Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin mətni ilə bağlı razılaşdırmadan sonra praktiki əlaqələr yaranmayıb.
13 mart bəyanatından sonra tərəflərin nümayəndələri yalnız Antalyada keçirilən diplomatik Forum çərçivəsində görüşüb, lakin bu görüş danışıqlar yox, işgüzar xarakter daşımışdır.
Ermənistan hələ də Bakının sülh müqaviləsinin imzalanma tarixi və yeri də daxil olmaqla bir sıra təkliflərinə cavab gözləyir. Eyni zamanda, 13 martdan sonra sərhəd gərginliyi ilə bağlı informasiya müharibəsi aktivləşib, hadisələr baş verib və AB-nin müşahidə missiyası bunları qeyd edib.
Syunik bölgəsindəki Xoznavar qəsəbəsinə atılan atəşə AB müşahidəçiləri münasibət bildirib. Onlar qeyd ediblər ki, bu atəş mülki infrastruktura ziyan vurub. Avropalı müşahidəçilər yaydıqları məlumatda qeyd ediblər:
“Bu atəşin həmin ərazidə yerləşən Azərbaycan mövqelərindən atıldığı ehtimal edilir”. Son günlərdə missiya fəaliyyət göstərdiyi ərazilərdə Xoznavar, Xınzahak və Aravus kəndləri daxil olmaqla 27 gündüzlü -gecəli patrul etmişdir.
Ermənistan hökuməti erməni-azərbaycan sərhədindəki atəşlərdən narahatdır. Lakin məsələn, Ermənistan Parlamentinin sədri Alen Simonyan hesab edir ki, bu hadisələr eskalasiyaya və daha ciddi toqquşmalara səbəb olmayacaq.
“Açıqlama belədir: biz sülh kimi olan gündəliyimizin reallığa çevrilməsi üçün hər şeyi etməliyik. Orada atəş açılıb- açılmayıb , bu diqqət yetirdiyimiz və nəticələrini təhlil etdiyimiz hadisələrdir, bununla belə, bizim məqsədimizi artıq sizə bildirmişik”.
Sülh müqaviləsinin mətni ilə bağlı razılaşdıqdan sonra yaranan vəziyyəti Ermənistan Parlamentinin rəhbəri tələsməyərək “pauza” kimi qiymətləndirmir.
Bu müddəa Sankt-Peterburqda Azərbaycanlı vəzifəli şəxslə görüş və əlaqələrdən sonra edilib:
“Biz saatlarla oturub müxtəlif məsələləri müzakirə etdik. Müxtəlif suallar barədə danışdıq, razılaşdıq ki, bu barədə ictimaiyyət qarşısında danışmayaq, həmçinin yeni və konkret heç nə yoxdur.
Amma mən sizə təəssüratımı bölüşürəm. Bizdə razılaşdırılmış sənəd var. Məncə, bu mövzuda danışmaq lazım deyil. Azərbaycan tərəfi də prosesi mümkün qədər tez başa çatdırmaq üçün əllərindən gələni edir”.
Danışıqların müxtəlif platformalarda “pauza” barədə müzakirələri Ermənistanın Baş nazir müavini, sərhədi delimitarasiya üzrə komissiyanın sədri Mher Qriqoryan təkzib edib.
O, qeyd edib ki, delimitarasiya üzrə komissiyaların növbəti görüşünün tarixi ilə bağlı konkret razılıq hələ yoxdur. Qriqoryanın sözlərinə görə, tərəflər sərhəd delimitarasiya işinin növbəti mərhələlərinin təşkili ilə bağlı fikir və təklifləri mübadilə etməyə davam edirlər.
Eyni zamanda, Azərbaycan şərtlər irəli sürməyə davam edir və yalnız bununla kifayətlənmir. Ermənistanda sülh gündəliyindən danışılarkən, Azərbaycanda nifrət nitqi, hətta dövlət səviyyəsində və məktəblərdə belə aktiv şəkildə yayılır .
