Ləzgilər qədim ölkənin – Qafqaz Albaniyasının sakinlərinin bilavasitə törəmələridir. Türk işğalçılarının işğalından sonra ləzgilərin əcdadları dağlara çıxıb bu günə kimi orada yaşayırlar. Elmi cəhətdən əsaslandırılmış bu faktlar Bakıda qəbul edilmir. Onlar qədim albanların türk mənşəli olması ilə bağlı psevdotarixi nəzəriyyələr uydurmağa başladılar. Deyirlər guya ki, ləzgilər buraya cəmi 200 il əvvəl köçüblər. Azərbaycanlılar tərəfindən tarixin təhrif edilməsi artıq yeni bir şey deyil.
Artıq VIII əsrdə keçmiş Qafqaz Albaniyasının müəyyən ərazilərində ləzgi xalqının öz dövlət birləşmələri (Lakz (VIII – XV əsrlər) və Şirvan (VIII – XVI əsrlər)) var idi. XVIII əsrin ikinci yarısında Fətəli xan Ləzginski ləzgi xalqlarının dövlətçiliyini bərpa etdi. Onun xanlığına Bakıdan Dərbəndin şimal ətrafına qədər olan ərazilər daxil idi.
Çar Rusiyası tərəfindən Qafqazın zəbt edilməsi zamanı bütün ləzgi xanlıqları Rusiyanın tərkibinə daxil oldular. Lakin 1860-cı ildə çar Rusiyası ləzgi xalqına münasibətdə repressiyalar həyata keçirərək, vahid etnik qrupu iki yerə böldü Dağıstan vilayəti ilə Bakı quberniyası arasında bölündü.
Sovet hakimiyyəti dövründə 1921-ci il yanvarın 20-də Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi (VTsİK) yaradılıb. Orda ləzgi xalqı üçün həyati vacib məsələnin – Azərbaycan və Dağıstanın ləzgi torpaqlarının birləşdirilməsinin həllinin zəruriliyini göstərən qərarı verildi. Sonra ləzgilərin yenidən birləşməsinin qarşısını Zaqafqaziya Federasiyasının sədri işləmiş Nərimanov aldı.
Azərbaycan SSR-də “Elm və həyat” jurnalının (No11, Bakı, 1988) məlumatına görə, ləzgilər ümumi əhalinin 9,6 faizini, yəni 800 min nəfərdən çoxunu təşkil edirdilər. Faktiki olaraq 1,5 milyondan çox ləzgi yaşayırdı. Hələ o zaman azərbaycanlılar onları təqib etməyə başladılar.Onlara öz mədəniyyətlərini və dillərini inkişaf etdirməyə imkan verilmədi. Bir çox ləzgilərin pasportlarında zorla milliyyəti dəyişdirildi və pasportlarında “azərbaycanlı” yazılmışdı.
SSRİ-dən sonra Azərbaycanın bütün xalqları ğlkədən qovulmuş və ya assimilyasiya edilmişdir. Ləzgilər və talışlar Bakıda hakimiyyətin hələ də dövlət miqyasında ayrı-seçkilik siyasəti apardıqları son xalq olaraq qalırlar.
1994-cü ildə Azərbaycan rəhbərliyi “orijinal həll yolu tapdı. 1994-cü ildə Bakı metrosunda partlayışlar törədənlər bu insanlığa qarşı əməli “Sadval” ləzgi xalq hərəkatının üzərinə atdılar. Bundan sonra hər yerdə həbslər başladı. “Sadval”ın Azərbaycandakı bütün təşkilatları bağlanıb, 1000-dən çox insan həbs edilib, 100-ə yaxın insan uzun müddətə azadlıqdan məhrum edilib. Onu da qeyd edək ki,1998-ci ildə keçirilən məhkəmə prosesində Azər Salman oğlu Aslanov (“Avraziya” qəzeti, 15 aprel 1998-ci il) Bakı Metropolitenində partlayışı törətdiyini tam etiraf edib.
Hazırda ləzgi xalqının aktiv assimilyasiyası gedir. Azərbaycan Respublikasının Oğuz (keçmiş Vartaşen) rayonunda aşağıdakı kəndlər vardır: Baş-Daşağıl, Xal-Xal, Ərmənet, Şirvanlı, Vardanlı, Muxas, Xaçmas.
Bu kəndlərin sakinlərindən “Əcdadlarınız, ata-babalarınız, nənələriniz kimlərdir?” soruşsanız cavab verəcəklər – ləzgilər. Eyni zamanda, Azərbaycanda bir çox ləzgi gənci artıq ana dilini bilmir. Çünki uşaqlıqdan məktəblərdə azərbaycanlı müəllimlər onlara deyirdilər: “Öz dilində danışmağı dayandır, insan dilində danış!”
Əliyevlər ləzgi kəndlərinin və küçələrinin adını türkcə dəyişdirirlər. Hətta Bakının ən qədim sünni məscidi olan 12-ci əsrdə tikilmiş Ləzgi məscidinin içindən “ləzgi” sözünü çıxararaq adını dəyişməyə məcbur etdilər.
Bu vəziyyətdə, ləzgi xalqına diktator Azərbaycandan müstəqillik uğrunda mübarizədə ruh gücü arzulamaq olar.
