Ermənistan hökuməti tərəfindən ABŞ ilə razılaşdırılmış “Tramp yolu” layihəsi üzrə sazişin ratifikasiya prosesinin başlaması strateji əhəmiyyət kəsb edən bu yolun reallaşdırıla biləcəyi və mümkün maneələr ətrafında müzakirələri aktivləşdirib.
Factor TV ilə söhbətində regional məsələlər üzrə ekspert, Şərqşünas Armen Petrosyan layihənin gedişatını, mövcud riskləri və qarşıdakı addımları təhlil edib.
Armen Petrosyanın müşahidəsinə görə, hazırkı mərhələdə layihə bir neçə istiqamət üzrə eyni vaxtda nəzərəçarpacaq irəliləyiş qeydə alır.
“Biz görürük ki, bir neçə istiqamət üzrə aktiv işlər aparılır. Həm hüquqi, həm texniki, həm də inzibati baxımdan. Bir neçə gün əvvəl Amerika ekspert qrupu Ermənistana gəlib, yəni yerində işlər gedir.
Bundan başqa, biz bilirik ki, Ermənistan Respublikasının Hökuməti də hazırda Rusiyanın nəzarətində olan dəmiryol hissələri ilə bağlı ayrıca proses planlaşdırır” – deyə ekspert qeyd edir.
Bu aktivliyə baxmayaraq, Petrosyan qlobal və regional qeyri-sabitliyi səbəb göstərərək uzunmüddətli proqnozlar verməkdə ehtiyatlıdır.
“Uzunmüddətli perspektivdə proqnozlar vermək hazırda kifayət qədər çətindir, çünki dünya və ondan asılı olaraq bizim region müəyyən qeyri-müəyyənlik mərhələsindədir.
“Tramp yolu” layihəsinin necə bir gedişat alacağını və ya necə həll olunacağını deyə bilmərik. Hazırkı mərhələdə layihə, yəqin ki, mümkün olan maksimal sürətlə irəliləyir”.
Ekspertin fikrincə, layihənin taleyi birbaşa olaraq proseslərin proqnozlaşdırıla bilənliyini pozan iki əsas münaqişənin – Rusiya-Ukrayna müharibəsi və ABŞ ilə İran arasında vaxtaşırı alovlanan silahlı toqquşmaların inkişafından asılıdır.
O, xüsusilə ABŞ-İran münaqişəsini vurğulayaraq qeyd edir ki, onun hərbi komponentinin davam etməsi layihə üçün birbaşa təhlükə yarada bilər.
“…əgər ABŞ-İran münaqişəsi hərbi müstəvidə qalmaqda davam edərsə, yəni bu vəziyyət davam edərsə, razılaşma imzalamazlar və uzun müddət bir-birinə zərbə endirərlər.
Ermənistanın ərazisini hədəfə almaq zərurəti yaranarsa, çox rahat deyə bilərlər ki, bu ərazidə Amerika hərbi mövcudluğu var” – deyə Petrosyan izah edir, eyni zamanda Ermənistanın İranın həssaslığını dərk edərək belə bir addım atmadığını vurğulayır.
Rusiyanın mümkün əks təsirinə toxunan ekspert qeyd edir ki, hazırda Moskva iki əsas səbəbə görə layihəyə açıq şəkildə mane olmaqdan çəkinəcək:
“Birincisi, Rusiya bu gün Ukrayna ilə çox məşğuldur, ikincisi isə ABŞ ilə problem yaratmaq istəmir. Bu səbəbdən onlar bu problemləri daha çox Avropa istiqamətinə yönləndirməyə çalışırlar”.
Layihənin həyata keçirilməsi üçün Cənubi Qafqaz dəmiryolu məsələsi əsasdır, onun konsessiya idarəçiliyi Rusiyaya məxsusdur. Petrosyan hesab edir ki, Ermənistan mərhələli məntiqlə hərəkət etməlidir.
“Hazırda kiçik, lakin çox aydın addımlarla irəliləmək lazımdır. Yəni tələsməməlidir. Ermənistan indi müstəqil şəkildə və ya əməkdaşlıq mümkün olan tərəfdaşlarla nə edə bilərsə, bunu təmir işləri baxımından etməlidir.
Sonra bəlkə elə vəziyyət yaranar ki, rus tərəfi nə isə şəkildə kompensasiya etsin. Yəni mərhələli şəkildə getmək lazımdır.
Bunun üçün isə açıq, obyektiv, konstruktiv dialoqu davam etdirmək lazımdır”.
Onun əqidəsinə görə, regionda nizamlanmamış münaqişələr mövcud olduğu müddətcə hər hansı proqnoz vermək səhvdir. Bu səbəbdən o, qısamüddətli, real addımlara diqqət yetirməyi təklif edir.
“Qısamüddətli, ən yaxşı halda orta müddətli planlaşdırma ilə irəliləmək lazımdır – ilin sonuna qədər hansı addımları həyata keçiririk.
Bundan sonra, həmin qısamüddətli altı aylıq plana sahib olanda, daha uzunmüddətli proqnozlar verə bilərik”.
Mənbə factor.am.