Bu mövzuda Ermənistanda araşdırma aparılıb, Azərbaycanın yüksək vəzifəli şəxslərinin və təsirli şəxslərin ritorikası öyrənilib.
Beynəlxalq və Müqayisəli Hüquq Mərkəzinin sədri, AİHM-də erməni əsilli şəxslərin maraqlarını təmsil edən və hesabatın həmmüəllifi Siranuş Sahakyan xatırladıb ki, Azərbaycanda ermənilərə qarşı nifrət nitqi artıq uzun müddətdir Avropa Məhkəməsinin diqqət mərkəzindədir:
“Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi artıq bir neçə qərar qəbul edib, müvəqqəti tədbirlər gözlənilir, burada açıq şəkildə qeyd olunub ki, Azərbaycan nifrəti təhrik etməkdən və dövlət səviyyəsində ermənilərə qarşı ayrı-seçkilik siyasəti yürütməkdən çəkinməlidir. Sülhün hər hansı bir gündəliyi ilk növbədə nifrət təzahürlərinin aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur”.
Lakin rəsmi Bakı elan edib ki, müxtəlif əsaslarla AB məhkəmələrinin qərarlarını yerinə yetirmək niyyətində deyil.
Məsələn, AİHM-i Azərbaycan nümayəndəliyinin səlahiyyətlərinin dayandırılması ilə əlaqələndirib.
Azərbaycanın son illərdəki siyasəti kəskin dəyişib və bu xüsusilə Azərbaycan məsələləri üzrə ekspert, tarix elmləri namizədi Tatevik Hayrapetyanın fikrincə narahatlıq doğurur.
Son dövrdə ölkədə “müharibəyə qarşı” hərəkatında iştirak edən bütün şəxslər müxtəlif bəhanələrlə həbs edilir, eyni zamanda nifrət nitqi “Qərbi Azərbaycan” konsepsiyası ilə təbliğ edilir.
Hayrapetyan qeyd edir ki, Heydər Əliyev 90-cı illərdə “Qərbi Azərbaycan” terminindən yalnız bir dəfə istifadə edib və sonra 23-24 il bu mövzuya toxunmayıb. 2020-ci ildən sonra vəziyyət dəyişib.
“Azərbaycanın ümumtəhsil dərslikləri, xüsusilə tarix dərsliyi 2020-ci ildən sonra əhəmiyyətli dəyişikliklər keçirib. “Qərbi Azərbaycan” anlayışı dərsliklərə daxil edilib.
Təsəvvür edin, 5-ci sinif şagirdi ilk dəfə tarix dərsi keçir və öyrənir ki, qonşu Ermənistan dövləti ‘onun torpağıdır’, sonra İlham Əliyevin “Ermənistan faşist dövlətdir” ifadəsini eşidir.
Bu məntiqə görə uşaq böyüyür, belə tərbiyə alır”.
Hal-hazırda Azərbaycanda “Qərbi Azərbaycan” adlı TV kanalı, sayt və icmalar fəaliyyət göstərir.
Ermənistanda Azərbaycanda dərsliklərdə istifadə olunan saxta terminologiya ilə bağlı narahatlıq ən yüksək səviyyədə ifadə edilib.
Baş nazir Nikol Paşinyan Parlamentdə açıqlayıb ki, erməni tərəfi niyə müqavilənin və ATƏT-in Minsk Qrupunun ləğv sənədinin danışıqlar masasına eyni vaxtda qoyulmasını tələb edir:
“Biz ATƏT-in Minsk Qrupunun ləğvi ilə bağlı qərarı niyə təxirə salırıq? Çünki deyirik ki, əmin olmaq istəyirik ki, Qarabağ hərəkatını davam etdirmədiyimiz kimi, Azərbaycanda da “Qərbi Azərbaycan” hərəkatı kimi yeni hərəkat başlamır.
Bu, münaqişə məntiqini regiondan kənara çıxarmaq siyasətidir. Məncə, bu çox aydın məntiqdir”.
Lakin bu təkliflə bağlı Azərbaycan tərəfinin mövqeyi hələ də aydın deyil.
