsi üçün təklif təqdim etdiyi açıqlanıb. Layihənin işə salınması halında, investisiyaların ümumi həcmi 4 milyard ABŞ dollarına çatacaq.
Tikinti və istifadəyə vermə tarixləri. İcazələrdən praktik tətbiqə qədər
Şirkət artıq torpağı əldə edib və hazırda tikinti icazələrinin alınması, icma ilə əlaqələndirilməsi, eləcə də ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi prosesindədir. Nazirin sözlərinə görə, hazırlıq tikinti prosesləri ya artıq başlayıb, ya da son mərhələdədir.
Firebird AI rəsmi olaraq qrafik prosessorların və server avadanlıqlarının ilk partiyasının yaxın iki ay ərzində çatdırılacağını və dərhal quraşdırılacağını elan etdi. Bu o deməkdir ki, layihənin praktik mərhələsi çox tezliklə başlayacaq. Nazir qeyd etdi ki, “Əvvəlcə şirkətin ilin ikinci yarısında xidmət göstərməyə başlamağı planlaşdırdığı elan edilmişdi ki, bu da sıx və sürətləndirilmiş tətbiq müddətini nəzərdə tutur”.
Lisenziyalar və müqavilələr: NVIDIA və Dell artıq iştirak edir
Layihənin hüquqi və müqavilə aspektlərindən danışan nazir vurğuladı ki, layihənin birinci və ikinci mərhələləri üçün bütün zəruri ixrac icazələri və lisenziyaları artıq verilib. Firebird AI-nin müvafiq qrafik prosessorlarına sahib olan və onları satmaq hüququ olan NVIDIA ilə mövcud müqavilə münasibətləri var.
Bundan əlavə, şirkət server avadanlığının istehsalı, qrafik prosessorların inteqrasiyası və hazır server sistemlərinin tədarükü üçün məsul olan Dell şirkəti ilə əməkdaşlıq edir. Bu mərhələdə yeni müqavilələrin imzalanmasına əlavə ehtiyac yoxdur. Avadanlıq Ermənistana idxal olunmalıdır və bundan sonra məlumat mərkəzi fəaliyyətə başlayacaq.
Bu necə bir “fabrik”dir: çiplər yox, bulud süni intellekt resursları
Nazir xüsusilə vurğuladı ki, bu halda söhbət mikroçiplərin, yarımkeçirici materialların və ya fiziki komponentlərin istehsalından getmir, “fabrik” dedikdə süni intellekt bulud xidmətlərinin istehsalı üçün müəssisə başa düşülməlidir.
Hazır server sistemləri və qrafik prosessorlar Ermənistana idxal ediləcək və artıq ölkə ərazisində super güclü hesablama resursları – süni intellekt buludu və superkompüter imkanları yaradılacaq ki, bu da internet vasitəsilə dünyanın hər yerində potensial istifadəçilər üçün əlçatan olacaq.
İş yerləri və məlumat mərkəzinin məntiqi: işçilərin sayı vacib deyil
Layihənin mahiyyətini anlamaq üçün nazir burada əsas göstəricinin iş yerlərinin sayı olmadığını vurğuladı. Şirkətin strateji qərarlarından asılı olaraq, müəssisə bir neçə onlarla işçini cəlb edə bilər, lakin söhbət minlərlə iş yerindən getmir.
Bu, əsas işin hesablama sistemlərinin özləri tərəfindən görülməsi ilə bağlıdır. İnsan amili əsasən təhlükəsizliyin, monitorinqin və texniki xidmətin təmin edilməsində iştirak edəcək. Əsas yük superkompüter komplekslərinin və minlərlə serverin üzərinə düşəcək.
Ermənistan üçün prioritet: dövlətin rəqəmsal transformasiyası üçün resurslar
Nazir bildirib ki, hətta “Firebird AI”-nin təsisçiləri ilə layihə ideyasının müzakirəsi mərhələsində belə, məlumat mərkəzinin hesablama resurslarının bir hissəsinin Ermənistanın daxili ehtiyacları üçün ayrılacağı barədə prinsipial razılığa gəlinib.
Rəqəmsal transformasiya ölkənin strateji prioriteti kimi qəbul edilib. Söhbət onlarla və yüzlərlə dövlət xidmətinin avtomatlaşdırılmasından, dövlət idarəetmə sistemində süni intellekt əsaslı həllərin tətbiqindən gedir. Bunun üçün elektrik enerjisi və internetlə yanaşı, yeni, vacib resurslar – super güclü hesablama imkanları tələb olunur. Ermənistan hökuməti ilk dəfə olaraq yalnız xarici məlumat mərkəzlərindən resursların icarəsinə deyil, həm də ilk növbədə öz ərazisində tikilmiş və fəaliyyət göstərən mərkəzin imkanlarına etibar edəcək.
Elm, innovasiya və hesablama resurslarının 100% subsidiyalaşdırılması
Layihə təkcə dövlət ehtiyaclarına deyil, həm də elm, texnoloji inkişaf və innovasiyalara xidmət edəcək. Nazir Virtual Süni İntellekt İnstitutunun yaradılmasını, eləcə də Amazon Web Services və Firebird AI ilə əməkdaşlığı xatırlatdı.
Gələcəkdə məlumat mərkəzi tərəfindən istehsal edilən hesablama resursları elmi, tədqiqat və texnoloji ictimaiyyətə təqdim ediləcək. Dövlət proqramları çərçivəsində bu resurslar 100% subsidiyalaşdırılacaq, çünki söhbət olduqca bahalı imkanlardan gedir. Mövcud qaydalara əsasən, ən azı 5 nəfərdən ibarət qruplar, şirkətlər və tələbələr bu resurslara çıxış əldə edə biləcəklər. Layihənin birinci mərhələsi artıq başa çatıb, çoxsaylı müraciətlər daxil olub və nəticələr ümumiləşdirildikdən sonra hesablama imkanları pulsuz təmin ediləcək.
İqtisadi təsir və vergi gəlirləri
Nazir layihənin maliyyə təsirini ayrıca vurğuladı. 4 milyard dollara qədər investisiya proqramının həyata keçirilməsi dövlət büdcəsinə əhəmiyyətli vergi gəlirləri gətirəcək. Hayrapetyan qeyd etdi ki, mənfəət vergisi ilə bağlı konkret rəqəmləri dilə gətirməkdən şüurlu şəkildə çəkinir və bunu etmək istəyənlərin süni intellekt alətlərinin köməyi ilə təsiri özləri hesablamasını təklif edir. Onun sözlərinə görə, son məbləğ “təsirli” olacaq və təhsil, elm, sosial proqramlar, yol tikintisi və təhlükəsizliyin maliyyələşdirilməsinə yönəldiləcək.
Ermənistan süni intellekt hesablamalarında dünya liderləri arasındadır
Çıxışını yekunlaşdıran nazir elan etdi ki, bu layihə sayəsində Ermənistan süni intellekt üçün super güclü hesablama resurslarına çıxışı olan dünyanın aparıcı ölkələri sırasına qoşulur. Bu, beynəlxalq texnologiya şirkətləri üçün qapılar açır və ölkəni bulud xidmətləri formatında hesablama resurslarının ixracatçısına çevirir. Beləliklə, Ermənistan süni intellekt sahəsində əhəmiyyətli qlobal oyunçuya çevrilir və inkişaf etməkdə olan qlobal texnoloji arxitekturada strateji rolunu möhkəmləndirir.
