Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi bu yaxınlarda dərc olunmuş AİHM-in hökmünə cavab olaraq bildirib ki, sonuncu 2016-cı il Dördgünlük müharibə zamanı ölkənin beynəlxalq konvensiyalarla qorunan erməni zabitinə işgəncə verərək öldürməklə müharibə cinayəti törətdiyini qeyd edib.
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi cinayəti inkar etmədi və ya qəbul etmədi, əksinə məhkəmə tərəfindən istifadə edilən yer adlarının ölkəsinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə zidd olduğunu bildirdi. Bu işdə ərizəçilərin nümayəndələri jurnalistlərlə söhbətində qeyd ediblər ki, belə bir ifadə hüquqi qiymətləndirmə və ya inkar deyil, beynəlxalq hüquqda heç bir qüvvəsi olmayan siyasi qiymətləndirmədir.
Avropa Şurasının Dördgünlük müharibənin bir epizodu ilə bağlı Azərbaycana qarşı ilk qərarından sonra Avropa Şurasının Bakı ofisinin rəhbəri Peter Tsix Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb və ona etiraz məktubu təqdim edilib. Bakı qeyd edib ki, “istifadə olunan terminologiya ölkənin beynəlxalq səviyyədə tanınmış suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə ziddir”.
Həmçinin vurğulanıb ki, “Azərbaycanla Dağlıq Qarabağ arasında təmas xətti” ifadəsinin istifadəsi, eləcə də orduya, dövlət orqanlarına, Baş Prokurora və Ombudsmana istinadlar “keçmiş qanunsuz separatçı rejimi qanuniləşdirmək cəhdidir”.
Beynəlxalq hüquq üzrə ekspert Ara Qazaryanın sözlərinə görə, bu açıqlama nəinki təəccüblü deyil, həm də müəyyən mənada gözlənilən idi. Bakı toponimlərdən istifadə edən bütün AİHM qərarlarına qarşı demək olar ki, eyni ritorika ilə “mübarizə aparıb”.
“Azərbaycan ilk işlərdən bəri bununla mübarizə aparmağa çalışır, lakin Avropa Məhkəməsi indiyə qədər bunu rədd edib. Başqa sözlə, əgər Avropa Məhkəməsi bunu ən azı 8 dəfə rədd edibsə, bunun sadəcə təbliğat olduğu, bunun hüquqşünaslıqla heç bir əlaqəsi olmadığı aydındır”.
Qazaryan izah edir ki, Azərbaycanın hüquq sahəsindəki fikir ayrılığı apelyasiya yolu ilə ifadə olunmalı idi, amma bu, edilməyib.
“Əgər apelyasiya verərsə, mütləq bu haldan apelyasiya verməyəcək, çünki bu, hətta Avropa Məhkəməsi tərəfindən qəbul üçün minimum standartlara belə cavab vermir.”
AİHM-də erməni hərbi əsirlərinin maraqlarını müdafiə edən, beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssis Siranuş Sahakyan qeyd edir ki, Azərbaycanın bu iş tərzi kölgələrlə mübarizəyə bənzəyir. Beynəlxalq hüquqi instansiyalarda həmin ölkənin nümayəndələri daim ərizəçilərdən qurbanların hansı tanınmış dövlətin vətəndaşı olduqlarını təqdim etmələrini tələb edirlər, halbuki onların Dağlıq Qarabağ Respublikasının vətəndaşları olduqları aydındır və Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi də beynəlxalq səviyyədə tanınmamış dövlətlərin doğum, vətəndaşlıq, ölüm statusuna aid sənədlərini tanıyır.
“Düşünürəm ki, Azərbaycan öz cinayətini etiraf edib, çünki belə bir səviyyədəki bəyanatda onlar cinayətlərini inkar etmir, bunun niyə baş vermədiyini izah etməyə çalışmırlar, əksinə, məhkəmənin həmin dövrün reallıqlarını qeyd etdiyinə görə incidirlər. Başqa sözlə, məhkəmə, bəli, 2016-cı ildə Artsax Respublikasının mövcud olduğunu qeydə alıb, lakin orada hətta beynəlxalq platformalarda da təmsil olunan canlı siyasi element var idi və bu, törədilmiş pozuntunu inkar etmək və rədd etmək üçün edilən bütün səylərin nəticəsiz olduğunu göstərir və bunu Azərbaycan hakimiyyətinin özü də həyata keçirir”.
Avropa Məhkəməsi ölən hərbçinin ailəsinə kompensasiya ödəməklə yanaşı, Azərbaycanı daxili məhkəmələrdə işə baxmağa və günahkarları məsuliyyətə cəlb etməyə məcbur etdi. Vəkil Haykuhi Harutyunyanın sözlərinə görə, bunu edib-etməmək təkcə hüquqi deyil, həm də siyasi sahədədir. Məhkəmə faktı qeydə alıb və ictimaiyyətə açıqlayıb. Beynəlxalq ictimaiyyətin bununla necə qarşılaşacağı başqa məsələdir.
“Baxın, Azərbaycana qarşı demək olar ki, eyni cinayətlərə görə 9 hökmümüz var, yəni konkret bir dövlətin insan hüquqlarına münasibətinin Avropa İttifaqının, Avropa Şurasının və bütün insan hüquqları səviyyələrinin beynəlxalq standartlarına zidd olduğunu inkar etmək artıq mümkün deyil. Beynəlxalq ictimaiyyət buna necə reaksiya verəcək? Bu, artıq qeydə alınıb. Bu, həm də dövlətimizin siyasəti məsələsidir”.
Beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssis Ara Qazaryan qeyd edir ki, artıq tamamlanmış işlər üzrə verilən hökmlər təkcə ədalət baxımından deyil, həm də tarixi reallıqların qeydə alınması baxımından vacibdir.
“Bu, məhkəmə aktıdır, bu, tarixi bir faktdır. İstənilən məhkəmə aktı danılmaz hala gəlir. Məhz bu hal mənim üçün çox vacibdir. Bu, hansısa jurnalist məqaləsi deyil, hətta, bağışlayın, monitorinq hesabatı da deyil. “Məhkəmə aktlarını inkar etmək mümkün deyil və bu, müharibənin üzünü göstərir, çünki siyasi diskursda hər şey ikinci və ya üçüncü gün unudulur, yeni diskurslar ortaya çıxır, amma məhkəmə aktı qalır.”
Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin Azərbaycana qarşı qərarı Dördgünlük müharibənin faciəvi epizodlarından biri ilə bağlıdır. Həmin epizodda Azərbaycan hərbçiləri erməni zabitini xüsusi qəddarlıqla öldürüblər.
AİHM, digər məsələlərlə yanaşı, Azərbaycanın erməni hərbçisinin yaşamaq hüququnu və işgəncənin qadağan edilməsini pozduğunu müəyyən edib. Məhkəmə Azərbaycana qurbanın qohumlarına 90.000 avro təzminat ödəməyi tapşırıb.
Avropa Məhkəməsi baş verənlərin müharibə cinayəti olduğunu açıq şəkildə bildirib. Bu, Dördgünlük müharibə ilə bağlı ilk qərardır, lakin Strasburq məhkəməsində Azərbaycan cinayətləri ilə bağlı 22 başqa iş də var. Hüquq müdafiəçilərinin sözlərinə görə, bütün qərarlar yaxın gələcəkdə dərc olunacaq.
