2020-ci ildə Azərbaycanın qəsdən cinayətlər törətdiyi faktını elə azərbaycanlı hərbçilərin özləri sübut edir. Hüquq müdafiəçisi Anna Melikyanın sözlərinə görə, faktların toplanmasında ən çox kömək edən mənbələr məhz Azərbaycan Telegram kanalları və digər sosial şəbəkələrdə müharibə cinayətləri haqqında yayılan məlumatlar olub.
“Zərərçəkən təxminən 80 mülki şəxsdən yarısı qəsdən öldürülüb. Onların çoxu yaşlı, fiziki məhdudiyyətli insanlar və psixi sağlamlıq problemləri olan şəxslər idi.
Ən azı 7 qadın işgəncəyə, başlarının kəsilməsinə və digər zorakılıqlara məruz qalıb, sonra isə qətlə yetirilib. Onlar haqqında az danışılıb.
Lakin 2022-ci ildə qadın hərbçilər oxşar davranışın qurbanı olduqda, yeni müzakirələr başladı ki, təkcə kişilər deyil, qadınlar da dəhşətli müharibələrin qurbanı olub”.
Azərbaycan yalnız greenwashing (ekoloji təmiz imic yaratmaq) deyil, həm də peacewashing (sülhə bağlılıq görüntüsü yaratmaq) sahəsində də ustalaşıb.
Bakı insan hüquqlarına önəm verdiyini göstərməyə çalışsa da, Yerevanda rəqəmlərlə və faktlarla Qarabağda son 4 ildə nələrin dəyişdiyi qeyd olunur.
Müharibə cinayətlərini izləyən etnik təmizləmələr bu dəyişikliklərin zirvəsi idi”- deyə Qarabağın İnsan Hüquqları Müdafiəçisi Geğam Stepanyan bildirib.
O, qeyd edib ki, 120 min nəfər, o cümlədən 30 min uşaq, hər gün həyat uğrunda mübarizə apararkən dünya yalnız boş bəyanatlar verməklə kifayətlənirdi.
“120 min insanın, o cümlədən 30 min uşağın belə əzablara məruz qalması qarşısında dünyanın yalnız mənasız bəyanatlarla cavab verməsi həqiqətən təəccüblüdür.
Mənim yaşlı bir qadınla söhbətim yadımdadır. O, böyrək xəstəliyindən əziyyət çəkirdi və Qarabağda dializ etmək mümkün deyildi. Qadın ağlayaraq deyirdi ki, məni yaşıyarkən əsir götürmələrindənsə, burada ölmək daha yaxşıdır. Bu, Qarabağ xalqının hansı çətin seçimlə üzləşdiyini göstərən ən sadə nümunədir”.
2020-ci ildən sonra ən azı 300 erməni əsir götürülüb. Onlardan 210 nəfəri geri qaytarılıb. Hazırda rəsmi məlumatlara görə, Bakıda 23 erməni saxlanılır.
Bu şəxslərdən 5-i 44 günlük müharibədə əsir götürülüb, digərləri, o cümlədən Qarabağın hərbi-siyasi rəhbərliyindən olan 8 nəfər isə 2023-cü ildə Qarabağ sakinlərinin məcburi köçürülməsi zamanı əsir götürülüb.
Beynəlxalq hüquq üzrə ekspert Siranush Sahakyanın sözlərinə görə, bu rəqəmlərin arxasında insanlıqdan uzaq dəhşətlər dayanır.
“Məcburi köçkünlərin hüquqlarını qorumağa çalışan heç bir beynəlxalq mexanizm hələ Azərbaycan həbsxanalarına daxil ola bilməyib.
Hətta Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin (BQXK) əməkdaşlarının səfərləri belə orada saxlanılan şəxsləri işgəncələrdən və pis rəftardan qorumağa nail olmayıb”.
“İşgəncələrdən qorunmaq mümkün deyil və fiziki zorakılığın intensivliyini təsəvvür etmək üçün qeyd edək ki, bəzi şəxslərin ölümü məhz zorakılıq nəticəsində baş verib.
Qeyd olunmuş hallarda şəxslər təcrid olunmuş müəssisələrdə mütəmadi döyülmə və digər zorakılıqlar nəticəsində öldürülüb”.
