Azərbaycan prezidenti İranın yollar və şəhərsalma naziri ilə görüşündə yaxın vaxtlarda “3+3” formatında görüşlərin keçirilməsinin mümkünlüyünü açıqlayıb. Əliyev regional problemlərin region ölkələrinin iştirakı ilə həllinin vacibliyini vurğulayıb.
“3+3” formatı İran, Ermənistan, Türkiyə, Rusiya, Azərbaycan və Gürcüstandan ibarət platformadır, lakin Tbilisi Moskva ilə ziddiyyətlərinə görə iştirakdan imtina edib.
Yaxın vaxtlarda həmin formatda görüş təşkil etmək niyyətində olduğunu bildirdikdən sonra Əliyev Gürcüstana səfər edib.
Əliyev İranın yollar və şəhərsalma naziri Mehrdad Bəzrpaşi ilə görüşündə yaxın vaxtlarda “3+3” formatında mümkün görüşün keçirilməsi niyyətini müsbət qiymətləndirib.
O, hər zaman İranın dəyişməz mövqeyi olan regional problemlərin region ölkələrinin iştirakı ilə həlli siyasətini vurğulayıb. Bundan əlavə, Azərbaycan Prezidenti “3+3” formatında görüşlərin ən qısa zamanda keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
Bəs Əliyev niyə tələsir? Mütəxəssislər bu tələsikliyi müxtəlif cür şərh edirlər. Məsələn, bu fikri gürcü məsələləri üzrə ekspert Conni Melikyan “Radiolur”a müsahibəsində qeyd edib:
“Biz görürük ki, əvvəllər işlədiyi formatlarda artıq problemlər yaşayan Əliyev maksimumist yanaşmaları ilə hansısa siyasəti diktə etməyə davam edə biləcəyi başqa platformalardan qaçmağa və yaratmağa çalışacaq”.
Ekspertin fikrincə, “3+3” formatı post-konflikt platformasıdır, lakin münaqişə hələ bitməyib, ona görə də bu platformada məsələləri yalnız onun həllindən sonra həll etmək olar. Bu mərhələdə görüşlər keçirilə bilər, lakin onlar çətin ki, heç bir problemi həll edə bilməyəcəklər”-deyərək Melikyan qeyd edib.
Bəzi ekspertlər Azərbaycanın bu tələskənliyini İsraildəki hadisələrlə əlaqələndirirlər. Xüsusilə, iranşünas Vardan Voskanyan qeyd edir ki, İsraildə baş verənlər kontekstində İranın rolunu və imkanlarını daha aşağı qiymətləndirmək mümkün olmayacaq.
Voskanyan Telegram kanalında yazır:
“Hazırda İsrail ordusuna qarşı uğurla mübarizə aparan fələstinli üsyançıların İranla de-yure əlaqəsi olmasa da, bütün bunlarda İranın rolunu dəyərləndirəcək ciddi bir adamın olmadığı açıq-aydın görünür.
Hələlik isə Ermənistan İranla sivilizasiya ittifaqı yaratmaq, antiterror və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün ən yaxşı şanslardan biridir”.
Qeyd edək ki, Əliyev “3+3”-ün Azərbaycanın təşəbbüsü olduğunu desə də, əslində bu format 44 günlük müharibədən sonra Rusiyanın dəstəyi ilə Türkiyə tərəfindən irəli sürülüb.
Bu, üç Cənubi Qafqaz ölkəsinin – Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycanın, eləcə də regionun üç dövlətinin – Rusiya, Türkiyə və İranın iştirakını nəzərdə tutur.
Həmin platformanın ilk sessiyası 2021-ci il dekabrın 10-da Moskvada, lakin “3+2” formatında keçirilib. Gürcüstan Rusiya ilə münaqişələri səbəbindən platformaya qoşulmadığını bəyan edərək, iştirakdan imtina edib.
İran tərəfi ilə görüşdə verilən bəyanatdan sonra oktyabrın 9-da Azərbaycan prezidenti Gürcüstana gedib. Həmin ölkənin Baş naziri İrakli Qaribaşvili ilə görüşdə Əliyev Cənubi Qafqazdakı çağırışların və problemlərin hələ də həll olunmamış qaldığını vurğulayıb və Ermənistanla münasibətlərin tənzimlənməsinə dair Gürcüstanda ikitərəfli və üçtərəfli danışıqların aparılmasını istisna etməyib.
Qaribaşvili Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin tənzimlənməsi ilə bağlı qərəzsiz mövqe tutduqlarını bildirib.
Gürcü məsələləri üzrə ekspert Conni Melikyan “Radiolur”a müsahibəsində bildirib ki, bu səfər heç nəyin dəyişməz qalmadığını açıq şəkildə göstərir.
“Hətta Baş nazir Qaribaşvilinin region ölkələrinin öz gələcəklərini qurması ilə bağlı açıqlaması onu göstərir ki, Gürcüstanın da mövqeyində müəyyən dəyişikliklər baş verib.
Və burada, bəlkə də indiki mərhələdə demək olar ki, onlar da müəyyən dərəcədə ehtimalı aktuallaşdırırlar.
Melikyanın fikrincə, bu gün mövcud olan Gürcüstan-Qərb böhranı Tibilisinin bu cür addımlar atmasına və ya bu cür formalaşdırmalar aparmasına müəyyən təsir göstərə bilər.
2023-cü il sentyabrın 26-da Rusiya və İran prezidentlərinin görüşü zamanı Putin və Rəisi “3+3” regional məsləhət platformasının işinin aktivləşdirilməsində maraqlı olduqlarını da bildiriblər.
