Azərbaycanın sülh müqaviləsi danışıqlarında növbəti addımdan imtina qərarının əsasları hələlik məlum deyil. Bakı Xarici işlər nazirlərinin iyunun 12-də Vaşinqtonda keçirilməsi planlaşdırılan görüşünə 4 gün qalmış fasilə vermək və iclası təxirə salmaq qərarına gəlməsinin rəsmi əsasını təqdim etməyib.
Dəvət edən tərəf hələlik yeni təfərrüatlar vermir. ABŞ Dövlət Departamenti Ermənistan və Azərbaycan arasında danışıqların növbəti raundunun nə vaxt keçiriləcəyini hələlik dəqiqləşdirməyib.
Lakin Azərbaycanın bu addımının arxasında səbəblər var. “Radiolur” politoloqlarla söhbət edərək onların nə olduğunu anlamağa çalışıb.
Bakını çəkindirən nədir, Azərbaycan nədən yayınır, ilk baxışdan öz istədiyi senari üzrə gedən prosesi dayandırır? Danışıqların son raundlarından sonra verilən qiymətləndirmələrə görə, Azərbaycanla bağlı təkliflərdə qəbuledilməz məqamlar var. Politoloq Armen Petrosyanın fikrincə, əsası belə formalaşdırmaq olar.
“Azərbaycan güzəştə hazır deyil. O hesab edir ki, müharibədə qalib gəlib, Ermənistanı təslim edib və belə bir şəraitdə Ermənistana güzəştə gedəcək heç nə yoxdur. Əsas prinsip budur. Danışıqlarda mövcud olan mühit Azərbaycandan müəyyən güzəştlər tələb edir. Azərbaycan üzbəüz sazişlər bağlayır, amma sonra onları həyata keçirmir, əsas problem elə budur”.
Azərbaycanın təbliğat sahəsi ABŞ-ın ATƏT-dəki səfiri Maykl Karpenterin çağırışından istifadə edərək, Laçın dəhlizinin açılması, eləcə də Dağlıq Qarabağın qaz və elektrik enerjisinin verilməsinə maneçilik törətməməkdir.
Rəsmi Bakı Vaşinqtona getməməsinin səbəbləri barədə susur, lakin beynəlxalq ictimaiyyətin təkid etdiyi kimi, rəsmi Stepanakertlə hüquq və təhlükəsizlik təminatları ilə bağlı dialoq aparmaq istəmədiyini də gizlətmir. Bu, Bakıdakı fikir ayrılıqlarının tam dəsti deyil.
“Delimitasiya prosesi və anklav problemi var. Azərbaycan hesab edir ki, Ermənistan qondarma “anklavları” müzakirəsiz qaytarmalıdır, amma Artsvaşeni qaytarmayacaq.
Yaxud da əvvəlki demarkasiya xəritələri ilə getməyə hazır deyil. Çünki o, hesab edir ki, onun qoşunları olduqları mövqelərdə qalmalıdırlar, qeyd olunanlarla yanaşı, yolların açılması nəticəsində Ermənistanın dəhliz yaratması şübhəsizdir”.
Ermənistanın analitik müstəvisində belə bir fikir dolaşır ki, ABŞ danışıqlar prosesinə rəhbərlik edir və Əliyev yox deyə bilməz.
Cənubi Qafqaz Beynəlxalq Böhran Qrupunun baş analitiki Olesya Vardanyan da eyni fikirdədir.
“Amerikanın Səsi”nin sorğusuna cavab olaraq o qeyd edib ki, danışıqların bir neçə raundundan sonra müzakirələr həlledici dövrə çatıb, o zaman gələcək sülh sazişinin mühüm hissələri, xüsusən də sülh sazişinin gələcəyi ilə bağlı mühüm qərarlar qəbul edilməlidir.
Dağlıq Qarabağ erməniləri və Ermənistan-Azərbaycan sərhədlərinin demarkasiyası prosesi. Təhlilçinin fikrincə, Bakının danışıqların təxirə salınmasını tələb etməsi, yəqin ki, Azərbaycanın bu mühüm məsələlərdə hələ qərar vermədiyini göstərir.
Tarix elmləri namizədi, azərbaycanşünas Tatevik Hayrapetyan Amerika vasitəçiliyi ilə danışıqlar prosesində ikiliyə diqqət çəkir. O, Facebook-da yazıb:
“Görünür, Qərb formatı Bakı üçün əlverişlidir, Artsax tamamilə Azərbaycana təhvil verilib, burada hər hansısa statusdan söhbət getmir, sadəcə dialoq mövzusu var və bununla əlaqədar həmin Vaşinqton Əliyevin çıxışını alqışlamışdı.
Halbuki sonuncu Artsax ermənilərindən “boyunlarını əyərək gəlməyi” tələb edir və amnistiya xahiş etməyi tələb edir”.
Bütün bunların əvəzinə Azərbaycandan Ermənistanın ərazi bütövlüyünə hörmət tələb olunur, lakin Bakının planları daha uzağa gedir, onlarçün Artsax azdır”.
Politoloq Mikayel Zolyanın fikrincə, ABŞ Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin danışıqlar prosesinə ciddi sadiqdir. O halda hesab edir ki, Azərbaycanın imtinası elə-belə keçməyəcək.
“Ehtimal etmək olar ki, Azərbaycan faktiki olaraq hər hansı sənədi imzalamağa hazır deyil və bəlli olur ki, əsas maneə Azərbaycandır.
Hesab edirəm ki, indi Azərbaycan təzyiqlərə müqavimət göstərməyə çalışır, güman edirəm ki, Vaşinqtona getməmək məhz bununla bağlıdır. Düşünürəm ki, onlar (amerikalı vasitəçilər-red.) Azərbaycanı danışıqlar masasına qayıtmağa məcbur etməyin yollarını tapacaqlar”.
Politoloq Armen Petrosyan əmindir ki, Azərbaycan üçün hələ də manevr imkanı var, amma bu, kiçikdir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi, dünya nizamının dəyişməsi və nəticədə beynəlxalq hüquqi strukturlardakı böhran. politoloqun fikrincə, müvəqqəti xarakter daşıyan beynəlxalq ictimaiyyətin tolerantlığının əsas səbəbləri bunlardır.
O deyir ki, danışıqlara mane olan tərəfin adı açıqlanacaq bir məqam gələcəkdir.
“Unutmayaq ki, Azərbaycan fövqəlgüc deyil, sadəcə olaraq, regionda müəyyən ambisiyaları olan dövlətdir və bundan başqa heç nə yoxdur. Və belə dövlətlərlə beynəlxalq ictimaiyyətin onu nizama salmaq üçün mütləq rıçaqları var”.
Qeyd edək ki, mayın 10-da axşam saatlarında AB-nin Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaarın Azərbaycanda olduğu məlum olub. O, Twitter səhifəsində Bakıda bir sıra maraqlı görüşlər keçirdiyini bildirib. İyunun 9-da müzakirələr davam etdirilib.
