Seçkilərdən tam bir həftə sonra, Ermənistanda hakim qüvvənin qələbəsi təsdiqləndikdən sonra, hakimiyyət başladığı siyasi gündəliyin icrasını davam etdirəcəyini bildirib.
Bu, ilk növbədə, Azərbaycanla birbaşa təmaslara və sülh prosesinə aiddir. Ermənistanın Təhlükəsizlik Şurasının katibinin aparatının məlumatından məlum olub ki, ötən gün Azərbaycanın növbəti yüksəkrütbəli rəsmisi Ermənistana səfər edib.
Bundan əvvəl Ermənistanda əsli sovet Ermənistanının Noyemberyan rayonundan olan Azərbaycan Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayev olub, prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyev isə Ermənistana ilk dəfə səfər edib.
Hər iki tərəfdə rəsmi məlumat eyni məzmunda və kifayət qədər qısa olsa da, bununla belə, artıq analitiklərə müzakirə mövzusu verib.
Müxtəlif məsələlər üzrə danışıqlar üçün Azərbaycandan gələn yüksəkrütbəli rəsmilər hələ ki, demək olar ki, Yerevanda görüşmürlər.
Məsələn, iyunun 14-də Azərbaycan prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevlə görüş Dilicanda olub, aprelin 29-da isə Azərbaycan Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin səfəri üçün Ağveran seçilib.
İki səfər arasında ilk bariz fərq ondan ibarətdir ki, Mustafayevin görüşü ciddi məxfilik şəraitində təşkil edilmiş və keçirilmişdir.
Hacıyevin səfəri də əvvəlcədən ictimailəşdirilməsə də, məsələn, azərbaycanlı rəsmi şəxs erməni həmkarlarının müşayiəti ilə Dilicanda gəzib.
İkinci diqqətçəkən məqam Ermənistana gəlmə yoludur. Şahin Mustafayev Ermənistana hava yolu ilə –Yerevanın “Zvartnots” beynəlxalq hava limanı ilə gəlmişkən, Hikmət Hacıyev Tavuş rayonunun Kirants hissəsini seçib ki, bu da hazırda Ermənistan və Azərbaycan arasında sərhədləri müəyyənləşdirilmiş yeganə hissədir.
Hər iki halda Ermənistanın Baş naziri ilə görüş olmayıb.
Azərbaycan prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevlə Dilicanda Ermənistanın Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan görüşüb.
Bu, Qloballaşma və Regional Əməkdaşlıq Mərkəzinin rəhbəri, politoloq Stepan Qriqoryana müzakirələrin gündəliyində hansı mövzuların olduğunu ehtimal etməyə imkan verir.
“Bilirik ki, Ermənistan-Azərbaycan əməkdaşlığı, delimitasiya-demarkasiya məsələləri, münasibətlərin normallaşması və kommunikasiyaların açılmasına dair məsələlər üzrə Ermənistan tərəfdən məhz Armen Qriqoryan məşğul olur, Azərbaycan tərəfdən isə Əliyev administrasiyasının ən nüfuzlu rəsmilərindən biri olan Hikmət Hacıyev.
Burada hətta rəsmi məlumat da o qədər vacib deyil. Hamımız başa düşürük ki, söhbət nədən gedir.
İndi aydındır ki, bizdə seçkilərdən sonra tərəflər artıq mövcud olan proqramları davam etdirmək əzmindədirlər. Əminəm ki, kommunikasiyaların açılması, ABŞ prezidentinin təklif etdiyi TRIPP təşəbbüsü, həmçinin delimitasiya və demarkasiyanın mümkün davamı barədə danışıblar.
Həmçinin Ermənistan və Azərbaycanın vətəndaş cəmiyyətləri arasında əməkdaşlıqdan, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsinin vacibliyindən danışıblar.
Müharibə cəmi bir neçə il əvvəl idi və bu yaralar bir gündə sağala bilməz”.
Dilicandakı görüşdən sonra tərəflər eyni məzmunlu məlumat dərc ediblər.
Buna əsasən, Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh gündəliyinə aid məsələlər müzakirə olunub, uzunmüddətli sülhün və sabitliyin möhkəmləndirilməsi səyləri vurğulanıb.
Armen Qriqoryan və Hikmət Hacıyev həmçinin cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı etimadı gücləndirən tədbirlərin vacibliyini qeyd ediblər.
Ermənistan-Azərbaycan dialoquna töhfə vermək məqsədilə yaradılmış qrupun üzvü Boris Navasardyan növbəti təmaslar üçün artıq yeni təklif hazırlayır ki, bu da onun ifadəsinə görə, Ermənistanda keçirilən seçkilərin nəticələri və regional yeni reallıqlarla diktə olunur.
