2025-ci il mayın 20-də Azərbaycanda məhkəmə İqbal Əbilovu dövlətə xəyanətdə ittiham edərək 18 il müddətinə azadlıqdan məhrum edib. Alim 2024-cü ildə Azərbaycana toya gələndə həbs edilib.
35 yaşlı İqbal Əbilov uşaqlıqdan Belarusda yaşayıb, məktəbi, eləcə də Belarus Dövlət Universitetinin beynəlxalq münasibətlər fakültəsində bakalavr, magistr və aspirantura təhsilini bitirib və burada da dərs verirdi.
DW əslən talış gənc alimin çətin işini araşdırmağa çalışıb.
İqbal Əbilov Belarus və Rusiya Federasiyasında yaşamış, hazırda Polşada yaşayan məşhur komediya aktyoru İdrak Mirzəlizadənin əmisi oğludur. Mirzəlizadə sosial şəbəkələrdə yazıb:
“İqbal etnoqrafik alimdir. Mən onu qeyri-adi mehriban və istiqanlı, çox istedadlı insan kimi tanıyıram. O, həm də şeir yazır, filmlər çəkir. İqbal həbsdə olarkən onun “Parçalar” adlı qısametrajlı filmi Avropanın müxtəlif guşələrində, kino festivallarında nümayiş etdirilib”.
Alimi politoloq, tarix elmləri namizədi, Belarus Dövlət Universitetinin beynəlxalq münasibətlər fakültəsinin keçmiş dosenti Roza Turarbekova da yaxşı tanıyır.
“Biz o, hələ məktəbli olanda İranın Minskdəki səfirliyində şeir gecəsində şeir oxuyarkən tanış olmuşuq. Sonra birinci kurs tələbəsi kimi yanıma gəldi və o vaxtdan onun akademik məsləhətçisi oldum. Şəxsi münasibətlərimiz isti idi, İqbal ailəmlə qohumdur, uşaqlarım onu tanıyır, həyat yoldaşımdan tarixçi kimi məsləhətlər alırdı”.
Əbilov Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin üç maddəsi ilə mühakimə olunub – “dövlətə xəyanət”, “xarici təşkilatların sifarişi ilə dövlət əleyhinə ictimai müraciətlər” (məhkəmə Ermənistanın xüsusi xidmət orqanlarını nəzərdə tuturdu) və “milli, irqi, sosial, dini nifrət və düşmənçiliyin salınması”.
İqbal Əbilov Azərbaycanda anadan olub, bu ölkənin vətəndaşıdır və milliyyətcə talışdır. Talışlar Azərbaycanla İranın sərhəddində yaşayan xalqdır, onların öz mədəniyyəti, tarixi var. Talış dili Azərbaycan dili kimi türk sil qrupu deyil, İran dil qrupundandır.
Talışların öz mədəniyyətlərini qorumaq getdikcə çətinləşir. Hakimiyyət onları assimilyasiya etməyə çalışır. Talışların öz hüquqları uğrunda mübarizəsinin uzun tarixi var, vaxtilə silahlı üsyanlar da olub. Müstəqil Azərbaycanda da talış fəalları təzyiq altındadır. Avropa Şurasının Azərbaycan üzrə Məşvərət Komitəsi 2020-ci ildə bəyan edib ki, talış xalqının hüquqları, o cümlədən dil öyrənmək hüququ məhdudlaşdırılır.
Əbilovun vəkili Fariz Namazlı bildirib ki, Erməni kəşfiyyatı ilə əlaqəni İqbal Əbilovun Yerevan alimi ilə əlaqəsi ilə sübut edirlər.
İstintaq həmçinin alimin Ermənistan xüsusi xidmət orqanları ilə əməkdaşlığına dair sübut təqdim etmir.
Əbilovun məhkəməsi qapalı keçirilib, yaxınlarının hökmün oxunmasına buraxılmayıb. Alim son ifadəsində təqsirini qəbul etmədiyini və ittihamları uydurma və əsassız adlandırıb. Onun vəkili apellyasiya şikayəti vermək niyyətindədir.
Qohumları və vəkil Əbilovun təqibi onun talış mədəniyyəti ilə bağlı araşdırması ilə əlaqələndirirlər. Roza Turarbekova deyir ki, Azərbaycan təhlükəsizlik xidməti onun talışlarla bağlı araşdırmasında maraqlandırırdı, lakin ona rəsmi ittiham irəli sürə bilmədilər.
“İş uydurmadır. Açıq məhkəmə prosesində prokurorluğun və məhkəmənin peşəkar səriştəsizliyi görünərdi”.
