Ermənistanın xarici ticarət dövriyyəsi 8 ayda — yanvar-avqust aylarında 12 milyard 942 milyon dollardan çox olub, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 41.1 faiz azalıb.
İqtisadçı Armen Ktoyan hesab edir ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin nəticəsində yaranmış stresli vəziyyət, “rəqəmsal səs-küy” azalır, sadəcə əvvəlki 2 ildə müşahidə olunan qızıl ticarəti sxemi işləməyir, yenidən ixracın iki rəqəmli artımı geriyə gedir ki, bu sağlam prosesdir, Ermənistanın məhsul dövriyyəsinin keyfiyyətinə və xarici rəqabət qabiliyyətinə mənfi təsiri yoxdur və olmayacaq.
Ktoyan bu fikri jurnalistlə söhbətində bildirib.
Böyük bir hissəmiz vardı ki, o, Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə əlaqədar vəziyyətlə bağlı idi. Əslində, bu stresli vəziyyət idi. Bu vəziyyətdən əmələ gələn tədbirlər göstəricilər baxımından müəyyən müsbət dəyişikliklər göstərib.
Məsələn, əvvəlki iki ildə məhsul dövriyyəsinin artması. Təbii ki, bu stress sonsuza qədər davam edə bilməz. Dalğa geriyə gedir. Bu da iki rəqəmli azalmalarla özünü göstərir, əvvəlki illərdə iki və hətta üç rəqəmli artımlarımız vardı,—deyə Ktoyan bildirib.
O, əlavə edib ki, xarici məhsul dövriyyəsində böyük hissə qızıl ticarətidir. Bir hissə Rusiyadan idxal idi, digər hissə əsasən Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə ixracdır.
“Çünki bu əməliyyat çox dəfələrlə azalıb, o stres dalğası neytrallaşır, təbii ki, bu da göstəricilərə öz təsirini göstərir. Amma demək olmaz ki, bunun nəticəsində məhsul dövriyyəsinin keyfiyyəti və ya xarici rəqabət qabiliyyəti azalır.
Sadəcə qızıl ticarəti sxemi işləməyi dayandırır,” – deyə iqtisadçı vurğulayıb. O, emal sənayesində əsas metallar istehsalında, yəni bu əməliyyatla əlaqəli seqmentdə iki rəqəmli azalma olduğunu qeyd edib.
“Bütün sahələrin ümumi azalması əsas metallar istehsalındakı azalmadan kiçikdir. Bu o deməkdir ki, əsas metallar istehsalındakı azalmaya diqqət yetirməsək, bu qızıl səbəblidir, digər sahələrdə isə müəyyən artım var” – deyə Ktoyan əlavə edib.
Ermənistan 8 ayda 5 milyard 939.3 min dollarlıq məhsul ixrac edib, bu 48.8 faiz azalıb, idxal isə 34.9 faiz azalıb və 7 milyard 941 milyon 809.3 min dollar təşkil edib.
Rəsmi statistika göstərir ki, nisbi çəkisi baxımından Ermənistan ən çox ticarət dövriyyəsini Rusiya (ümumi ticarət dövriyyəsinin 34.8 faizi), Çin (12.8 faizi), BƏƏ (10.1 faizi) ilə davam etdirib, lakin bu üç tərəflə olan həcmdə əhəmiyyətli azalma müşahidə olunub. Rusiya ilə Ermənistanın ticarət dövriyyəsi 8 ayda 51.3 faiz azalıb və 4 milyard 500 milyon 525.6 min dollar təşkil edib. Yanvar-avqust aylarında Ermənistan-BƏƏ ticarət dövriyyəsi təxminən 1 milyard 310 milyon dollar olub, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 69.9 faiz azalıb.
Çin ilə ticarət dövriyyəsi 8 ayda 1 milyard 661 milyon 566.3 min dollar olub, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 11 faiz azalıb.
İqtisadçı qeyd edib ki, Çin halında da Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dolayısı ilə müəyyən rolu var. “Əvvəlki 2 ildə yenidən ixracda sürətli artım olmuşdu, bunun nəticəsində göstəricilər iki və üç rəqəmli artım göstərmişdi. Bu, iqtisadi aktivlik göstəricilərinə təsir edir, amma müvafiq əlavə dəyər yaratmırdı.
Daha çox “rəqəmsal səs-küy” kimi qiymətləndirilə bilər, iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsi kimi deyil. İndi bu proses geri gedir.
İqtisadiyyatımızın rəqabət qabiliyyəti və dayanıqlılığı baxımından bu sağlam prosesdir” – deyə Ktoyan bildirib.
KTMT ölkələri ilə Ermənistanın ticarət dövriyyəsi 49.9 faiz azalarək 4 milyard 728 milyon 565.2 min dollar təşkil edib. Eyni zamanda, KTMT ölkələrinə ixrac 5.9 faiz azalarkən, idxal 61.7 faiz azalıb.
Avropa Birliyi ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi 5.6 faiz artaraq 1 milyard 577 milyon 190.2 min dollar olub. Eyni zamanda, Avropa İttifaqı ölkələrinə ixrac 0.2 faiz azalarkən, idxal 7.3 faiz artıb.
Avropa Birliyinin bəzi ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi artıb, bir qismi ilə azalıb. Böyük həcmdə, Rumıniya ilə ticarət dövriyyəsi 2.4 dəfə artaraq, 66 milyon 416.4 min dollar təşkil edib.
Fransa ilə ticarət dövriyyəsi 47 faiz artaraq 150 milyon 247.2 min dollara çatıb. Bolqarıstanla ticarət isə 31.2 faiz azalıb və 53 milyon 123.4 min dollar olub.
Avropa Birliyi ilə ticarət dövriyyəsinin artmasına münasibət bildirərkən, iqtisadçı dedi ki, bu prosesə müxtəlif faktorlar təsir edir.
Müvafiq təhlil olmadan hansı faktorun nə qədər təsir etdiyini anlamaq çətindir. Ktoyan belə qiymətləndirmələrin olmaması səbəbindən aydın səbəblər və faktorlar göstərməkdə tələsməyib.
Lakin o vurğulayıb ki, yenə də hesab etmək lazımdır ki, məhsul dövriyyəsinin böyük bir hissəsi Rusiya-Ukrayna müharibəsinin yaratdığı reallıqla bağlıdır.
“Həmçinin Avropa İttifaqının bəzi ölkələrindən maşın-avadanlıq və elektrik texniki məhsulların idxalı edilirdi və bu vasitəçiliklə Rusiya bazarına yönəlirdi. Əgər bu sxemlərlə bağlı biznesdə müəyyən məhdudiyyətlər yaranıb və əlavə çətinliklər ortaya çıxırsa, təbii ki, təklifdə də məhdudiyyətlər olacaq. Bu da eyni məntiqdə qiymətləndirilməlidir” – deyə Ktoyan bildirib.
İqtisadçı vurğulayıb ki, bu deyilənlər qəti iddia deyil, əvvəlki tendensiyalardan irəli gələn məntiqi nəticədir və daha dərindən təhlil və modellər işlənməlidir.