Bu halların şahidləri hüquqşünaslar olub. Siranuş Sahakyanın sözlərinə görə, Bakıda saxlanılan ermənilərin hüquqlarını müdafiə edənlər, Azərbaycanda lisenziya almış və qorxu mühitində çalışan vəkillərdir.
Vətənə qaytarılan əsirlərlə aparılan söhbətlər göstərib ki, onlar yalnız məhkəmə işinin detalları ilə tanış edilməyiblər, həm də dolayı yolla dövlətin diskriminasiya siyasətinə xidmət ediblər.
“Yaş və cins kimi bir neçə həssaslıq xüsusiyyəti olan əsirlər belə xüsusi müdafiə almayıb. Onlar hərbçi olmasalar da, qadın və ya yaşlı olsalar belə , demək olar ki, eyni intensivlikdə pis rəftara məruz qalıblar.”
Beynəlxalq hüquqa görə, qeyd olunan əməllər soyqırımı yoxsa etnik təmizləmədir? Bu suala beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssis Ara Ğazaryan belə cavab verir:
Azərbaycan bu əməlləri “müharibə effekti” kimi təqdim etməyə çalışır. Lakin iki gün əvvəl Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi təsdiqlədi ki, Azərbaycan etnik təmizləmə kontekstində hərəkət edib.
“Azərbaycan məhkəmə proseslərində, o cümlədən iki gün əvvəl Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin iki qərarında bütün bunları müharibə effekti kimi göstərməyə çalışır.
İki dövlət müharibə edir və təbii ki, düşmənçilik yaranır, şəhər və kəndlər dağıdılır. Qəsdli məqsədi gizlətməyə çalışır. Amma bu, siyasi danışıqlar deyil ki, daha çox siyasi resursu olan tərəf qazansın.
Burada normanın üstünlüyü var. Niyə Azərbaycan məhkəmə proseslərindən bu qədər qorxur? Çünki məhkəmə prosesində həqiqət asanlıqla üzə çıxır. İki gün əvvəl gördüyümüz kimi, Ermənistan demək olar ki, hər iki işdə də qalib gəldi”.
Ğazaryan: Azərbaycan Haaqada Ermənistanla oyunda “böyük hesabla” uduzdu
Ara Ğazaryan bildirib ki, Azərbaycan iki gün əvvəl Haaqada Ermənistan qarşısında “futbol dili ilə desək”, böyük hesabla məğlub oldu.
O, qeyd edib ki, siyasi razılaşmalarla müqayisədə hüquqi normalar həqiqəti daha asan üzə çıxarır. Ğazaryanın fikrincə, Ermənistan bu hüquqi proseslərdə Qarabağ ermənilərinin geri qayıtmaq hüququnu da təmin edə bilər.
“Hüquqi proseslərdə üstünlük norma prinsipindədir. Qanunun aliliyində, hətta döyüş meydanında məğlub olmuş dövlət belə, futbol dili ilə desək Azərbaycanı 4:1 hesabı ilə məğlub edə bilər.
Biz bunu bir neçə gün öncə Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində gördük. Azərbaycanın yaratdığı bir çox mif dağıldı və Ermənistan müəyyən üstünlüklər qazandı, o cümlədən geri qayıtmaq hüququ ilə bağlı məsələlərdə.”
Müzakirələrin əsas səbəbi: Greta Tunberqin Ermənistana səfəri
Əslində müzakirələr ekoloji mövzulardan uzaq görünə bilər, lakin İsveçli tanınmış ekoloji fəal Greta Tunberqin Ermənistana səfəri diqqət mərkəzindədir. Tunberq, Bakıda keçirilən sammitə qatılmaq əvəzinə Yerevana gəldi və bəyan etdi ki, ermənilərə qarşı etnik təmizləmə aparan, insan hüquqlarını pozan bir ölkənin iqlim ədalətindən danışmağa haqqı yoxdur.
“Ermənilərin Azərbaycanın hərbi təcavüzü nəticəsində yaşadıqları davamlı əzablar, işgəncələr, məcburi köçürülmələr qəbuledilməzdir.
Daha da qəbuledilməz olan isə dünyanın susqun qalması və Azərbaycanın yaşıl imic yaratmağa çalışmasına göz yummasıdır”.
