ER Xarici işlər nazirliyi noyabrın 5-də Azərbaycanın sülh sazişi ilə bağlı cavab təkliflərini aldığını təsdiqləyib. Beləliklə, Azərbaycan avqustun sonlarında göndərilən Ermənistanın təkliflərinə cavab verib.
Bu müddət ərzində Ermənistan Bakıdan sənədin artıq razılaşdırılmış bəndlərini imzalamağı təklif etmişdi, lakin Azərbaycan tərəfi bunu qəbul etməzdi. Azərbaycandan gələn təkliflər layihənin 11-ci redaktəsi sayılır.
Rəsmi Yerevan “Sülh sazişi” layihəsinin Azərbaycanın 11-ci redaktəsindən sonra necə göründüyünü açıqlamır. Bununla belə, hakim “KP” partiyasında Ermənistan və Azərbaycan arasında bu mərhələdə olan prosesi müsbət qiymətləndirirlər.
Partiyanın idarə heyəti sədrinin müavini, iqtisadiyyat naziri Gevork Papoyan sazişin imzalanma tarixini proqnozlaşdırmaqda çətinlik çəkir, lakin əgər maneələr olmasa, bu işi bir həftəyə də həll etməyin mümkün olduğuna əmindir.
Bundan əlavə, o, bu işdə vasitəçilərə ehtiyac olmadığını da düşünür:
“Biz indi Azərbaycanla ikitərəfli prosesə sahibik və məncə bu, konkret müsbət nəticələr verib. Heç bir eskalasiya baş verməyib, delimitasiya və demarkasiya edilmiş bir sahə var və sülh sazişi çərçivəsində proses irəliləyir.
Deməli, əvvəllər razılaşdırılmayan və ya müzakirəyə açıq olan bəndlərin sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Hazırda müsbət bir proses varsa, bu prosesi dəyişməyə səbəb görmürəm. Bu format və yanaşma yaxşıdır və davam etməlidir”.
Ermənistanın xarici işlər nazirinin müavini Paruyr Hovhannisyan da optimist əsasları qeyd edib:
“Bilirsiniz, çox intensiv görüşlər olub, amma hələlik nəticələrlə bağlı danışa bilmərəm. Amma bəlkə də nəzərə çarpıb ki, görüşlər və əlaqələr baxımından misilsiz aktivlik var”.
Bundan əvvəl, oktyabrın 31-də Ermənistanın Xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan parlamentdə bildirib ki, Azərbaycanla cəmi 1-2 formulun razılaşdırılması qalır və bundan sonra Ermənistan tərəfi sənədi imzalamağa hazır sayacaq.
Sənədin təfərrüatları hələ açıqlanmayıb. Mirzoyan həmçinin bəzi detalları ictimailəşdirə bilməyəcəyini də qeyd edib.
Müxalifət isə hələ razılaşdırılmayan bəndlərin Ermənistan üçün olduqca prinsipial olduğuna inanır. Xüsusilə də Azərbaycanın Təhlükəsizlik Şurasının katibinin Azərbaycan istədiyi təqdirdə Ermənistanı sülh sazişini imzalamağa məcbur edə biləcəyi barədəki bəyanatını nəzərə alaraq.
Hazırkı mərhələdə müxalifət millət vəkilləri üçün “Sülh sazişi” layihəsində artıq hansı məsələlərin yer almadığını anlamaq daha asandır. Baxmayaraq ki, sənədlə tanış olmaq imkanı yoxdur, “Hayastan” fraksiyasının üzvü Anna Qriqoryan artıq layihədən çıxarıldığını düşündükləri məsələləri sadalayır:
“Bütün danışıqlar paketi müzakirə olunarkən, orada delimitasiya və kommunikasiyaların açılması ilə bağlı məsələlər, Qarabağ xalqının geri dönmə hüququ, zəmanət institutu və s. var idi.
Bunların hamısı tədricən kənarda qaldı. Hazırda bu məsələlər ayrı-ayrı müzakirə olunur və bu, tələb edilmişdi. Həqiqətən, Azərbaycan zəmanət institutu və ya vasitəçilik olmamalıdır deyib və bu, belə davam edib. Məsələləri daha uzun sadalaya bilərəm”.
Mümkün risklər barədə “Hayastan” fraksiyasının deputatı Kristine Vardanyan da danışır. O, Türkiyənin Xarici işlər naziri Hakan Fidanın bəyanatına diqqət çəkir ki, “Türkiyə və Ermənistan arasında münasibətlər Azərbaycan və Ermənistan arasında saziş imzalandıqdan sonra tənzimlənəcək”. Müxalif deputat hesab edir ki, danışıqlar ön şərtlərlə aparılır.
Bunu, əslində, Ermənistanın Xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan da təkzib etməmişdi. O, bildirmişdi ki, Türkiyə Ermənistanla münasibətlərin tənzimlənməsini Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin həllinə bağlayır və hazırkı şərtlərdə Ermənistan tərəfi də bu yanaşmanı qəbul edir.
Ermənistan Konstitusiyasının preambulasında olan “Müstəqillik Bəyannaməsinə”istinad əsas problemlərdən biridir və Azərbaycan bunu sülh sazişinə maneə sayır. Ermənistan isə bu şərti qəbul etmir, xüsusən də Azərbaycan öz Konstitusiyasında Ermənistanla bağlı ərazi iddiaları saxlayarkən.
Bundan əlavə, müxalifət Azərbaycanın beynəlxalq məhkəmələrdə Ermənistanın iddialarından imtina tələb edə biləcəyi ehtimalını da şərt kimi qiymətləndirir. Lakin hökumət bu iddiaları təsdiqləmir.
Sülh sazişi layihəsinin 11-ci redaktəsindən sonra tərəflərin hələ razılaşdırılmamış iki maddə ilə bağlı mövqeləri nə qədər yaxınlaşdığı məlum deyil.
Bu arada oktyabrın sonunda ABŞ Prezidenti Co Baydenin həm İlham Əliyevə, həm də Nikol Paşinyana göndərdiyi məktublarda ABŞ təkliflərinin nə qədər əks olunduğu sual olaraq qalır.
Digər tərəfdən, Moskva məsələnin “tələsmədən” həllini təklif edir. Rusiya Xarici İşlər Naziri Sergey Lavrov bildirib ki, uzunmüddətli münaqişə və çoxsaylı itkilər səbəbindən yaranan dərin problemləri nəzərə alaraq, Moskva Yerevan və Bakını Qərb vasitəçilərindən fərqli olaraq sülh sazişini tələsik imzalamağa məcbur etmir.
Bu arada, sülh danışıqları ilə paralel olaraq Azərbaycan Qarabağda erməni izlərini məhv etməyə davam edir. “Geğart” Fondu bildirir ki, peyk şəkilləri ilə Hadrut bölgəsinin Moxrenes kəndinin tamamilə məhv edildiyi sübut olunur. Kənddəki evlərin əksəriyyəti, məktəb, uşaq bağçası və digər binalar dağıdılıb. Ümumilikdə 40-dan çox bina dağıdılıb.
