Avropa Komissiyası 2026-cı il mayın 5-də Ermənistana Viza liberallaşdırılması üzrə Fəaliyyət Planının (FP) icrasına dair birinci hesabatını təqdim edib.
Sənəddə Ermənistan hakimiyyətinin AB ilə viza liberallaşdırılmasına yönəlmiş zəruri islahatları həyata keçirmək üçün aydın siyasi öhdəliyi qeyd olunur.
“Ermənistan-AB viza liberallaşdırılması üzrə dialoq rəsmi olaraq 2024-cü ilin sentyabrında başlayıb, Fəaliyyət planı isə Ermənistana 2025-ci ilin noyabrında təqdim edilib.
Bu, iki mərhələdə həyata keçirilən 74 meyarın yerinə yetirilməsini nəzərdə tutur: müvafiq qanunvericilik və siyasət çərçivəsinin formalaşdırılması, onların praktiki icrası və tətbiqinin təmin edilməsi” – bu haqda Ermənistan Daxili İşlər nazirliyinin yaydığı mesajda qeyd olunub.
Birinci hesabat Ermənistanın birinci qrup meyarların yerinə yetirilməsində irəliləyişini qiymətləndirir, yalnız qanunvericilik və siyasət çərçivəsinə dörd mühüm istiqamət üzrə diqqət yetirir:
sənədlərin təhlükəsizliyi, sərhədlərin, miqrasiya və sığınacaq idarəçiliyi, ictimai asayiş və təhlükəsizlik, xarici əlaqələr və əsas hüquqlar.
Fəaliyyət Planının təqdim edilməsindən qısa müddət keçsə də, Ermənistan hökuməti tələb olunan qanunvericilik və siyasət dəyişikliklərinin əhəmiyyətli hissəsini artıq təşəbbüs etmiş və ya planlaşdırmışdır ki, bu da AB tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.
Hesabatda Ermənistanın dörd əsas istiqamət üzrə atdığı əhəmiyyətli addımlar və qeydə aldığı irəliləyişlər ətraflı təqdim olunur:
Sənədlərin təhlükəsizliyi: 2025-ci ilin iyulunda Ermənistan ”Əhalinin dövlət reyestri haqqında” yeni qanunu qəbul edib ki, bu da vahid və təhlükəsiz elektron əhali reyestrinin yaradılmasına imkan verəcək.
Bundan əlavə, milli biometrik identifikasiya sisteminin müasirləşdirilməsi məqsədilə dövlət-özəl tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalanıb ki, bu da gələcək pasportların və şəxsiyyət vəsiqələrinin Mülki Aviasiya Beynəlxalq Təşkilatı (ICAO) tərəfindən müəyyən edilmiş ən yüksək standartlara uyğunluğunu təmin edəcək.
Sərhədlərin, miqrasiya və sığınacaq idarəçiliyi: Ermənistan 2026-2029-cu illər üçün Sərhədlərin Kompleks İdarəçiliyi (SKİ) Strategiyasını fəal şəkildə işləyib hazırlayır.
Ermənistan bir sıra inzibati xidmətlərin rəqəmsallaşdırılması prosesində də irəliləyiş əldə edib. Xüsusilə, 2026-cı ilin yanvarından Vətəndaşlıq işlərinin elektron idarəetmə sistemi işə salınır, əcnəbi vətəndaşlar üçün iş və yaşayış icazələrinin prosedurlarının rəqəmsallaşdırılması da davam edir.
Ermənistan geri qəbul (readmissiya) sahəsində AB üzv dövlətləri və üçüncü ölkələrlə əməkdaşlığı möhkəmləndirməyə davam edir.
Sərhəd istiqamətləndirmə mexanizmlərinin möhkəmləndirilməsi, sığınacaq işlərinin idarə edilməsi üçün elektron sistemin yaradılması istiqamətində işlərdə inkişaflar müşahidə olunur.
İctimai asayiş və təhlükəsizlik: 2018-ci ildən sonra Ermənistan korrupsiyaya qarşı hüquqi və institusional sistemi əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib və beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırıb. Ermənistan tərəfindən “Cinayətkarlığın qarşısının alınması üzrə 2026-2033-cü illər Strategiyası”nın işlənib hazırlanmasına başlanması Ermənistanın sübutlara əsaslanan siyasət, institusional koordinasiya və məqsədyönlü profilaktik tədbirlər vasitəsilə cinayətkarlığın qarşısının alınması imkanlarını gücləndirmək niyyətini sübut edir.
