Amerikanın “Stratfor” analitik mərkəzi Cənubi Qafqazda, xüsusən Ermənistan və Azərbaycan arasında müzakirə edilən sülh müqaviləsinin perspektivləri və mövcud vəziyyəti haqqında məqalə yayımlayıb.
Məqalə müəllifləri iddia edirlər ki, müqavilə imzalanmadığı müddətdə eskalasiya riski qalmaqdadır. Bununla yanaşı, tərəflərin sülhü təmin etmək istiqamətində irəlilədiyini vurğulayırlar.
Sülh danışıqları ilə paralel olaraq Bakıda yaxın vaxtlarda Dağlıq Qarabağın keçmiş rəhbərlərindən Ruben Vardanyan və Arayik Harutyunyanın məhkəmələri başlanacaq.
Qeyd edək ki, Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin nümayəndələri dekabr ayında Azərbaycanda saxlanılan Qarabağın keçmiş yüksəkvəzifəli şəxslərinə baş çəkmiş, onların ailələri ilə əlaqə saxlamasına imkan yaratmışdır.
Qarabağın keçmiş rəhbərlərinə və yüksək vəzifəli şəxslərinə qarşı Bakıda irəli sürülən ittihamlar isə vəkillər və insan haqları müdafiəçiləri tərəfindən qurama adlandırılır.
Amerikanın “Stratfor” analitik mərkəzi proqnozlaşdırır ki, 2025-ci ildə Cənubi Qafqaz geosiyasi təsir uğrunda mübarizə meydanı olaraq qalacaq.
Çünki Ermənistan və Azərbaycan sülh danışıqlarında öz mövqelərini gücləndirmək üçün xarici dəstək axtarırlar.
Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin 2025-ci ildə imzalanması Amerika analitiklərinə görə, tərəflər arasında mövcud olan əsaslı fikir ayrılıqları səbəbindən az ehtimal olunur. Buna baxmayaraq, tərəflərin sülh istiqamətində irəliləməyə hazır olduğunu təsdiqləyirlər.
Məqalədə Ermənistanda konstitusiya dəyişiklikləri, sərhədlərin tam delimitasiyası və kommunikasiyaların açılması ilə bağlı fikir ayrılıqları vurğulanır. Nəşrə görə, bəzi məsələlər sonrakı razılaşmalara qədər təxirə salına bilər.
Lakin razılıq əldə olunmadığı müddətdə regionda münaqişənin yenidən alovlanma ehtimalı qalacaq. “Stratfor” analitikləri qeyd edir ki, Bakı hərbi üstünlüyündən istifadə edərək danışıqlarda rıçaqlarını qoruyub saxlayır.
Bütün bunlarla yanaşı, Bakı Dağlıq Qarabağın keçmiş hərbi-siyasi rəhbərliyinin nümayişkaranə məhkəmələrinə hazırlaşır ki, bu da hüquq mütəxəssislərinə görə, dünyada qəbul edilmiş qaydalara ziddir. Hüquq mütəxəssisi Artashes Xalatyanın fikrincə, burada beynəlxalq ictimaiyyətin böyük rolu olmalıdır.
“Hamımız bilirik ki, Azərbaycan avtoritar bir dövlətdir, burada hüquq praktik olaraq işləmir. Amma Azərbaycan hələ də Avropa Şurasının üzvü olaraq qalır, insan hüquqlarını və beynəlxalq münasibətlərin fundamental prinsiplərini cəzasız şəkildə pozur.
Ermənistanın isə buna qarşı vasitələri son dərəcə məhduddur. Burada kollektiv hərəkətlər lazımdır, beynəlxalq ictimaiyyətin məsuliyyətli davranışı vacibdir.
Halbuki biz görürük ki, ümumiyyətlə, avtoritar rejimlərin yüksəlişi müşahidə olunur və Azərbaycan özündən böyük “qardaşları” təqlid etməyə çalışır. Bu isə əslində beynəlxalq hüquq nizamını eroziyaya aparan bir prosesdir” – deyə vurğulanır.
Bakı, Dağlıq Qarabağın keçmiş prezidenti Arayik Harutyunyan və keçmiş dövlət naziri Ruben Vardanyanın işlərindən nümayişkaranə məhkəmələrə başlamağa qərar verib.
