Onilliklər boyu davam edən danışıqlar prosesində Azərbaycan ardıcıl olaraq demək olar ki, bütün ATƏT MQ-nin vasitəçilik səylərinin qarşısını almışdır.
Müharibədən sonra beynəlxalq ictimaiyyət ATƏT MQ çərçivəsində danışıqların tezliklə bərpa olunmasından danışanda Azərbaycan bu struktura qarşı açıq-aşkar hörmətsizlik nümayiş etdirir.
Ermənistan-Azərbaycan qoşunlarının təmas xəttində baş verən hərbi təxribatdan sonra Azərbaycan artıq beynəlxalq aləmdə beynəlxalq təşkilata istehza edərək diplomatik təxribata əl atır.
Minsk Qrupu hələ ki, Əliyevin açıqlamalarına cavab verməyib. Beynəlxalq ictimaiyyət isə Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı aydın mövqe nümayiş etdirir.
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı yeganə beynəlxalq tədbir olan ATƏT MQ Azərbaycandan təhdid alıb. Həmin ölkənin prezidenti bütün dünyaya bəyan edibdir ki, Azərbaycan tərəfi ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyətinə mane olacaq.
Əliyev, faktiki olaraq bu ölkənin təxminən onilliklər ərzində yürütdüyü siyasəti danışıqlar masası arxasında formalaşdırıb.
“Radiolur”un sualına cavab olaraq parlamentin Avropaya inteqrasiyası üzrə daimi komissiyasının sədri Arman Yeğoyan Əliyevin nə dediyini yox, niyə dediyini başa düşməyə çağırır!
Səbəblər çox vacibdir. Yeqoyan problemi daha böyük geosiyasi proseslərdə nəzərə alaraq deyir.
“Bəli, indi o, Minsk Qrupunun həmsədrliyinin əleyhinə getməyəcəhd edir. Aydındır ki, Türkiyədir ki, həmin “duxa” qarşı həmin imkanı verib.
Ona görə ki, Türkiyənin hər üç Minsk Qrupunun həmsədr ölkəsi ilə də problemləri var. Həm Amerika, həm Fransa həm də Rusiya ilə.
Bəli, məhz Türkiyə Azərbaycanın ağzına “dil qoyur” və “Minsk Qrupu” və ya antiermənilik bəyanatlar verməyə sövq edir. Bunu bu böyük xəritədə anlamaq lazımdır”.
Təhlilçilər Əliyevin təkcə Ermənistan-Azərbaycan təmas xətti boyunca deyil, beynəlxalq diplomatik arenalarda da təxribatlara məruz qalmasının müxtəlif səbəblərini qeyd edirlər.
Əliyevin növbəti təxribatı beynəlxalq təşkilatlara, xüsusən də ATƏT MQ və KTMT-dən danışarkən o, ilk dəfə deyil ki, təhqiramiz-kinayəli ifadələr işlədib.
Müharibədən dərhal sonra Bakıya gələn ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinə onları dəvət etmədiyini Əliyev açıq şəkildə demişdi və bir ay əvvəl İsveçdə Azərbaycanın Xarici işlər naziri Ermənistan Xarici işlər naziri ilə görüşdən imtina etmişdi.
“Əliyevə elə gəlir ki, başqa heç nəyə güzəşt etməyəcək, ona görə də Minsk Qrupunun həmsədrliyi çərçivəsində keçirilən görüşlərdən hər vəchlə qaçır.
Əliyev hələ də qaynar, hələ də qələbə eyforiyasındadır, düşünür ki, məsələ ümumiyyətlə “dəfn olunub”. Amma məsələ “dəfn olunmayıb” o məsələ bir gün yenidən gündəmə gələcək.ATƏT-in iki MQ ölkəsi ABŞ və Fransa artıq Qarabağ münaqişəsinin həll olunmadığını açıq şəkildə bəyan ediblər.
Status məsələsi hələ də həllini tapmayıb.Bəzi AB ölkələri Qarabağın statusu məsələsini uzaq gələcəyə buraxmaq lazım olduğunu düşünən Rusiyadan fərqli olaraq bu barədə belə deyirlər.
Təbii ki, status baxımından bu, göz qabağındadır. “Hazırda biz Azərbaycana sərfəli həll yollarını tətbiq edə bilmərik, lakin ATƏT MQ-nin həll edə biləcəyi məsələlər var, diplomatiyamız elə bununla bağlıdır”.
ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri, Polşanın Xarici işlər naziri Zbiqner Rau ATƏT Daimi Şurasının xüsusi sessiyasında Polşanın ATƏT-ə sədrliyinin 2022-ci il proqramını təqdim edərək ATƏT-in Cənubda davamlı sülhün bərqərar olması üçün səyləri artırmalı olduğunu vurğulayıb.
Bununla bağlı Raun çıxışında qeyd edib:
“Dağlıq Qarabağda və onun ətrafında hərbi əməliyyatlar dayandırıldıqdan sonra biz regionda davamlı sülhün və firavan inkişafın bərqərar olması üçün səylərimizi bərpa etməli, səylərimizi gücləndirməliyik.
ATƏT müxtəlif fikirlərə tam hörmət etməklə, mövcud münaqişələrin zəiflətməsinə kömək etməyə sadiqdir. Bir şərtlə ki, bütün maraqlı tərəflər dialoqa vicdanla yanaşsınlar”.
ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri insan hüquqlarına, azadlıqlarına və demokratiya dəyərlərinə sadiqliyin vacibliyini vurğulayaraq, hərbi əməliyyat təhdidlərinin yolverilməzliyini qeyd edib.
Halbuki Əliyev tərəddüd etmədən mümkün üçüncü müharibədən danışaraq, bundan qorxmadıqlarını bəyan edib. Bu “cəsarətli” mövqedə isə analitiklər Əliyevin əsl qorxularını qeyd edirlər. Gözünün qabağında qazax hadisələri var.
“Aydındır ki, Azərbaycanda həm müharibədən əvvəl, həm də müharibədən sonra müəyyən daxili siyasi məsələlər mövcuddur. Müharibə özü o daxili siyasi problemləri həll etmək üçün bir vasitədir.
Söhbət ondan getmir ki, müharibənin nəticələri indi Azərbaycan cəmiyyəti tərəfindən ideal həll yolu kimi qəbul edilir, ya da onların siyasi elita çoxluğu tərəfindən alqışlanır.
Xeyr Azərbaycanda öz prezidentlərinə istiqamətlənmiş xeyli məsələlər var: yəni, niyə belə alındı, nədən elə alındı.O, hələ bu sualları cavablandırmalıdır.
Bilirsiniz, orada nə qədər güclü klan mübarizəsi aparıla bilər, amma o, indi bu qələbədən maksimum yararlanmağa çalışır: bir gün hava limanını açır, bir gün yol açır, bir gün dəhlizdən danışır, bir gün deyir ki, məsələ bağlanıb.
“Yaxşı məsələ bağlanıbsa, nədən Minsk Qrupunun həmsədr ölkələri onun statusu ilə bağlı bəyanat verir, danışıqların davam etdirilməsinin zəruriliyi ilə bağlı bəyanat verirlər?
Əliyevin açıqlamaları ilə paralel olaraq Ermənistanın Baş naziri yenidən “sülh erası”nın açılmasından danışıb, eyni zamanda ölkənin müdafiə qabiliyyətinin artırılması məsələsini vurğulayıb.
“Hökumətin proqramında qeyd olunur ki, birinci vəzifələrdən biri ölkəmizin müdafiə qabiliyyətini davamlı olaraq artırmaqdır, lakin digər tərəfdən, ölkəmizin və regionun dinc inkişafı naminə gündəm açmaq üçün güclü əsəblərə ehtiyac olduğunu söylədim”.
Biz sabit, təhlükəsiz mühit yaratmaq üçün hər şeyi etməliyik, bu, bizim ən mühüm siyasi vəzifəmizdir, bu gündəmi irəliyə aparacağıq”.
Analitik Armen Vardanyanın fikrincə, hazırda üçüncü müharibə ehtimalı yüksək deyil. Müharibə itkiləri həm Ermənistan, həm də Azərbaycan üçün olduqca böyük oldu.
Amma o, həm Ermənistanda, həm də Azərbaycanda yarımçıq qalmış məsələləri həll etmək istəyini görür. Danışıqlar mərhələsi açılmasa, analitik diplomatları bu arada fəal işləməyə və ölkəni inkişaf etdirməyə çağırır, çünki politoloqun fikrincə, Azərbaycan yalnız güclü Ermənistanı nəzərə alacaq. Politoloq deyir ki, yalnız belə şəraitdə Ermənistan müəyyən həll yollarını tətbiq edə bilər.