Hesabatda həmçinin DİN-in tərkibində formalaşdırılmış yeni ixtisaslaşdırılmış bölməyə – Cinayətkarlıq Statistikası və Tədqiqat Mərkəzinə də toxunulub ki, bu mərkəz cinayətkarlığın qanunauyğunluqlarını üzə çıxaracaq, cinayətlərin ehtimal olunan risk zonalarını proqnozlaşdıracaq və bunların əsasında cinayətkarlığın qarşısının alınmasına yönəlmiş tövsiyələr və istiqamətləndirici analizlər təqdim edəcək.
İnsan alverinə qarşı mübarizə üzrə yeni FP 2026-cı ildə qəbul ediləcək və bu istiqamətdə həyata keçirilən yeni proqramların artması da AB tərəfindən müsbət qiymətləndirilib.
Avropa tərəfi həmçinin yeni və müstəqil Şəxsi Məlumatların Mühafizəsi Orqanının yaradılmasını müsbət qiymətləndirir ki, onun fəaliyyəti də Avropa şəxsi məlumatların mühafizəsi prinsiplərinə və qabaqcıl təcrübəyə uyğun olacaq.
Əsas hüquqlar: Ermənistan hazırda “Ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması və ona qarşı mübarizə haqqında” qanunu Avropa standartlarına uyğunlaşdırmaq məqsədilə işləyib hazırlayır.
Bundan əlavə, Ermənistan 2025-ci ildə uşaqların zorakılıqdan və istismardan qorunması üçün daha əhatəli çərçivə təmin edən uşaqların hüquqlarına dair yeni qanunvericilik qəbul edib.
Müsbət dinamikanı alqışlayan Komissiya eyni zamanda vurğulayır ki, irəliləyişin qiymətləndirilməsi yalnız nəticəyönümlü yanaşma ilə aparılır və bütün meyarların səmərəli və ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsindən asılıdır.
Hesabatda Ermənistana qeydə alınmış boşluqları doldurmaq üçün istiqamət verən tövsiyələr də təqdim olunur. Ümumilikdə, Komissiya vurğulayır ki, bütün sahələrdə qəbul edilmiş siyasətlərin və qanunların praktiki, ardıcıl və nəticəyönümlü icrasını təmin etmək lazımdır.
Hesabatda əks olunan məlumatlar Ermənistan və AB arasında dərinləşən əlaqələri vurğulayır. Ermənistan vətəndaşlarına verilmiş Şengen vizalarının sayı sabit artım qeyd edib – 2019-cu ildə 51.000-dən 2024-cü ildə 86.300-ə çatıb, eyni zamanda çoxgirişli vizaların xüsusi çəkisi əhəmiyyətli dərəcədə artıb (indi 43.5%).
Bundan əlavə, vizaların rədd edilməsi səviyyəsi müsbət azalma tendensiyası qeyd edib ki, bu da səyahət edən Ermənistan vətəndaşlarına inamın artmasını əks etdirir.
Mesajda vurğulanır ki, viza liberallaşdırılması üzrə dialoq bütün müəyyən edilmiş meyarların tam yerinə yetirilməsini təmin etmək üçün lazım olan müddətcə davam edəcək.
Komissiya Fəaliyyət planı ilə müəyyən edilmiş bütün meyarların icrasına nəzarət etməyə davam edəcək, AB üzv dövlətlərinin ekspertlərinin dəstəyi ilə və bu məqsədlə yaxın vaxtlarda Ermənistanda əlavə qiymətləndirmə missiyaları təşkil olunacaq.
AB Ermənistanın islahatlarına dəstək vermək öhdəliyinə sadiq qalır, xüsusilə Ermənistan üçün nəzərdə tutulmuş “Dayanıqlıq və Artım” proqramı çərçivəsində xüsusi texniki və maliyyə yardımı göstərir.
Ermənistan-AB viza liberallaşdırılması üzrə Fəaliyyət Planının icrasına dair hesabatın ingilis dilində versiyası (link verilib).
