Mayın 14-də Brüsseldə keçirilən Paşinyan-Əliyev-Mişel üçtərəfli görüşünün əsas nəticəsi Naxicevan və həmin hissə ilə dəmir yolu əlaqəsinin bərpasına dair razılaşmadır.
Bu fikirləri Demokratiya və Təhlükəsizlik Regional Mərkəzininrəhbəri, politoloq Tiqran Qriqoryan “müsahibəsində üçtərəfli görüşün gedişatını təqdim edib.
“Həmin görüşün əsas nəticəsi Avropa Birliyi Şurasının rəhbəri Şarl Mişelin bəyanatında qeyd olunan dəmir yolunun bərpasına dair razılaşmadır.
Bu, 2021-ci ilin dekabrında Brüsseldə əldə olunmuş razılaşmaya çox bənzəyir. dəmir yolunun qarşılıqlılıq və suverenlik prinsipləri əsasında işləməli olduğu bildirilib.
Bu bəyanatda dəmir yolunun Naxicevandan keçdiyi vurğulanır və Ermənistanın da bundan istifadə edəcəyini güman etmək olar. Ümumdünya Gömrük Təşkilatıdır və bu vurğu artıq suverenliyə hörmətə əsaslanır” – deyərək Qriqoryan bildirib.
Politoloqun sözlərinə görə, ən mübahisəli məqam bir-birinin ərazi bütövlüyünün tanınması ilə bağlıdır. Bu dəfə Çarlz Mişel iki ölkənin ərazisini açıq şəkildə göstərib.
Ermənistanın 29 min 800 kvadrat kilometri, Azərbaycanın isə 86 min 600 kvadrat kilometri 86 min 600 kvadrat kilometri Dağlıq Qarabağın da daxil olduğu Sovet Azərbaycanının ərazisidir .
“Əslində, bu razılaşma hələ 2022-ci ilin oktyabrında Praqada əldə olunub. Aydındır ki, o vaxt heç bir rəqəm yox idi, lakin prosesi izləyən insanlar başa düşürdülər ki, nəzərdə tutulan budur.
Bu mənada nə qədər paradoksal görünsə də, dəqiq rəqəmlərin qeyd olunmasında təkid edən Ermənistan tərəfidir.Xatırladaq ki, baş nazir Nikol Paşinyan aylardır ki, Azərbaycan Ermənistan Respublikasının 29800 kvadrat kilometr ərazisini tanımağa hazırdırsa, o zaman Ermənistan tərəfidir. Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisini də tanımağa hazırdır.
Bu yaxınlarda Azərbaycan da Ermənistan tərəfinin və vasitəçilərin Sovet İttifaqının son dövrünün xəritələri ilə delimitasiya həyata keçirmək təklifini qəbul etməkdən imtina etdi.
Ehtimal olunur ki, erməni tərəfinin gözləntisi bu görüşdən sonra bu məsələdə razılığın olmasıdır, amma burada da vəziyyət o qədər də nikbin deyil. Azərbaycanın öz qoşunlarını Ermənistanın suveren ərazisindən çıxarılmasına necə razı olacağını təsəvvür etmək mənim üçün çətindir. Söhbət 2021-ci ildən başlayaraq işğal olunmuş ərazilərdən gedir” – deyə Qriqoryan bildirib.
Politoloq qeyd edib ki, Brüsseldə keçirilən üçtərəfli görüşün ən müsbət və hiss olunan nəticəsi məhbuslarla bağlı razılaşmanın yerinə yetiriləcəyi təqdirdə olacaq.
Dağlıq Qarabağla bağlı məsələyə gəlincə, politoloqun sözlərinə görə, bəyanatda çox ehtiyatlı lüğətdən istifadə olunub.
“Bu məsələdə hər hansı irəliləyiş olduğunu düşünmürəm, bu, əsas məsələdir və bu məsələ ilə bağlı razılıq əldə olunmayana qədər hər hansı sənədin imzalanacağını gözləmək lazım deyil.
Burada biz görürük ki, məsələn, son vaxtlar Azərbaycanın söz xəzinəsini mənimsədiyinə və “Dağlıq Qarabağ” ifadəsini işlətmədiyinə, əksinə, “Qarabağ” ifadəsini işlətdiyinə görə daim tənqid olunan Avropa İttifaqı, deyəsən, hansısa kompromis həll yolu tapıb və həmin bölmədə texniki cəhətdən tərəflərdən birinin mövqeyinə zidd olmayan “Dağlıq Qarabağın keçmiş muxtar vilayətində yaşayan ermənilər” ifadəsi qeyd olunur.
Beynəlxalq mexanizmlərin tətbiqi məsələsinə gəlincə, burada müəyyən müsbət hərəkat var. Təhlükəsizliyin və hüquqların beynəlxalq ictimaiyyətlə əməkdaşlıq yolu ilə təmin olunmasının qeyd edilməsi, əlbəttə ki, kifayət deyil, burada beynəlxalq mexanizmdən söhbət getmir, lakin buna baxmayaraq, görünür, beynəlxalq əməkdaşlığa xüsusi önəm verilir.
“Şəffaf danışıqlar” termini də işlədilir, görünür, bu, əvvəllər AB rəsmilərinin işlətdiyi “beynəlxalq görünən mexanizm” ifadəsini əvəz edib.
Burada bir daha təkrar edim ki, bunlar problemli ifadələrdir, aydın beynəlxalq mexanizm olmadan hansısa hüquq və təhlükəsizliyin təmin olunmasından danışmaq mənasızdır” – deyərək politoloq vurğulayıb.
Qriqoryan Brüsseldə keçirilən üçtərəfli görüşün digər nəticəsini hesab edir ki, Azərbaycan iyunun 1-də Kişinyovda beştərəfli formatda keçiriləcək görüşdə nəhayət ki, iştirakını təsdiq edib.
“Bu həm də kompromis həll yoludur, çünki bildiyimiz kimi, Ermənistan danışıqlarda iştirak etməyə o qədər də meylli deyildi.
Nəqliyyat rabitəçilərinin blokdan çıxarılması gündəliyində düşünürəm ki, bütün vasitəçilər dəmir yolunun yenidən açılması istiqamətində fəal işləyirlər.
Və burada hətta ortaq, hətta razılaşdırılmamış iş də ola bilər. Yəni həm ABŞ, həm Avropa, həm də Rusiya indi dəmir yolunun yenidən işə salınması üzərində işləyir. Bu məsələdə Rusiyadakı danışıqlar tərəqqiyə töhfə verə bilər.
Delimitasiya və demarkasiya məsələlərində də vasitəçilər arasında ciddi fikir ayrılığı yoxdur, onların hamısı Sovet İttifaqının son xəritələri əsasında delimitasiya aparılmasını istəyir.
Rusiya, təbii ki, qeyd edir ki, bu, yalnız onun vasitəçiliyi ilə mümkündür, çünki xəritələr Moskvada yerləşir, lakin burada ciddi fikir ayrılıqları yoxdur” – deyərək Qriqoryan yekunlaşdırıb.
