İtaliyanın Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili İnstitutunun (IARI) məqaləsində qeyd olunur ki, Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsinin lap əvvəlindən İsrail Azərbaycanla səmərəli müttəfiqlik bağlayıb, ölkəyə milyardlarla dollar dəyərində silah satıb.
“İnstitutun sülh və müharibənin işıqlandırılmasına dair məlumatlara görə, 2015-2019-cu illərdə Azərbaycanın orta illik silah alışının 60 faizinin mənbəyi İsrail olub.
Silahlar arasında əsasən kəşfiyyat-taktiki xarakterli pilotsuz uçuş aparatlarına xüsusi diqqət yetirilib.
Azərbaycan Müdafiə sənayesi nazirliyi ilə İsrailin Aeronautics Defense Systems şirkəti arasında birgə müəssisə vasitəsilə onların yerli səviyyədə istehsalına da qərar verib.
Bundan əlavə, İsrailin Elta Systems şirkəti Bakıya Artsaxın mürəkkəb rəqəmsal xəritəsini təqdim etməklə öz töhfəsini verdi ki, bu da əməliyyatlar zamanı Azərbaycan qüvvələrinə əhəmiyyətli üstünlük verdi.
2020-ci il münaqişəsi zamanı Türkiyə və Gürcüstanın hava məkanı ilə hava nəqliyyatı Azərbaycan qüvvələrinə yüzə yaxın yük təyyarəsinin köməyi ilə davamlı sursatı və texnikasını təmin etməyə imkan verdi.
Gözlənilməz sual: İsrail bu ittifaqdan nə qazanacaq?
Birincisi, strateji baxımdan Azərbaycan ərazisində, İranla sərhəddə yerləşən anti-İran hərbi kəşfiyyat infrastrukturunu əldə etmək imkanını yaradır.
Azərbaycan hakimiyyəti İranın Bakıya təsir etmək üçün dini faktordan istifadə edə biləcəyindən ehtiyat edir. İran parlamentinin bəzi üzvləri iki ölkə arasında sərhədlərin etibarlılığına şübhə ilə yanaşaraq bildiriblər ki, bir çox Azərbaycan vətəndaşları, xüsusən də Naxicevanda yaşayanlar İran vətəni ilə birləşmək, Qafqazda Türkiyə və İsrail təsirindən xilas olmaq niyyətindədirlər. . .
İslam Respublikası müxtəlif səbəblərdən, o cümlədən “Zəngəzur dəhlizi” ilə bağlı Azərbaycanla ziddiyyətdədir.
Belə ki, Bakı ilə Təl-Əviv arasında əməkdaşlığa İranın fəaliyyətini izləmək üçün Azərbaycanın Cənub sərhədlərində elektron casusluğun yaradılması da daxil edilib.
Bakı həmçinin Mossad-a İran daxilində əməliyyatlar aparmaq üçün öz ərazisində irəli əməliyyat bazası yaratmağa icazə verib, eyni zamanda Tel-Əvivin İranın nüvə obyektlərinə zərbə endirməsi lazım gələrsə, İsraili öz aerodromları ilə təmin edib.
Lakin İsraillə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq təkcə hərbi sahədə deyil, iqtisadi layihələri də əhatə edir.
İsrail şirkətləri Qarabağın “azad edilmiş ərazilərinin” reabilitasiyası layihələrində iştirak edirlər.
Nəhayət, qeyd edək ki, İsrail Bakı neftindən çox asılıdır. TAP-ın məlumatına görə, 2021-ci ildə xam neftin 65 faizi Azərbaycandan gətirilib.
Qarabağ münaqişəsi kontekstində İsrail və Azərbaycan arasında münasibətlərin mürəkkəb dinamikasının təhlili bu regional ifaçıları arasında münasibətləri formalaşdıran mürəkkəb strateji, hərbi və iqtisadi maraqlar şəbəkəsini ortaya qoyur.
Münaqişənin daha geniş müzakirələrində tez-tez nəzərdən qaçırılan ittifaq, həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi sahədə qarşılıqlı fayda təmin etməklə hər iki tərəf üçün həlledici əhəmiyyət kəsb etdiyini sübut etdi.
İsrailin əsas silah tədarükçüsü (xüsusilə də pilotsuz təyyarələr) rolu Azərbaycana əhəmiyyətli hərbi üstünlüklər verdi və Bakıya cəmi 24 saat ərzində uğurlu hücuma keçməyə kömək etdi və Qarabağı təslim olmağa məcbur etdi.
Beləliklə, İsraillə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq Qafqaz regionunda qüvvələr balansının və geosiyasi dinamikanın formalaşması üçün həlledici elementə çevrilir.
Bu əməkdaşlıq regionların qlobal şəkildə bir-birinə qarışmasını və regional maraqların onların hüdudlarından kənarda genişlənməsini vurğulayır”.
