Bakının hərbi məhkəməsində Dağlıq Qarabağın keçmiş siyasi-hərbi rəhbərliyinin məhkəmə prosesinin ikinci iclası keçirilib.
Dağlıq Qarabağın keçmiş prezidentləri Arkadi Ğukasyan, Bako Sahakyan, Arayik Harutyunyan, parlamentin keçmiş sədri David İşxanyan, Müdafiə Ordusunun keçmiş komandanı Levon Mnatsakanyan, Müdafiə Ordusu komandanının keçmiş müavini David Manukyan və keçmiş xarici işlər naziri David Babayanın məhkəmə araşdırmasına yanvarın 17-də başlanılıb.
Bakı onları guya “qanunsuz silahlı dəstələr yaratmaq”, “separatçılıq”, “terrorçuluq” və digər ağır maddələrlə ittiham edir.
Azərbaycanda saxlanılan erməni hərbi əsirləri və mülki şəxslərlə bağlı açılmış cinayət işləri üzrə məhkəmə araşdırmaları kontekstində Ermənistanın Beynəlxalq Hüquq Məsələləri üzrə Nümayəndəliyi Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə əlavə sübutlar və tələblər təqdim edəcək.
Bakının hərbi məhkəməsində Dağlıq Qarabağın keçmiş siyasi-hərbi rəhbərliyinin məhkəmə prosesini daha “təntənəli” və daha “təsirli” etmək üçün Azərbaycan tərəfi “soyqırımı”, “əhalinin məhv edilməsi”, “köləlik”, “işgəncələr” və digər oxşar ifadələrdən istifadə edir.
Barmaqlıqlar arxasında olan 15 erməni əsirinin qarşısına çıxarılan “zərərçəkənlər” adlandırılanların yalnız kiçik bir hissəsidir.
Azərbaycan tərəfinin təqdimatına görə, ümumilikdə işdə 531 min zərərçəkən var, bunlara “Qarabağda öldürülənlərin ailə üzvləri və yüzlərlə yaralı” daxildir.
Dağlıq Qarabağın keçmiş rəhbərlərinə 2 548 epizod üzrə ittiham irəli sürülüb.
Ermənistan parlamentin sədri Alen Simonyan istisna etmir ki, elə bir gün gələ bilər ki, keçmiş yüksəkvəzifəli şəxslər Azərbaycan əsirliyindən vətənə qayıtsınlar.
Simonyan mümkün vaxt olaraq məhkəmə prosesinin bitməsini görür.
“O hadisələrə necə reaksiya vermək olar? Aydındır ki, orada nə baş verir. Təəssüf doğurur, ümid edək ki, məhkəmə prosesinin sonunda həmin insanları geri qaytarmaq və azad etmək üçün hansısa müzakirə imkanı yaranacaq”.
Ermənistan hakimiyyəti Bakıdakı saxta məhkəmə prosesinin başladığı günlərdə ən yüksək səviyyədə qınayıcı bəyanatların səsləndirilməməsi ilə bağlı tənqid olunub.
Halbuki, hakim partiya adından belə bir bəyanatı Milli Məclisin İnsan Hüquqları Daimi Komissiyasının sədri əvəzi səsləndirib, bunu “Vətəndaş Sazişi” partiyasının deputatı Vahaqn Aleksanyan bildirib.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycanla danışıqlarda iştirak edənlər belə bəyanatlarla çıxış edərək danışıqlara ziyan vurmaq istəmirlər.
Hakim partiyanın deputatı deyir ki, Bakıda yayımlanan kadrlar ağrılıdır, lakin hakimiyyətin nümayəndəsi kimi vəziyyətə görə günahkarlıq hissi daşımır.
“Bu kadrları görmək mənim üçün çox ağrılı idi və təbii ki, mən istərdim ki, bunlar heç vaxt baş verməsin.
Mən çox istərdim ki, Qarabağdakı tərəfdaşlarımız vaxtında bizi dinləsin və Sofiyaya danışıqlara getsin, yox ki,Ermənistan müxalif qüvvələrini dinləməsin və Sofiyaya getməsin”.
Məhkəmə prosesinin ilk qalmaqallı iclasından sonra müxalif deputat Tiqran Abrahamyan təxmin edir ki, Azərbaycan niyə Gəncə istiqamətində raket zərbələrinə və xüsusən də Dağlıq Qarabağın keçmiş prezidenti Arayik Harutyunyandan ifadələr almağa və onların videoçəkilişinə cəhd edir.
Deputat güman edir ki, ittiham Ermənistanın Baş naziri əleyhinə yönəlib. “Şərəfim var” fraksiyasının katibinin sözlərinə görə, Bakıda gedən məhkəmə prosesinin əsas məqsədi Ermənistanı aqressor, işğalçı və etnik təmizləmə həyata keçirən ölkə kimi göstərməkdir ki, bu da növbəti eskalasiya üçün əsas yarada bilər.
