Azərbaycan və Ermənistan hakimiyyəti sülh danışıqları zamanı insan hüquqlarının müdafiəsinə diqqət yetirməli və münaqişədən zərər çəkmiş bütün şəxslər üçün insan hüquqlarının müdafiəsi üçün ciddi təminatlar yaratmalıdır.
Aldığımız məlumata görə, bu haqda Avropa Şurasının İnsan Hüquqları üzrə müvəkkili Dunya Miatoviç 2023-cü il oktyabrın 16-23-də Ermənistan və Azərbaycana, o cümlədən Dağlıq Qarabağa səfərinin yekunlarına dair müşahidələrini dərc edərək bildirib. ,
Hesabatda deyilir ki, onilliklər ərzində ilk dəfə olaraq bu tipli insan haqları missiyası Dağlıq Qarabağa səfər edə bilib. Qeyd olunur ki, səfərə səbəb sentyabrın sonunda bir neçə gün ərzində 100 mindən çox Qarabağ ermənisinin kütləvi şəkildə Ermənistana deportasiyası olub.
“Köçürülmə Azərbaycanın 19 və 20 sentyabr tarixlərində apardığı hərbi əməliyyatlar, Bakının regiona tam nəzarəti və Azərbaycanın 9 aylıq yol blokundan sonra Dağlıq Qarabağ ermənilərinin üzləşdiyi insanların gediş-gəlişində və zəruri mallara, xidmətlərə və enerjiyə çıxışında uzunmüddətli fasilələrin olması ilə bağlıdır”.
Nəticədə Laçın dəhlizinin blokadası yaranıb.Ermənistanda komissar Qarabağı tərk etmiş və hökumətin verdiyi sığınacaqlarda qalan Qarabağ erməniləri ilə danışıb.
Əhalinin Stefanakertidən getməsindən sonra komissar boş küçələrin, tərk edilmiş ərazilərin və mülki əhalinin demək olar ki, tamamilə yox olduğunun şahidi olub.
Eşitdikləri və gördükləri əsasında komissar belə qənaətə gəlib ki, 2023-cü il sentyabrın sonunda Dağlıq Qarabağ erməniləri heç bir tərəfdən etibarlı təhlükəsizlik və ya müdafiə zəmanəti olmadan evlərini tərk ediblər və evlərini tərk etmək yeganə yol olmaqla onlar üçün məqbul seçim idi”-deyərək o hesabatda qeyd edib..
Ermənistan hakimiyyətinin Qarabağ bölgəsində ehtiyacı olan bütün insanlara ilkin tibbi yardım göstərmək səylərini alqışlayaraq, komissar vurğulayıb ki, Ermənistandan qaçan Qarabağ erməniləri və xüsusilə həssas qruplar üçün qısa, orta və uzunmüddətli perspektivdə təcili yardımlaa çıxış təmin edilməlidir.
“Avropa Şurasına üzv dövlətlər məcburi köçkünlərin və onları qəbul edən əhalinin humanitar ehtiyaclarının tam ödənilməsini təmin etmək üçün maliyyə dəstəyinin təmin edilməsinə diqqətini davam etdirməlidir” – deyərək komissar əlavə edib.
Müvəkkil vurğulamışdır ki, Ermənistanda son zamanlar məcburi köçkün olmuş Qarabağ ermənilərinin, hətta hazırda hipotetik olsa belə, təhlükəsiz və ləyaqətlə Qarabağa qayıtmasına icazə verilməlidir, o cümlədən, xüsusən də vətəndaşlıq və hüquqi statusları ilə bağlı çevik həll yolları tapılmalıdır.
“Mümkün qayıdış gözləyənə kimi, Qarabağ ermənilərinin müvəqqəti olaraq evlərinə və ya məskunlaşdıqları yerlərə daxil olması və doğmalarının dəfn olunduğu qəbiristanlıqları ziyarət etmələri üçün təhlükəsizlik təminatlarının yaradılması da daxil olmaqla, dərhal yollar tapılmalıdır”.
Azərbaycan hakimiyyəti Qarabağ ermənilərinin qoyub getdikləri əmlakın talan, oğurluq və sahiblikdən qorunmasını təmin etməyə borcludur.
Qarabağ bölgəsində qalan azsaylı etnik ermənilər də insan hüquqlarının müdafiəsinin bütün vasitələrindən, o cümlədən onların sərbəst hərəkətinin təmin edilməsindən yararlanmalıdırlar” – deyə hesabatda qeyd olunub.
Müvəkkil ümidvar olduğunu bildirmişdir ki, bütün məcburi köçkünlər təhlükəsiz və ləyaqətlə qayıda bilsinlər.
Ümumilikdə, müvəkkil vurğulamışdır ki, uzun sürən münaqişə zəminində məcburi köçkün düşmüş bütün şəxslərin təhlükəsiz və ləyaqətlə öz evlərinə və ya yaşayış yerlərinə könüllü olaraq qayıtmaq hüququ vardır.
“Münaqişə ilə bağlı beynəlxalq humanitar hüququn və insan hüquqlarının ciddi şəkildə pozulması ilə bağlı bütün iddialar effektiv və operativ şəkildə araşdırılmalı, günahkarlar məsuliyyətə cəlb edilməli və ədalətli, müstəqil və qərəzsiz məhkəmə araşdırmasından sonra təqsirli bilinərsə, cəzalandırılmalıdır”.
Buraya Laçın dəhlizinin blokadası, Qarabağ ermənilərinin kütləvi surətdə köçürülməsi və 19-20 sentyabr hərbi əməliyyatının şəraiti ilə bağlı şikayətlər daxildir”- deyərək komissar bildirib.
Hesabatda həmçinin bildirilir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi kontekstində ciddi insan haqları pozuntularının aradan qaldırılması üçün kompleks yanaşma aparılmalıdır.
Müvəkkilin çıxışında insan hüquqları ilə bağlı digər məsələlərə insanların minalardan və müharibənin partlayıcı qalıqlarından qorunması zərurəti, münaqişə nəticəsində saxlanılan şəxslərin vəziyyəti, o cümlədən həbsdə saxlanma şəraiti və ailə təmaslarının səviyyəsi daxildir. Regionda a itkin düşənlərin taleyinin öyrənilməsi və onların ailələrinə cavab verilməsinin vacibliyi vurğulanıb.
