Dağlıq Qarabağın mədəniyyət irsinin monitorinqini həyata keçirən monumentwatch.org saytı Bakı Dövlət Universiteti və “Qərbi Azərbaycan” İcması tərəfindən birgə təşkil edilmiş “Qərbi Azərbaycana Qayıdış: milli ideyanın yeni mərhələsi” mövzusunda 1-ci beynəlxalq elmi konfransa, xüsusilə də Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvü, Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası dostluq qrupunun sədri Şamil Ayırımın çıxışına toxunub.
“Ayırımın çıxışı Qərbi Azərbaycan rəvayətinin siyasi təşviqinin növbəti nümunəsidir ki, burada tarixi, mədəni və humanitar mövzular ərazi iddiaları ilə qarışır.
Çıxışda dəfələrlə “sülh”, “insan hüquqları”, “ləyaqətli qayıdış” və “barışıq” ifadələri işlədilsə də, bütün nitq indiki Ermənistan Respublikası ərazisinin əhəmiyyətli hissəsinin qondarma “Qərbi Azərbaycan” kimi qiymətləndirilməli olduğu ideyası üzərində qurulub və qayıdış hüququ haqqında diskurs siyasi layihəyə çevrilir.
Ayırım iddia edir ki, “Qərbi Azərbaycana” qayıdış tələbi sülhün mühüm ilkin şərtidir və Ermənistana qarşı yönəlməyib.
Lakin bu cür ifadə, suveren dövlətin ərazisində əhalinin kütləvi qayıdışı ilə bağlı siyasi tələbin irəli sürülməsindən söhbət gedəndə mübahisəlidir. Çıxışda ardıcıl olaraq “tarixi ədalətin bərpası” ifadəsi işlədilir və bu, insan hüquqları problemi kimi təqdim edilsə də, Dağlıq Qarabağın erməni əhalisinin zorla köçürülməsi ilə bağlı heç bir qeyd yoxdur.
Çıxışın ən mühüm ideoloji oxu insan hüquqlarına əsaslanan təşəbbüs kimi təqdim olunan “Qayıdış Konsepsiyası”dır.
Lakin onun ətrafında qurulmuş bütün lüğət – tarixi torpaqlar, tarixi ədalət, vətənə qayıdış, Yerevan yaddaşının bərpası ilə əlaqəli olaraq sözün insan hüquqlarından getmədiyini sübut edir.
Bu anlayışlar Ermənistan Respublikasının ərazisinə iddialar sistemi kimi qəbul edilə bilən tarixi iddiaçılıq müzakirəsi yaradır.
Ümumilikdə, həm həmin tədbirin təşkili faktı, həm də Şamil Ayırımın çıxışları “Qərbi Azərbaycan” ideyasının beynəlxalq legitimləşdirilməsi cəhdidir.
Bunlar seçilmiş hadisələrə əsaslanır ki, burada yalnız bir tərəfin itkiləri vurğulanır, digərinin təcrübələri isə müzakirədən kənarda qalır” – deyə sayt yazıb.