Bu fikirlərə parlamentin sədri reaksiya vermir, əvəzində təsdiqləyir ki, Ermənistan Azərbaycanla beynəlxalq hüquqi instansiyalardan qarşılıqlı iddiaların geri çəkilməsi məsələsini müzakirə edir.
“Bu barədə müzakirələr aparılır və biz də müzakirə edirik ki, Ermənistan üçün belə bir yanaşma ilə irəliləmək əlverişlidirmi, yoxsa yox. Müzakirə edəcəyik və qərara gələcəyik.
Siz unudursunuz ki, bizim ölkəmizə qarşı da iddialar irəli sürülüb, deyilmi? Tiqran Abrahamyanın şərhlərinə toxunmaq istəmirəm, yalnız deyəcəyəm ki, Tiqran Abrahamyan daha yaxşı olar ki, Serj Sarkisyanın Ermənistandakı cinayət işlərinə və onların hakimiyyəti dövründə tanınmış şəxslərin məhkəmələrinə görə narahat olsun”.
Beynəlxalq hüquq məsələləri üzrə nümayəndəliyin ofisi bildirir ki, bu günlərdə Azərbaycanda keçirilən məhkəmə proseslərini izləyir. Müəyyən edilmiş prosedur qaydasına uyğun olaraq, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə (AİHM) və Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə (BƏM) zəruri əlavə sübutlar və tələblər təqdim ediləcək.
Ermənistan 2022 və 2024-cü illərdə Azərbaycanda qanunsuz olaraq ittiham edilən bütün erməni hərbi əsirləri və mülki şəxslərin ədalətli mühakimə hüququ, azadlıq və şəxsi toxunulmazlıq hüquqlarının qorunması ilə bağlı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə iki dövlətlərarası şikayət təqdim edib.
Eyni zamanda, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin 2021-ci il dekabrın 7-də və 2022-ci il oktyabrın 12-də qəbul etdiyi qərarlar qüvvədə qalır.
Bu qərarlarla məhkəmə, digər məsələlərlə yanaşı, Azərbaycanda saxlanılan bütün şəxslərin təhlükəsizliyinin və qanun qarşısında bərabərliyinin təmin edilməsinə dair müvəqqəti tədbirlər tətbiq edib.
Bakıda keçirilən nümayiş xarakterli məhkəmə prosesi ilə bağlı “Radiolur” BMT-nin “Təhlükə altındakı xalqlar üçün” Beynəlxalq İnsan Hüquqları Təşkilatının rəhbəri Sara Reynkendən sorğu edib.
Reynken cavabında bildirib ki, son illərdə Azərbaycana qarşı göz yumma meylini müşahidə edirlər.
Bakıda keçirilən məhkəmə prosesi ilə bağlı beynəlxalq hüquqi mexanizmlərin tətbiqi imkanlarına toxunan Sara Reynken “Radiolur”a aşağıdakıları qeyd edib:
“Bu, çətindir. Proses monitorinq edilməli və hüquq pozuntuları sənədləşdirilməlidir. Növbəti addım kimi Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə müraciəti nəzərdən keçirmək olar.
Təəssüf ki, Azərbaycan əleyhinə olan məhkəmə qərarlarının çoxu göstərir ki, dövlət bu qərarları icra etməyə hazır deyil. Buna baxmayaraq, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsində işin aparılması və qərar qəbul edilməsi təsirli olur.
Bu qərarları siyasi maarifləndirmə üçün istifadə edə bilərsiniz və onlara daim istinad edə bilərsiniz”.
Hüquq müdafiə təşkilatının rəhbəri “Radiolur”a bildirib ki, Bakıda saxlanılan 23 erməninin həbsi qanunsuzdur.
“Biz bilirik ki, Ruben Vardanyanı saxta etiraflara imza atmağa məcbur ediblər və həbsinin böyük bir hissəsini təkadamlıq kamerada keçirməyə vadar ediblər.
Hazırda ədalətli məhkəmə hüququ pozulur. Məhbusların bəyanatlarına əsasən, onların fiziki toxunulmazlıq hüququ pozulub.
Onlar fiziki və psixoloji işgəncələrə məruz qalıblar. Ruben Vardanyanın yazdığına görə, o, vəkili ilə sərbəst ünsiyyət qurmayıb və özünə qarşı irəli sürülmüş ittihamlarla tanış olmaq üçün kifayət qədər vaxtı olmayıb.”
Dağlıq Qarabağın keçmiş dövlət naziri Ruben Vardanyanın işi Qarabağın siyasi-hərbi rəhbərliyinin “15 nəfərlik” işi ilə ayrılıb. Onun məhkəmə prosesi ayrıca aparılacaq. İclas yanvarın 27-nə təyin edilib.
Dağlıq Qarabağın keçmiş dövlət naziri məhkəmə iclası ərəfəsində bəyan edib ki, həbsdə təzyiqlərə məruz qalıb, istintaq protokolları saxtalaşdırılıb və onları imzalamağa məcbur edilib.
Vardanyan qeyd edib ki, 400 cildlik işlə öz bildiyi dillərdə tanış olmaq imkanı olmayıb.
