ABŞ-ın Qafqaz danışıqları üzrə baş müşaviri, ATƏT Minsk qrupunun həmsədri Lui BonoYerevana səfər edərək rəsmi şəxslərlə, o cümlədən Ermənistanın Xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanla, Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan və parlament sədrinin müavini Ruben Rubinyanla görüşdən sonra ATƏT-in Azərbaycana getməyib.
Bakı Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə görüşmək niyyətində olan Bononu qəbul etməkdən imtina edib. Səfərin əsas məqsədi Ermənistan və Azərbaycan liderləri arasında Vaşinqtonda görüş təşkil etmək olub.
ABŞ dövlət katibinin Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin nizamlanması üzrə xüsusi müşaviri Lui Bononun Ermənistana səfəri dünən başa çatıb.
Bu səfərin məqsədinin Vaşinqton platformasında danışıqları bərpa etmək üçün növbəti cəhdə əl atmaq olduğunu nəzərə alan ekspertlər onun İrəvandan Bakıya getməsinin məntiqli olacağını qeyd edirlər. Diqqətəlayiqdir ki, Bono bu dəfə yalnız Vaşinqtona qayıtdı.
Bononun Bakıya getməməsinin səbəbi nə idi? Azərbaycan mətbuatı diplomatik mənbələrinə istinadən bildirir ki, guya ABŞ-ın regionda apardığı “anlaşılmaz” və “birtərəfli siyasət”ə görə Lui Bononu Bakıda qəbul etməkdən “imtina ediblər”. Həmçinin qeyd olunur ki, “Azərbaycan ABŞ-ı vasitəçi kimi görmür”.
Erməni ekspertlərinin fikrincə, bu fakt Vaşinqtonla Bakı arasında payızda başlayan gərginliyin hələ də davam etdiyini güman etməyə imkan verir.
Bakı ilə Vaşinqton arasında gərginlik ABŞ-ın, əslində, ötən ilin sentyabrında Artsaxa qarşı təcavüzdən və Artsaxın əhalisinin boşaldılmasından sonra Azərbaycana yardımı dayandıran 907 saylı qətnaməni yenidən gündəmə gətirərək sanksiyalar tətbiq etməyə başlamasından sonra yaranıb.
Dövlət Departamenti də Azərbaycanla təmasların səviyyəsini azaldıb, bəzi dövlət rəsmilərinin səfərlərini ləğv edib. Bu addımlar Bakını qəzəbləndirib. Bir ay əvvəl ABŞ dövlət katibinin köməkçisi Ceyms O`Brayen Bakıda səfərdə olarkən və Əliyevlə görüşərkən bəzi ekspertlərin fikrincə, gərginlik bir qədər azaldı, indi isə belə görünmür.
Bakı incikliyini göstərmək üçün yeni bəhanə tapıb. Bu yaxınlarda Dövlət Departamentinin dərc etdiyi “Dünyanın müxtəlif ölkələrində dini azadlıqlar haqqında” hesabatında Azərbaycan dini etiqad azadlığının məhdudlaşdırıldığı ölkələr sırasında yer alıb və Dövlət Departamenti belə ölkələrdə hadisələrin inkişafını yaxından izləməyə çağırıb.
Bu dəfə Azərbaycanda ABŞ-la gərginliyi saxlamaq üçün məhz bundan istifadə etdilər. Hesabatın dərcindən sonra Azərbaycan Xİ nazirliyi bəyan edib ki, bu addım Vaşinqtonun Cənubi Qafqazda sülhün bərqərar olması ilə bağlı bəyanatlarında qərəz olmadığını və səmimi olmadığını sübut edir.
Azərbaycan mətbuatı da Amerika platformasında görüşün keçirilməsinin mənasını şübhə altına almaqda davam edir.
Politoloq Artaşes Xalatyan qeyd edir ki, Azərbaycanın maksimalist və beynəlxalq hüquqa zidd yanaşmaları səbəbindən danışıqlar dalana dirənir.
“Azərbaycan bilir ki, Qərbin, xüsusən də ABŞ-ın mövqeyi prinsipcə Ermənistan hakimiyyətinin mövqeyinə uyğundur və bir neçə aydır məlum olub ki, istənilən Qərb platforması Abrejan prezidentinin maksimalist tələblərinə xidmət etmək üçün maneədir”.
Bəzi ekspertlərin qiymətləndirməsinə görə, Azərbaycan Bononu qəbul etməməklə, ABŞ-ın təşkil etməyə çalışdığı Vaşinqtonda Ermənistanla danışıqları məğlub etmək məqsədi ilə ABŞ-la münasibətlərdəki gərginliyi saxlamağa çalışır.
Parisin AB-də böyük rolu olduğunu nəzərə alaraq, Parisə qarşı aksiyalar da eyni məqsəd güdür. Yəni Brüssel platformasını devirmək məqsədi də mövcuddur.
“Ona görə də Azərbaycan prezidenti heç bir Qərb platformasında Ermənistan hakimiyyəti ilə görüşməyə ehtiyac görmür”.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, Bakı da Moskva platformasının müəyyən səbəblərdən Yerevan üçün qəbuledilməz olduğunu başa düşür və vasitəçilərsiz birbaşa ikitərəfli danışıqlara şərait yaratmağa çalışır. Politoloq Artaşes Xalatyanın fikrincə, bu, yalnız Azərbaycan üçün sərfəlidir.
“Azərbaycanın irəlilətməyə çalışdığı o bədnam ikitərəfli danışıqlar əslində bu prosesi balanslaşdıra biləcək heç bir vasitəçi dövlət olmadan Türkiyə-Azərbaycan tandeminin Ermənistana qarşı birtərəfli məcburiyyətinin qəbul edilməsi deməkdir”.
Bakının ABŞ dövlət katibinin xüsusi müşaviri Lui Bono ilə görüşdən imtina etməsi bu kontekstdə nəzərdən keçirilməlidir. Xalatyan hesab edir ki, ən azı yaxın aylarda Bakı-Vaşinqton münasibətlərində gərginlik qalacaq.
“Aydındır ki, Azərbaycanın bu cür davranışı cilovlanmalı və əslində bu, ABŞ-ın yeni beynəlxalq aləmdə lider mövqelərini qoruyub saxlamasının mühüm təzahürlərindən və sübutlarından biri olmalıdır”.
