İsrail və İran arasında baş vermiş 12 günlük müharibə Yaxın Şərqdə qüvvələr balansını dəyişib.
The Financial Times yazır ki, bu müharibənin ən təhlükəli nəticəsi gələcəkdə İsrail-İran qarşıdurması deyil, məhz İsrail və Türkiyə arasında daha intensiv rəqabətin ortaya çıxması ola bilər.
Türkiyənin Xarici işlər naziri Hakan Fidan son vaxtlar Ankarada yeni ab-havanı ifadə edərək, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitində bəyan edib:
“Fələstin, Livan, Suriya, Yəmən və İran problemi yoxdur, aydın şəkildə İsrail problemi var.” Bu fikir Türkiyədə İsrailin bölgədəki roluna dair düşüncələrin dəyişdiyini göstərir. Bir vaxtlar müttəfiq olan Türkiyə və İsrail indi birbaşa rəqib və hətta düşmən kimi qəbul edilir.
Ankara İsrailin bölgədə dominantlıq iddiasından və yeni, cəsarətli regional liderlik imicindən narazıdır.
Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın yaxın müttəfiqi Devlət Baxçeli isə İsraili “Anadolunu mühasirəyə almaq” və Türkiyəni qeyri-sabitləşdirməyə cəhd etməkdə ittiham edib.
Bu narahatlığın əksini İsraildə də görmək olar: təhlükəsizlik dairələrinin bir hissəsi Türkiyənin regional təsirini uzunmüddətli təhdid, bəzən isə “İrandan daha təhlükəli” hesab edir.
Ərdoğanın HƏMAS-a açıq dəstəyi İsrail hökumətinin sərt reaksiyasına səbəb olub və İsrailin Suriyalı kürdlərlə əlaqələrini gücləndirib, halbuki Ankara onları təhlükə kimi görür.
Onsuz da gərgin olan bölgədə ABŞ-ın iki əsas müttəfiqi – İsrail və Türkiyə – arasında qarşıdurma ehtimalı qüvvələr balansını daha da pozacaq.
İsrailin İranın hərbi rəhbərliyinə zərbə endirməsi onun hava və kəşfiyyat üstünlüyünü bir daha nümayiş etdirdi. Ankara isə öz zəifliklərini aradan qaldırmaq üçün addımlar atır, xüsusilə hava hücumundan müdafiə və hərbi imkanlarını gücləndirməyə çalışır.
ABŞ prezidenti Donald Trampın həm Netanyahu, həm də Ərdoğanla yaxşı münasibətlərindən istifadə edərək bu qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün vasitəçi olması vacib sayılır.
Qəzzada müharibənin sonu Türkiyənin narazılığını azalda bilər, lakin iki ölkə arasında uzunmüddətli rəqabətin aradan qalxacağı inandırıcı görünmür.
Onilliklər ərzində ABŞ siyasətçiləri Türkiyə və İsrailə əvəzolunmaz, lakin çətin müttəfiqlər və bölgədə sabitliyin dayaqları kimi yanaşıblar.
İndi isə bu iki sütun birbaşa bir-birinə təzyiq göstərir. İranın zəiflədiyi bir vaxtda Vaşinqton və onun müttəfiqləri qəbul etməlidirlər ki, Yaxın Şərqin növbəti böyük sınağı məhz onların iki ən yaxın tərəfdaşı arasında rəqabət ola bilər.