İlk məhkəmə iclası yanvarın 17-də keçiriləcək və Bakının hərbi məhkəməsi çox güman ki, məhkəmə proseslərinin formatı ilə bağlı qərar qəbul edəcək. İstisna edilmir ki, işin bəzi hissələri qapalı keçiriləcək.
Həmçinin, Azərbaycan Vəkillər Kollegiyasına müraciət edilib və təqsirləndirilən şəxslərin hüquqlarını müdafiə etmək üçün vəkillərin təyin olunması istənilib.
“Sərhədsiz Hüquqların Müdafiəsi”qeyri-hökumət təşkilatının hüquq eksperti Anna Melikyan qeyd edir ki, bu, artıq Azərbaycanda ədalətli məhkəmə araşdırmasının tələblərinin pozulmasının göstəricisidir.
Azərbaycanda məhkəmə yolu ilə keçmiş və vətənə qayıdan ermənilərlə danışarkən, Anna Melikyan təsdiqləyir ki, hətta lazımi tərcümə belə təmin olunmur.
“Bu halda hətta məhdud məlumat əlçatanlığı belə təmin edilməyib. Onlar dövlət sirri olduğunu iddia edirlər. Aydın görünür ki, ədalətli məhkəmə təminatları həyata keçirilmir.
Erməni əsilli şəxslər üçün bu problemlər daha da artmaqdadır. Əsasən vəkil seçmək imkanından məhrumdurlar. Nəzəri olaraq kömək etməyə hazır olan vəkillər belə özləri təhlükə ilə üzləşirlər.
Bu faktlar BMT hesabatlarında da əksini tapıb. Belə proseslərdə məhkəmə təqibi zamanı, xüsusilə bu halda siyasi təqib aparılır, heç bir ədalətli məhkəmə və müdafiə hüququndan danışmaq mümkün deyil”- deyə vurğulanır.
Dağlıq Qarabağın keçmiş prezidenti Arayik Harutyunyan və keçmiş dövlət naziri Ruben Vardanyana qarşı Azərbaycanda ağır ittihamlar irəli sürülüb.
Bu ittihamlar ölkənin cinayət qanunvericiliyinə əsasən ömürlük həbs cəzası ilə nəticələnə bilər. Ruben Vardanyanın vəkili Cared Gensler bildirib ki, ittihamlar tamamilə siyasi motivlidir və Dağlıq Qarabağ xalqı və onun liderlərinə qarşı qisas məqsədi daşıyır.
Artak Beqlaryan, Dağlıq Qarabağın keçmiş dövlət naziri və hüquq müdafiəçisi isə bütün ittihamları əsassız adlandırıb:
“Mən əminəm ki, bütün işlər qondarma xarakter daşıyır. Əvvəldən irəli sürülən ittihamları nəzərə alaraq – terror təşkilatçılığı, maliyyələşdirmə və s., bunların heç biri əsassızdır.
Qarabağ xalqının mübarizəsi terrorla əlaqəli deyil, çünki hərbi xarakterli olan hər şey müdafiə idi. Ruben Vardanyan və prezidentlər Qarabağın siyasi mübarizəsinə rəhbərlik etdikləri üçün oradadırlar”.
Ruben Vardanyan haqqında irəli sürülən ittihamlar Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 20 maddəsinə əsaslanır. Qondarma sübutlar 100 cildlik bir material şəklində təqdim olunub, ümumi həcm 25 min səhifəyə yaxındır və hamısı Azərbaycan dilindədir.
Guya “sübutlar” Ruben Vardanyan və ictimaiyyətdən gizlədilib və bu, “Azərbaycanın milli təhlükəsizliyi ilə bağlıdır” bəhanəsi ilə əsaslandırılıb.
Hüquq müdafiəçiləri bildirirlər ki, Azərbaycan hakimiyyəti Ruben Vardanyana qarşı xüsusi olaraq diqqət yetirir, çünki onun beynəlxalq vəkilləri Azərbaycan ədalət sisteminin problemlərini daha sərt şəkildə ifşa edirlər.
Ruben Vardanyan Azərbaycanda saxlanılan 23 erməni əsilli əsirdən biridir. Onların arasında Dağlıq Qarabağın digər liderləri də var və onlara qarşı ağır ittihamlar irəli sürülüb.
Vəkillər xəbərdarlıq edirlər ki, bu şəxslərin ədalətli məhkəmə hüququ pozulur və bir ildən artıqdır ki, lazımi müdafiədən məhrum olaraq həbsdə saxlanılırlar.