Onun əqidəsinə görə, konstitusiya referendumunun keçirilməsindən asılı olmayaraq, Azərbaycan Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması tendensiyasını saxlamaqda maraqlı olacaq.
TRIPP də bu məntiqə uyğun gəlir. Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidentinə ünvanlanmış təbrik məktubunda Azərbaycan prezidenti xüsusi olaraq TRIPP-i Orta Dəhlizin mühüm hissəsi kimi dəyərləndirdiyini vurğulamışdı.
Bəyanatlardan başqa, Boris Navasardyanın əqidəsinə görə, praktiki addımlar barədə də düşünmək və yalnız TRIPP-lə məhdudlaşmamaq lazımdır:
“Mən hesab edirəm ki, Ermənistan və Azərbaycanın qarşılıqlı maraq əldə edəcəyi bir neçə digər iri layihələr, istiqamətlər – iqtisadiyyat, təhlükəsizlik və inkişaf sahələrində – formalaşdırmaq lazımdır.
Bu barədə düşünmək lazımdır. Sənəd hissəsində daha kreativ olmaq lazımdır.
Əgər Konstitusiya referendumunun keçirilməsi təxirə salınarsa və ya baş tutmazsa, bəlkə də Ermənistan və Azərbaycan arasında hansısa sənəd formalaşdırmaq mümkün olar ki, bu da sülh müqaviləsinin olub-olmamasından asılı olmayaraq, iki ölkəyə diplomatik münasibətlər qurmağa imkan versin.
Diplomatik münasibətlər olmadan hətta ticarəti təşkil etmək çox çətindir. Bir sözlə, bu istiqamətdə düşünmək lazımdır. Mənim fikrimcə, bu hələ “çiy” fikirdir.
Lakin hesab edirəm ki, bu mövzu gündəmə daxil ola bilər və bəlkə də elə bir həll yolu tapaq ki, sonradan qərar qəbul edənlərə təklif etmək mümkün olsun”.
Vətəndaş cəmiyyətlərinin nümayəndələri sonuncu dəfə Azərbaycanın ərazisində görüşüblər. Armen Qriqoryan və Hikmət Hacıyev növbəti görüşü Azərbaycanda keçirmək barədə razılıq əldə ediblər.
Hacıyevin Ermənistana səfərinə və Armen Qriqoryanla görüşünə toxunan Azərbaycanın “Atlas” analitik mərkəzinin rəhbəri Elxan Şahinoğlu qeyd edib ki, Ermənistanda konstitusiya referendumunun keçirilməsi “çətindir”, ona görə də, onun sözlərinə görə, sülh müqaviləsinin imzalanmasının digər yollarını müzakirə etmək lazımdır.
Şahinoğlu həmçinin özünə məlum olan məlumatı çatdırıb ki, ABŞ prezidenti sülhün bərqərar olması məsələsinə böyük maraq göstərir və yaxın həftələrdə Vaşinqtonda Ermənistan və Azərbaycanın liderlərini qəbul edəcək.
Belə bir görüş haqqında hələlik rəsmi olaraq heç bir məlumat verilməyib.
Erməni-Azərbaycan normallaşmasında tərəflər rəsmi olaraq vasitəçilər cəlb etməsələr də, bir neçə gün sonra Türkiyənin Xarici işlər naziri Hakan Fidanın Moskva səfərinin gündəliyində Cənubi Qafqazda baş verən proseslər də olacaq.
O, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Xarici işlər naziri Sergey Lavrovla görüşəcək. Bu səfərdə müəyyən risklər görən politoloq Stepan Qriqoryan bunu qeyd edir:
“Kobud desək, Rusiya ABŞ, Türkiyə və Azərbaycanla planlaşdırdığımız layihələrə cəlb olunmaq istəyir. Rusiya kommunikasiyaların açılmasının yaxşı bir şey olduğunu hesab edir və bu məsələdə Türkiyə ilə işləmək istəyir.
Bundan başqa, Rusiya Xarici İşlər nazirliyi “3+3” formatının da müzakirə olunacağını bəyan edib.
Xatırladım: bunlar Rusiya, Türkiyə və İran, eləcə də Cənubi Qafqazın üç ölkəsi – Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycandır.
Rusiya Avropa Birliyinin və Birləşmiş Ştatların iştirakı olmadan məhz bu formatın vacib olduğunu iddia edir. Məhz burada mən də Türkiyənin Xarici işlər nazirinin Moskva səfərinin bizim üçün təhlükəsini görürəm”.
Ermənistanın analitik dairələrində həmçinin fikirlər səsləndirilir ki, Hakan Fidan, məsələn, Lavrova Cənubi Qafqazda əməkdaşlığın “3+3” formatının artıq o qədər də aktual olmadığını, Ermənistan və Türkiyə münasibətlərində qeydə alınan dəyişiklikləri və yeni siyasi mühiti nəzərə alaraq, çatdıra bilər.
