Rusiyada müxtəlif hadisələr baş verərkən Türkiyə iqtisadiyyatında hər şey sabit olaraq qalıb. Türkiyənin iqtisadi xəstəliyi uzun illər davam edir. “Erdoganomika” adlı xəstəlik odur ki, hansısa diktator (bu halda Ərdoğan) canlı iqtisadiyyat və canlı insanlar üzərində təcrübə aparmaq qərarına gəlir. Çünki ona elə gəlir ki, belə olsa, daha yaxşı olacaq. Bəs ona kim mane olacaq?
İndi nə baş verir? 44 yaşlı Hafize Qaye Erkan TCMB-nin ilk qadın sədri olub. O, 27 ayda ilk dəfə bu istiqamətdə hərəkət edərək, əsas stavkanı dərhal 8,5%-dən 15%-ə qaldırdı. Hərəkət kəskin, lakin tamamilə mənasızdır: inflyasiya 50%-dən yuxarı olan halda, stavkanı daha kəskin artırmaq lazım idi.
Əslində lirə də buna uyğun reaksiya verdi. Bir dollar üçün 26-a qədər çökdü. Bu elədir ki, məsələn, Rusiyada dollar 300 rubldan bahalaşmağa başlasın. Görülməmiş işsizlik səviyyəsi, artan inflyasiya və əsas malların və kommunal xidmətlərin qiymətlərinin daim artması Türkiyənin 80 milyon əhalisinin böyük əksəriyyətini ilin sonuna qədər yoxsulluğa sürükləmək təhlükəsi yaradır.
İqtisadiyyat nə qədər böyükdürsə, bir o qədər inersiyası olur. Türkiyə iqtisadiyyatı çox böyükdür, böyük inersiyalıdır. Ona görə də qəbul edilən qərarların nəticələrini yaxın bir neçə ildə görəcəyik. Əminliklə demək olar ki, Türkiyə iqtisadiyyatı çox da yaxşı olmayacaq. Ötən gün milli valyutanın bu yaxınlarda baş vermiş rekord dəyərdən düşməsi buna əyani sübutdur.
Bəs Ərdoğan nə edir? Bəli, son 15 ildə xalqına satdığı eyni şeyi – Xalqı gələcək yoxsulluq haqqında fikirlərdən yayındıran siyasət. Məsələn, Kılıçdaroğlunun 110 il müddətinə qondarma həbsi, Türkiyə və Azərbaycanın birgə hava komandanlığı idarəetmə sisteminin (HAKİM) yaradılması xəbərləri.
Nə üçün? Fərqi yoxdur, türklər sevinin – siz yoxsulsuznuz, amma gələcək üçün böyük planlarınız var.
Halbuki, “Böyük Turan” haqqında danışılanların hamısı türk xalqı üçün bir boş, digərləri üçün isə dəhşətli söhbətdir. Bu cür layihələrin həyata keçirilməsi üçün çox böyük pul lazımdır və onlar real həyatda bir yana qalsın, kağız üzərində belə yoxdur.
Böyük birləşdirici ideya lazımdır. Bu da yoxdur, çünki məsələn, qırğızlarla türklər arasında mentalitet və gen fərqi çexlərlə Komsomolsk-Amur sakinləri arasında olduğu kimidir. Yəni çox uzaqdır.
Unutmayaq ki, güclü hərbi qüvvə lazımdır, lakin “qüdrətli türk ordusunun, NATO-nun ikinci ordusunun (bu sizə nəyisə xatırladırmı?)” istisnasız olaraq bütün qonşularının silahlı qüvvələrindən fərqli olaraq, qətiyyən döyüş təcrübəsi yoxdur.
Deməli, Ərdoğanın hələ də ölkə daxilindəki repressiyaları və xarici perimetrdə aqressiv ritorikası davam edəcək. Onlarsız hər şey çökəcək.
“İnsanların bəzilərini hər zaman və bütün insanları bəzən aldada bilərsiniz, lakin bütün insanları hər zaman aldada bilməzsiniz” – Abraham Linkoln.
