Ankarada Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh prosesi müzakirə olunub, lakin iki tərəf var: Azərbaycan və Türkiyənin Xarici işlər nazirləri.
Azərbaycanın Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Türkiyənin Xarici işlər naziri Hakan Fidanın dəvəti ilə Ankarada bir günlük səfərdədir.
Onların görüşünün gündəliyinə ikitərəfli münasibətlər, regional və beynəlxalq tədbirlər, o cümlədən Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesi və Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin tənzimlənməsi daxildir.
Birbaşa danışıqların tərəfdarı olan Azərbaycan Ermənistanla sülh prosesini Ermənistanla deyil, Türkiyə ilə müzakirə edib. Bu məsələ Azərbaycan Xarici işlər nazirinin Türkiyəyə bir günlük rəsmi səfərinin gündəliyində olub.
Bu, əsas məsələ olmasa da, tərəflər özləri üçün digər önəmli məsələləri də müzakirə ediblər, lakin diqqətəlayiqdir ki, Ermənistan-Azərbaycan danışıqları o baxımdan o qədər yüksək səviyyədədir ki, sazişin imzalanması, eləcə də Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin qurulması həmişə Türkiyə-Azərbaycan bir-birinə bağlı ilkin şərtlərlə bağlı olmuşdur.
Son ilkin şərtlərdən biri də bu yay Türkiyə prezidenti tərəfindən irəli sürülüb. İyulun ortalarında Erdoğan “Zəngəzur dəhlizi”nin açılmasının Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh sazişində son addım olacağını bildirib.
Bir neçə gün sonra, avqustun əvvəlində Ermənistan Xarici işlər nazirliyi rəsmi Bakı ilə qarşılıqlı razılaşma əsasında sülh sazişi layihəsindən regional kommunikasiyaların blokunun açılması maddəsini çıxarmaq qərarına gəldiklərini təsdiqləyib.
Hərbi-siyasi məsələlər üzrə ekspert Armine Marqaryanın fikrincə, bu dəyişiklikdən sonra sazişin əhəmiyyəti azalsa da, digər tərəfdən Türkiyə-Azərbaycan ilkin şərtləri bitmir.
“Ermənistanın mühasirəsini açmaq bizim üçün çox vacibdir. Azərbaycanla sülh müqaviləsi Türkiyə ilə sərhədin açılmasına gətirib çıxaracaq ki, bu da Rusiyanın təsirinin mümkün qədər zəifləməsinə gətirib çıxaracaq.
Ermənistan-Türkiyə sərhədi açılarsa, sual yaranır: 102-ci hərbi baza niyə Ermənistanda qalmalıdır? Bu ümumi mənzərəyə baxanda anlayırıq ki, Ermənistan sanki istənilən güzəştlərə getməli olur.Yalnız sərhədləri açmaq mümkün olsun heç olmazsa müəyyən qədər sərhədlər açılsın.
Amma Azərbaycanın istəmədiyi məhz budur və anlayır ki, o, məhz bu məqamı ələ keçirib və imkan daxilində Ermənistandan güzəştlər qoparacaq, çünki onun, Ermənistanın nəfəs alması məqsədi yoxdur”.
Eyni şey Türkiyəyə də aiddir, türkoloq Nelly Minassian buna əmindir. O, ötən iki il haqqında danışır və Türkiyənin münasibətləri normallaşdırmağa hazır olduğu təqdirdə razılaşmaların yerinə yetiriləcəyinə əmindir.
“Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin tənzimlənməsi ilk növbədə kommunikasiya ilə bağlı problemlər kontekstində yerləşdirilməlidir. Türkiyə Ermənistanla ilkin şərt siyasətini, yəni indiki halda Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamaqla ilkin şərt və ya tələb qoymaqla davam edir. Ankara bu siyasəti davam etdirəcək”.
Armine Marqaryanın fikrincə, Bakı maksimum məqsədlərə çatmağa çalışır ki, Yerevan son 30 ildə Ermənistanın Azərbaycana qarşı hüquqlar uğrunda apardığı mübarizəni deyil, “işğal” hərəkətlərini qeydə alsın.
Türkiyə və Azərbaycan məsələsində politoloq Tiqran Qriqoryan da bir-biri ilə əlaqəli ilkin şərtlərdən danışır. “Aydındır ki, Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesində ciddi irəliləyiş əldə olunmayana qədər Ermənistan-Türkiyə nizamlanması prosesində hər hansı mühüm nəticə gözləmək çətindir.
Və ümumiyyətlə, Bayramovun Türkiyəyə səfəri başqa baxımdan maraqlıdır. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin bir neçə gün əvvəl Bakıda idi və düz bir ildir ki, Ankaraya dəvət gözləyirdi.
Müxtəlif təhlillərə görə, bu üçlüyün maraqları bəzi hallarda üst-üstə düşmür və bu, müəyyən aydınlaşdırma tələb edə bilər.
