İqtisadi şərhçi, Parlamentin keçmiş deputatı Hayk Gevorgyan “Factor TV” kanalında erməni kənd təsərrüfatı məhsullarına qarşı Rusiyanın tətbiq etdiyi məhdudiyyətlərə, onların siyasi səbəblərinə, qaz alternativlərinə və bu vəziyyətdə Ermənistan iqtisadiyyatının problemləri və imkanlarına toxunub.
Erməni kənd təsərrüfatı məhsullarının Rusiyaya idxalının qadağan edilməsi qərarına toxunan Hayk Gevorgyan qeyd edib ki, məsələ heç də zərərvericilərlə bağlı deyil.
“Mənim öyrəndiyim qədər, Rusiya bu baxımdan ən nalayiq ölkə hesab olunur. Yəni rus kənd məhsullarında müxtəlif böcəklər Ermənistandakından qat-qat çoxdur.
Vaxtilə trips böcəyi ilə bağlı araşdırma aparmışdım, onun Rusiyada yayılması Ermənistandan çox daha böyük idi. Ona görə də burada birmənalı olaraq məsələ böcəklərlə bağlı deyil – istər kapra böcəyi, istərsə də müxtəlif başqa böcəklər olsun.
Məsələ sırf siyasidir, çox tanış əlyazma ilə, Rusiya tərəfindən bir neçə dəfə sınaqdan keçirilmiş, lakin həmişə əks effektə gətirib çıxarmışdır.
Yəni onların gözlədiyi effekt – hansı nəticəyə çatmaq istəyirlərsə – həmişə tam əksinə olur”.
Gevorgyanın fikrincə, Rusiyanın iki əsas təsir rıçağı var – o da enerji daşıyıcılarının tədarükü və erməni məhsulları üçün bazar girişinin qadağan edilməsidir.
“Bizim Rusiyadan asılılığımız nədir? Asılılığı iki qrupa bölmək lazımdır: enerji daşıyıcıları – qaz və erməni məhsullarının Rusiyaya ixracı.
İndi məhsulların Rusiyaya ixracı dayanıb. Yəni bu bir rıçaq artıq sona qədər istifadə olunub. Növbəti rıçaq qaz olmalıdır. Nə olar, əgər Rusiya bu iki rıçaqı itirsə?
Bu, iki ölkə arasında münasibətlərdə aşkar və qəti eskalasiya olar. Bəs Rusiyanın burada nəyi var?
İnfrastruktur şirkətləri var – “Qazprom”, dəmir yolları, hərbi baza, sərhədçilər, qeyri-məhdud informasiya resursları, siyasi sahədə və ölkədə varlığı var.
Və əgər eskalasiya son nöqtəyə qədər gedərsə, biz iki rıçaqı itirərik ki, onlara vurulan ziyanı gec-tez neytrallaşdıracağıq, özü isə Ermənistanda hər şeyi itirəcək. Bu sadəcə aydındır”.
Qaz tədarükünün mümkün alternativləri haqqında danışan iqtisadi şərhçi bir neçə istiqamət qeyd edib.
“2023-cü ildə, mənim çox etibarlı məlumatlarıma görə, Ermənistan təxminən iki ay Azərbaycan qazı yandırıb. Boru kəmərində təmir işləri aparıldığına görə Rusiyadan qaz gələ bilməyib və “Qazprom” Azərbaycan qazı alıb Ermənistana tədarük edib.
Yəni Azərbaycandan Ermənistana qaz çatdırmağın sırf texniki imkanı var. İkincisi İran qaz kəməridir.
2000-ci illərdə layihəyə görə 1200 mm olmalı idi, lakin çox qaranlıq şəraitdə qəfildən məlum olub ki, 700 mm quraşdırırıq ki, rus qazının Ermənistanda heç vaxt alternativi olmasın.
Bu məsələ həllini tapmalıdır”.
